IV SA/Gl 234/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.K. na decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zwrotu części dofinansowania projektu współfinansowanego ze środków objętych Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa [...] na lata 2007-2013 w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z wpisu od skargi postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, A.K. złożyła do Sądu pismo procesowe datowane na 20 kwietnia 2017 r., w którym wniosła o zwolnienie z obowiązku uiszczenia tej opłaty powołując się na problemy finansowe związane z wypowiedzeniem jej firmie umów kredytowych przez banki. Następnie, w dniu 31 maja 2017 r. skarżąca złożyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem i córką (osoby pełnoletnie) i zarówno ona jak i jej dzieci nie posiadają żadnego majątku ani nie uzyskują jakichkolwiek dochodów. Równocześnie strona wywiodła, że obciążają ją koszty utrzymania z tytułu czynszu za mieszkanie (1.000 zł), opłat za tzw. media (800 zł) oraz wydatki na leczenie (500 zł). Następnie, w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku (zarządzenie z dnia 13 czerwca 2017 r.), strona przedstawiła wydruk potwierdzający wykreślenie z rejestru działalności gospodarczej, którą prowadziła w przeszłości, kopię umowy majątkowej małżeńskiej, mocą której ustanowiła wraz ze swoim małżonkiem rozdzielność majątkową oraz zaświadczenie o wymeldowaniu z pobytu stałego na terenie Polski, z dniem 20 października 2016 r. Nadto nadesłała pismo procesowe (karta nr 53 akt sprawy), w którym oświadczyła, iż pracuje na terenie [...] w przedstawicielstwie polskiej firmy w O., pobierając z tego tytułu wynagrodzenie, w kwocie [...], czyli około 2.000 zł. oraz wywiodła, że jej pełnoletni syn studiuje w systemie dziennym, z kolei pełnoletnia córka w tym roku ukończyła liceum ogólnokształcące (na poparcie tych oświadczeń nadesłała kopię indeksu i świadectwa ukończenia szkoły). Nie przedstawiła przy tym jakichkolwiek dokumentów potwierdzających ponoszone przez nią koszty utrzymania wywodząc, iż wynajmuje mieszkanie w O. i płaci z tego tytułu, wraz z mediami, kwotę [...] (około 1.000 zł), jednak nie może nadesłać umowy najmu gdyż jest ona objęta klauzulą poufności. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.", stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. W pierwszej kolejności należy odnotować, że w urzędowym formularzu "PPF" strona nie oznaczyła zakresu swego wniosku, gdyż wbrew wyraźnemu pouczeniu nie zamieściła żadnych skreśleń ani wypełnień w rubrykach 4.1 oraz 4.2. Treść poprzedzającego ten formularz pisma procesowego z dnia 20 kwietnia 2017 r. (karta nr 35 akt sprawy) jest jednak jasna i nie pozostawia wątpliwości co do tego, że jej intencją jest ubieganie się o zwolnienie z wpisu od skargi. Odnosząc się zatem do tego wniosku trzeba wskazać, że po myśli art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej, prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., mogącym obejmować między innymi częściowe lub całkowite zwolnienie od opłat sadowych i wydatków) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne leży po jego stronie, a rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie przezeń udowodnione (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Nie budzi także wątpliwości, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy zbadać wnikliwie, z jednej strony - stan majątkowy i wysokość dochodów strony oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, zaś z drugiej - wysokość ponoszonych przez nią kosztów utrzymania. Następnie poddaje się ocenie relację pomiędzy tymi dochodami i kosztami. W tym kontekście uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania albowiem skarżąca nie zobrazowała swojej sytuacji materialnej w sposób dostatecznie jasny i wolny od wątpliwości. Po pierwsze, trzeba zaakcentować, że A.K. wbrew wyraźnemu wezwaniu zawartemu w piśmie z dnia 13 czerwca 2017 r. nie nadesłała jakichkolwiek dokumentów obrazujących obciążające ją koszty utrzymania. Zamiast tego ograniczyła się do stwierdzenia, iż zamieszkuje w wynajmowanym lokalu w O. ([...]), zaś zawarta przez nią umowa najmu objęta jest klauzulą poufności, w związku z czym nie może jej przedstawić. Argumentację taką trudno jednak uznać za wystarczającą. Nawet bowiem, jeżeli strona nie mogła przedłożyć kopii umowy najmu zajmowanego mieszkania, to przecież nic nie stało na przeszkodzie, aby udokumentować związane z tym koszty w inny sposób, to jest np. dowodami wpłaty należności z tytułu czynszu i opłat za tzw. media, przekazami pocztowymi, wyciągami bankowymi, lub - w przypadku ich regulowania gotówką do rąk wynajmującego - pokwitowaniami odbioru należności, których może przecież od niego żądać. Skarżąca nie przedstawiła również żadnych dokumentów potwierdzających znaczne koszty leczenia, na które przecież powoływała się we wniosku. Po drugie, wnioskodawczyni nie zobrazowała w sposób przekonujący swojej sytuacji dochodowej. O ile bowiem w treści wniosku (rubryka nr 10) podała wyraźnie, iż nie uzyskuje żadnych dochodów, to już w piśmie procesowym nadesłanym 29 czerwca 2017 r. (karta nr 53 akt sprawy) oświadczyła co innego, a mianowicie, że pracuje na terenie [...] pobierając z tego tytułu wynagrodzenie w kwocie [...] (około 2.000 zł), nie udzielając jednak w tym zakresie jakichkolwiek dodatkowych wyjaśnień, nie przedstawiając żadnych dokumentów potwierdzających wysokość tej płacy ani też nie precyzując od kiedy dochód ten ma osiągać. Nadto skarżąca, choć była do tego wyraźnie wezwana, nie przedstawiła kopii swojego zeznania w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2016 (podała wprawdzie, iż przesyła to zeznanie wraz z powyższym pismem procesowym, jednak rzeczony dokument nie został do tego pisma dołączony). Po trzecie wreszcie, strona nie zobrazowała również w sposób do końca jasny swojej sytuacji rodzinnej. Należy bowiem podnieść, że we wniosku oświadczyła, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwojgiem pełnoletnich dzieci. W przywołanym piśmie procesowym nadanym do Sądu 29 czerwca 2017 r. podała natomiast, że już 20 października 2016 r. wymeldowała się ze pobytu na terenie Polski i zamieszkuje w [...] (O.). Równocześnie na dzień złożenia wniosku (30 maja 2017 r.) jej syn studiował, a córka uczyła się, w szkołach na terenie Polski w trybie stacjonarnym, co wskazuje, iż oboje zamieszkiwali nie z wnioskującą w O. lecz w Polsce. Marginalnie warto dodać, że strona, choć nie wspominała o tym we wniosku, następnie oświadczyła, że pozostaje w związku małżeńskim, a fakt ten ma niewątpliwe znaczenie z punktu widzenia przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, a to z uwagi na wynikający z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek małżonków do wzajemnej pomocy, z którego nie zwalnia nawet istnienie ustroju rozdzielności majątkowej. Opisane wyżej niejasności i sprzeczności pomiędzy wywodami skarżącej nie pozwalają na stwierdzenie, aby zachowała ona wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy. Prawo pomocy ma bowiem charakter wyjątkowy i dlatego zastosowanie tego dobrodziejstwa procesowego jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego, nie budzącego żadnych wątpliwości przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie, jeżeli strona sama nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie jej żądania. Sąd (w tym przypadku referendarz sądowy) nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne (patrz: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 458/10 - orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Mając na względzie powyższe postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy.