IV SA/Gl 295/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; W treści pisma procesowego z dnia [...] A.C. wniósł o ustanowienie pełnomocnika z urzędu powołując się na skomplikowany charakter sprawy oraz na trudną sytuację materialną wynikającą z faktu, iż w [...] został zwolniony z pracy, a równocześnie obciąża go zadłużenie alimentacyjne. Następnie, to jest w dniu [...] wyżej wymieniony przedłożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym sprecyzował, iż żąda ustanowienia adwokata. Równocześnie oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z konkubiną i małoletnią córką oraz, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości. Zadeklarował przy tym, iż sam nie uzyskuje dochodu i ma zobowiązania alimentacyjne, zaś źródłem utrzymania jego rodziny jest wynagrodzenie za pracę konkubiny, w kwocie [...] zł. Następnie, to jest wezwaniem z dnia 29 lutego 2016 r. zwrócono się do skarżącego o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych ujętych we wniosku, poprzez: - udokumentowanie (stosownym zaświadczeniem pracodawcy, wydrukiem z listy płac itp.) wysokości wynagrodzenia uzyskiwanego przez jego konkubinę; - podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości ponoszonych kosztów bieżącego utrzymania gospodarstwa domowego (czynsz, opłaty za tzw. media, to jest wodę, gaz, energię elektryczną, usługi telekomunikacyjne, wywóz śmieci itd., a także zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków, inne wydatki). Wskazano przy tym, że wydatki ponoszone z tytułu czynszu, opłat za tzw. media oraz na zakup leków powinny zostać nadto udokumentowane stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp. W wyznaczonym w wezwaniu siedmiodniowym terminie A.C. nadesłał jedynie pismo procesowe datowane na [...], w którym oświadczył, iż jego konkubina – A.Z., jest właścicielem lokalu, który wspólnie z nim zamieszkuje i odmówiła mu ona udzielenia informacji zarówno o swoich dochodach jak i o kosztach związanych z tym mieszkaniem, w związku z czym nie jest w stanie podać rzeczonych kwot. Dodał przy tym, że z uwagi na brak dochodów nie partycypuje w powyższych kosztach oraz podkreślił, iż pomiędzy konkubentami nie istnienie żadna "relacja prawnomajątkowa". W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Zważywszy powyższe uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Jakkolwiek bowiem z oświadczeń skarżącego wynika, że on sam nie posiada majątku ani nie osiąga dochodów, to jednak nie zobrazował wszystkich okoliczności składających się na całokształt swojej sytuacji materialnej, a mianowicie nie uzupełnił danych wykazanych we wniosku odmawiając udzielenia jakichkolwiek informacji dotyczących obciążających go kosztów utrzymania (i to nie tylko związanych z zamieszkiwanym lokalem ale również przeznaczanych na wyżywienie, zakup środków czystości, leków itd.) oraz nie nadesłał żadnych dokumentów potwierdzających rozmiar dochodu uzyskiwanego przez jego konkubinę. W tym miejscu należy podkreślić, iż z art. 252 §1 p.p.s.a. wynika wprost, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach strony, a także o jej stanie rodzinnym. Pojęcie "stanu majątkowego i dochodów strony" nie jest przy tym tożsame z "jej majątkiem". Zakres tego sformułowania jest bowiem zbliżony do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości płatnicze (utrwalone stanowisko judykatury wyrażone między innymi w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, publ. Lex nr 181557, z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1105/11, z dnia 15 października 2013 r., sygn. akt I GZ 454/13 oraz z dnia 18 lutego 2014 r., sygn. akt I OZ 100/14 - wszystkie orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Należy tu wprawdzie przyznać, że osoby pozostające ze stroną postępowania we wspólnym gospodarstwie, nie biorą udziału w tym postępowaniu i nie mają obowiązku pokrywania związanych z tym postępowaniem kosztów, jednak informacja o ich sytuacji materialnej i wysokości osiąganych dochodów pozwoliłaby na precyzyjne ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego i obiektywnych możliwości poniesienia kosztów postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 385/13 - orzeczenie dostępne w CBOSA). We wniosku skarżący przyznawał, iż zamieszkuje z A.Z., z kolei w późniejszym piśmie z dnia [...] oświadczył, że pozostaje de facto na jej utrzymaniu albowiem to ona pokrywa koszty wspólnie zamieszkiwanego lokalu. W kontekście przyznania prawa pomocy nie ma przy tym znaczenia, że pomiędzy wyżej wymienionymi nie zachodzi relacja prawna (jak w przypadku małżeństwa) ani też, że nie są oni dla siebie krewnymi czy powinowatymi. Decydujące znaczenie ma natomiast fakt, że skoro razem zamieszkują oraz gospodarują, to prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być bowiem udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko to dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują (patrz: uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II URN 56/95, publ. OSNP z 1996 r., nr 16, poz. 240). W tym stanie rzeczy - biorąc pod uwagę wnioski płynące z przywołanego wyżej orzecznictwa NSA - dokonanie pełnej oceny sytuacji majątkowej skarżącego nie było możliwe z pominięciem okoliczności dotyczących stanu majątkowego i dochodów jego konkubiny. Dlatego wezwanie strony do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez udokumentowanie dochodów A.Z. było uzasadnione. Odpowiadając na to wezwanie A.C. nie tylko nie nadesłał żadnego z wymienionych w wezwaniu dokumentów ale co więcej - oświadczył, że wysokość dochodów konkubiny, podobnie jak rozmiar kosztów związanych z utrzymaniem wspólnie zamieszkiwanego lokalu nie są mu znane, gdyż A.Z. odmówiła mu udzielenia na ten temat informacji. Tymczasem takie oświadczenie trudno uznać za wiarygodne, skoro wcześniej - w rubryce nr 10 formularza wniosku skarżący podał wysokości jej wynagrodzenia, określając ją w kwocie [...] zł, co wskazuje, iż posiada w tym zakresie stosowną wiedzę. Mając na względzie zaprezentowane wyżej okoliczności stwierdzić przyjdzie, że wnioskodawca nie wykonał w sposób należyty obowiązku nałożonego nań wezwaniem z dnia 29 lutego 2016 r. Tymczasem, nienależyte wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego - z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05 - orzeczenia dostępne w CBOSA). W konsekwencji podnieść przyjdzie, że skarżący nie wykazał w sposób w pełni przekonujący, aby nie był w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny. Wymóg, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. nie został zatem w sprawie zachowany i dlatego postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy.