IV SA/Gl 301/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.K. na uchwałę Rady Gminy P. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie nadania nazwy ulicy w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata postanawia: 1. odmówić przyznania prawa pomoc W dniu 14 marca 2014 r. A.K. nadała do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczyła, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata. Wnioskodawczyni oświadczyła, iż jest obecnie bezrobotna oraz, że obciążają ją kredyty zaciągnięte na budowę domu i kotłowni. Zadeklarowała przy tym, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonkiem i dwojgiem małoletnich dzieci (w wieku odpowiednim 7 i 4 lata), posiada dom o powierzchni 140 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 3,85 ha oraz samochód osobowy marki [...], rok produkcji 2007. Miesięczny dochód rodziny skarżącej określony został w kwocie 3.009 zł, na którą składają się wynagrodzenia jej małżonka z tytułu umowy o dzieło oraz umowy zlecenia, w kwocie 2.826 zł oraz zasiłek rodzinny (183 zł). Strona dodała, że jej mąż, który do tej pory uzyskiwał wynagrodzenie w ramach umowy o dzieło i umowy zlecenia, od marca 2014 r. podpisał "umowę leasingową", z której dochód nie jest jeszcze znany. Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku (zarządzenie z dnia 31 marca 2014 r.) skarżąca nadesłała kopię decyzji administracyjnej o przyznaniu zasiłków rodzinnych na dzieci, w kwocie ogółem 183 zł miesięcznie oraz wyciąg bankowy potwierdzający wysokość wynagrodzenia osiągniętego przez jej małżonka w Niemczech za marzec 2014 r., w wysokości netto (do wypłaty) 6.134,23 zł. W nadesłanym równocześnie piśmie procesowym z dnia 14 kwietnia 2014 r. wnioskująca zaznaczyła, że kwotę tą należy pomniejszyć dodatkowo o podatek (wg stawki 18 %), który nie został potrącony z uwagi na fakt, iż mężowi nie nadano jeszcze numeru podatkowego w Niemczech. Skarżąca przedłożyła także dokumenty potwierdzające koszty ponoszone między innymi z tytułu zakupu paliwa, opłaty za żywienie córki w przedszkolu, opłat za telefony, Internet, wywóz odpadów, wodę i energię elektryczną, a nadto kopię decyzji w sprawie podatku od nieruchomości. Nadesłała również umowy kredytów wraz z harmonogramami spłat, z których wynika, że obciążają ją aktualnie miesięczne raty, w kwotach 795,71 zł oraz 427,26 zł. Dodatkowo, w treści przywołanego wyżej pisma z dnia 14 kwietnia 2014 r. wnioskodawczyni wskazała, że nie pracuje i nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna lecz opłaca składki KRUS w kwocie 181 zł. Oświadczyła przy tym, że wydatkuje na środki czystości 175 zł, na wyżywienie 1.500 zł (syn jest alergikiem i wymaga specjalnej diety) do czego dochodzi wyżywienie męża w Niemczech (1.000 zł). W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może być udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku A.K. należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, po myśli art. 245 §2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). W tym kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Należy zaakcentować, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.) i dlatego jego zastosowanie powinno sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Instytucja prawa pomocy przewidziana została celem zapewnienia realizacji prawa do sądu osobom ubogim. Tymczasem trudno zgodzić się, aby wnioskodawczyni do osób takich się zaliczała. Należy tu zwrócić uwagę, że miesięczny dochód jej rodziny nie jest niski skoro jego wartość netto wynosi około 5.200 zł (wynagrodzenie jej małżonka w kwocie 6.134,23 zł, po uwzględnieniu jej oświadczeń o potrąceniu z tytułu podatku wg stawki 18 % - wynoszące nieco ponad 5.000 zł oraz zasiłki rodzinne w kwocie 183 zł). W posiadaniu tej rodziny jest nadto nowy dom (jedynie częściowo sfinansowany kredytem, który udzielony został wszak na "dokończenie budowy" - vide: nadesłana umowa kredytu z dnia [...]r.) oraz przyzwoitej klasy samochód. Skarżąca nie wywodziła przy tym, aby w jej rodzinie zachodziły szczególne okoliczności powodujące trudną sytuację życiową (jak na przykład ciężka, obłożna choroba, niepełnosprawność czy nieprzewidziane wypadki losowe). Z dokumentów przedłożonych przez stronę wynika wprawdzie, że jej gospodarstwo domowe jest obciążone koniecznością spłat kredytów, których suma miesięcznych rat wynosi ponad 1.200 zł. Trzeba jednak w tym miejscu podkreślić, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa, zaspokajanie zobowiązań prywatnoprawnych (do których należą zaciągnięte kredyty) nie może wyprzedzać regulowania zobowiązań publicznych - a za takie niewątpliwie uznać należy obowiązek ponoszenia wymaganych kosztów w postępowaniach sądowych. Opłaty w postępowaniu sądowoadministracyjnym mają charakter danin publicznoprawnych i dlatego zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 - dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). W konsekwencji, ewentualne preferencyjne traktowanie przez wnioskodawcę należności w obrocie cywilnoprawnym przed należnościami z tytułu kosztów sądowych nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego (por. między innymi: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2011 r., sygn. akt II FZ 211/11 oraz postanowienia Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Rzeszowie, z dnia 25 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 842/10 i w Opolu, z dnia 6 maja 2005 r., sygn. akt I SA/Op 72/05 - wszystkie orzeczenia dostępne w CBOSA). Wnioskodawczyni powoływała się również na okoliczność ponoszenia relatywnie znacznych kosztów utrzymania. Nie budzi jednak wątpliwości, że może w tym zakresie dokonać pewnych oszczędności, skoro na samo wyżywienie jej czteroosobowej rodziny przeznaczana jest kwota 2.500 zł. Nie kwestionując zasadności dokonywania wydatków w takim rozmiarze, należy zwrócić uwagę, że - nawet uwzględniwszy, iż jedno z dzieci skarżącej wymaga stosowania diety zaś jej małżonek przebywa w Niemczech - fakt comiesięcznego wydatkowania takiej kwoty na żywność trudno uznać za świadczący o pozostawaniu w trudnej sytuacji materialnej, czy też o istnieniu kłopotów w zaspokajaniu podstawowych, elementarnych potrzeb bytowych. Nie sposób zatem przyjąć, aby skarżąca nie była w stanie uiścić jakichkolwiek kosztów związanych z niniejszym postępowaniem sądowych, jak również, aby uiszczenie tych kosztów mogło spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jej rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć tylko takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, dostępne w CBOSA). Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności uznano, że skarżąca nie spełnia przesłanek określonych w art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. i dlatego postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy.