IV SA/Gl 32/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik (spr.) Sędzia WSA Andrzej Matan Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2011 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Prezydent Miasta Z. decyzją z dnia [...] r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 17 oraz art. 20 w zw. z art. 3 pkt 11 oraz art. 32 ust. 2 i art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003r. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.) odmówił J.S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem A.S. . Organ stwierdził, iż wnioskodawczyni ma ustalone prawo do emerytury oraz jest żoną A.S. , nad którym sprawuje opiekę, co zostało potwierdzone odpisem skróconym aktu małżeństwa nr [...] wydanym przez Urząd Stanu Cywilnego w Z.. Zdaniem organu z tej przyczyny strona nie kwalifikuje się do przyznania świadczenia. W odwołaniu J.S. stwierdziła, iż jej mąż jest inwalidą o znacznym stopniu niepełnosprawności i leczy się na siedem jednostek chorobowych. W związku z tym wymaga całodobowej opieki, ponieważ jest niezdolny do samodzielnej egzystencji i wymaga pomocy przy codziennych podstawowych czynnościach życiowych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r, nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ wskazał, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce lub ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z ustaleń faktycznych organu odwoławczego wynikało, iż A. S. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Z. z dnia [...] r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności do [...]. Odwołująca złożyła natomiast oświadczenie, z którego wynika, że od [...] r. jest uprawniona do emerytury. Ponadto nie pracuje, nie prowadzi działalności gospodarczej oraz nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. Biorąc pod uwagę zebrany materiał dowodowy organ stwierdził, iż J. S., która ma ustalone prawo do emerytury, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przysługuje. Odwołując się do treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a cyt. ustawy, Kolegium wskazało, iż biorąc pod uwagę jedynie literalną wykładnię tego przepisu – w przypadku osób legitymujących się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, które pozostają w związku małżeńskim – wyłączone zostało prawo ubiegania się o przedmiotowe świadczenie przez osoby sprawujące tę opiekę. Jednakże mając na względzie ukształtowaną już linię orzeczniczą sądów administracyjnych organ podniósł konieczność przyznania pierwszeństwa wykładni prokonstytucyjnej tego przepisu mając na uwadze konstytucyjne zasady równości wobec prawa oraz ochrony rodziny i zapewnienia rodzinie w uzasadnionych przypadkach prawa do szczególnej pomocy ze strony władz państwowych. W konsekwencji uznano, iż pozostawanie A.S. w związku małżeńskim nie byłoby przeszkodą do przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyby zostały spełnione pozostałe ustawowe przesłanki do przyznania tego świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J. S. wyraziła niezadowolenie z powyższej decyzji. Powtórzyła argumentację zawartą w odwołaniu wskazując na zły stan zdrowia męża. Stwierdziła, iż otrzymuje emeryturę w niskiej wysokości i nie może podjąć dodatkowej pracy. Do skargi dołączyła zaświadczenie lekarskie z dnia [...] r., z którego wynika, iż J. S. wymaga stałego leczenia i opieki ze strony drugiej osobie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w motywach kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W ramach kontroli wydawanych przez organ administracji rozstrzygnięć, sądy administracyjne oceniają zgodność działania tych organów z przepisami procedury, prawidłowość zastosowania prawa materialnego, a także słuszność zastosowanej w sprawie interpretacji prawa materialnego. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1271), zwanej dalej P.p.s.a. Ponadto, co wymaga podkreślenia, wojewódzkie sądy administracyjne rozstrzygają w granicach danej sprawy nie będąc jednak związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 §1 P.p.s.a ) Przystępując zatem do kontroli legalności zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny przy uwzględnieniu przywołanych powyżej reguł, uznał za stosowne, w pierwszej kolejności, odwołać się do zasady praworządności zobowiązującej organ administracji przy rozstrzyganiu indywidualnych spraw z zakresu administracji do ich rozpoznawania wyłącznie w oparciu o przepisy powszechnie obowiązującego prawa. Wyklucza to rozstrzyganie o uprawnieniach stron postępowania administracyjnego w oparciu o zasady słuszności, czy względy wynikające z zasad współżycia społecznego. W przypadku skarżącej, zgodnie z przywołaną zasadą ujętą w treści art. 6 K.p.a., organy administracji rozpoznające sprawę z jej wniosku miały obowiązek rozstrzygnąć ją na gruncie regulacji prawnej zawartej w treści art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.). Zapis zawarty w treści art. 17 ust. 5 pkt 1 tego aktu prawnego wyraźnie określa sytuację, w której przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe. Taką sytuacją jest posiadanie przez skarżącą ustalonego prawa do emerytury. Przyjąc przeto należy, jako bezsporne, iż J. S. , mając ustalone uprawnienie, o którym mowa w treści art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie spełnia ustawowych warunków do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego i jest bezwzględnie wyłączona z kręgu uprawnionych. Poza wymieniona regulacja prawną za brakiem możliwości przyznania skarżącej żądanego w złożonym wniosku świadczenia przemawia ratio, dla którego powołano do życia instytucje w postaci świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca nie zrezygnowała bowiem z zatrudnienia, aby móc sprawować opiekę nad mężem, gdyż od [...] r. pobiera świadczenie emerytalne. Zrezygnować z zatrudnienia można bowiem wówczas, gdy przynajmniej potencjalnie istnieje możliwość wykonywania pracy. Takie stanowisko zostało zaprezentowane w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 czerwca 2007r. sygn. I OSK 1411/06, gdzie Sąd stwierdził, że sprawowanie opieki jest wyłącznym powodem rezygnacji z zatrudnienia, rezygnacja zaś z zatrudnienia oznacza, że podjęcie zatrudnienia było możliwe, gdyż osoba rezygnująca była zdolna do pracy (niepublikowane LEX nr 344871). Uprawnienie przysługuje więc tylko takiemu podmiotowi, który pozostając w zatrudnieniu przerywa je z uwagi na konieczność opieki nad dzieckiem lub nie podjął zatrudnienia z powodu tożsamej przyczyny. Bezspornie przeto warunkiem skorzystania z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie wskazanego przepisu jest związek przyczynowy pomiędzy nie wykonywaniem pracy zarobkowej, a stanem zdrowia osoby, nad którą rezygnujący z pracy zarobkowej podmiot sprawuje lub będzie sprawować opiekę. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela negatywne stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, co do tego, by skarżąca, jako emerytka należała do katalogu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Z przyczyn oczywistych bowiem pomiędzy jej brakiem zatrudnienia lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, a świadczeniem opieki nad chorym dzieckiem nie zachodzi taka relacja, jaka wymagana jest w treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Brak wykonywania przez skarżącą pracy pozostaje natomiast w ścisłym związku przyczynowym z jej wiekiem i nabytymi w związku z tym uprawnieniami do zabezpieczenia emerytalnego. Odnosząc się natomiast do argumentacji skargi, w której wskazano, iż opieka nad mężem uniemożliwia skarżącej uzyskanie dodatkowych, poza emeryturą środków finansowych, zważyć przyjdzie, iż świadczenie pielęgnacyjne nie jest formą pomocy zmierzającej do polepszania sytuacji finansowej osób o najniższych dochodach, ale formą pomocy o konkretnym, nie podlegającym wykładni rozszerzającej przeznaczeniu. Jej adresatem są wyłącznie te osoby, które utraciły pracę i dochody z tej pracy oraz jej nie podejmują aby opiekować się chorym członkiem rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela również stanowisko organu odwoławczego, co do tego, iż pozostawanie A.S. w związku małżeńskim nie byłoby przeszkodą do przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyby zostały spełnione pozostałe przesłanki ustawowe do przyznania tego świadczenia. Pogląd ten został już ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnym (m.in. por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 11 stycznia 2011r., sygn. akt IV SA/Gl 467/10).. Po dokonaniu nowelizacji art. 17 ust. 1 i poszerzeniu kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego uległo również zmianie ratio art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Obecnie regulacja ta pozostawać będzie w zgodzie z ustawą zasadniczą znajdując zastosowanie w przypadku sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim przez inną, niż jej współmałżonek osobę. Małżonek sprawujący osobistą opiekę uzyska zatem prawo do ubiegania się o świadczenie w przypadku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeśli natomiast opiekę nad pozostającym w związku małżeńskim sprawować będzie faktycznie inna osoba spokrewniona, nie będzie ona miała możliwości skorzystania ze świadczenia pielęgnacyjnego za wyjątkiem przypadku, gdy również i drugi małżonek będzie osobą niepełnosprawną, wymagającą opieki osoby trzeciej (vide wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 5 lipca 2010r. sygn. akt II SA/Bd 663/10 publ. w Internecie i postanowienie Trybunału Konstytucyjnego dni 10 czerwca 2010r. sygn. akt P 38/09 publ. 53/5/A/210). Wobec powyższego należy uznać, że pozostawanie A.S. w związku małżeńskim nie stanowi przeszkody do przyznania wnioskowanego świadczenia. Jednakże J. S. nie spełnia ustawowych warunków do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż pobiera emeryturę. W tej sytuacji uznanie żądań skarżącej spowodowałoby niesłuszne wydatkowanie środków publicznych, stanowiąc tym samym istotne naruszenie obowiązujących przepisów prawa. W tym stanie rzeczy wniesiona skarga nie może odnieść skutków i orzeczono po myśli art. 151 P.p.s.a jak w sentencji.