IV SA/Gl 327/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Adam Mikusiński Asesor WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Wita-Łyskawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2008 r. sprawy ze skargi Spółki A na decyzję Państwowej Inspekcji Pracy - Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie inspekcji pracy oddala skargę Decyzją Nr [...] z dnia [...], składającą się z [...] nakazów, Państwowy Inspektor Pracy w K., działając na podstawie art. 9 pkt 2 a w związku z art. 21 pkt 1 oraz 21 a ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 6 marca 1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy ( Dz. U. z 2001 r. nr 124 poz. 1362) oraz art. 94 pkt 5 i 80 kodeksu pracy, orzekł o obowiązku wypłaty kierowcom zatrudnionym w Spółce A z siedzibą w P. należnego im, według organu inspekcji pracy, wynagrodzenia za pracę, począwszy od [...] do [...]. Nakaz opisany numerem [...] wskazywał na obowiązek wypłaty wymienionym w poprzednich nakazach pracownikom dodatku za pracę w porze nocnej. Rozstrzygnięciu nadano na podstawie art. 108 § 1 k.p.a. rygor natychmiastowej wykonalności. W motywach tego rozstrzygnięcia organ, powołując się na dokonane w przeprowadzonym postępowaniu ustalania, wskazał, że kontrolowany pracodawca zatrudniał kierowców w niepełnym wymiarze czasu pracy i wypłacał im wynagrodzenie za ilość godzin wynikającą z wymiaru określonego w umowie, bez względu na ilość przepracowanych faktycznie godzin, wbrew obowiązkowi wynikającemu z treści art. 94 pkt 5 kodeksu pracy. Tym samym pracownikom, których zatrudniano w niepełnym wymiarze pracy, nie wypłacano również dodatku za pracę w porze nocnej co, zdaniem organu, stanowiło naruszenie art. 151 ze znaczkiem 8 kodeksu pracy. Wskazaną decyzję poprzedziło postępowanie kontrolne, z którego sporządzony został protokół kontroli. Stwierdzono w nim, iż [...] kierowców zatrudnionych było w kontrolowanej firmie na [...] etatu. Kontrola czasu pracy tych kierowców dokonana na podstawie odczytu zapisu tarczek tachografu pozwoliła ustalić, że kierowcy ci wykonywali pracę w godzinach ponadwymiarowych i w porze nocnej. Kontrola ujawniła, iż nie otrzymali oni wynagrodzenia za przepracowane godziny ponadwymiarowe. Nie otrzymali także dodatków za pracę w godzinach nocnych. Nie otrzymali też wynagrodzenia za czas dyżuru w sytuacji, gdy autokar obsługiwany był przez dwóch kierowców. Stwierdzono nadto uchybienia w prowadzonej w zakładzie pracy ewidencji czasu pracy. Z adnotacji widniejącej na końcu protokołu kontroli wynikało, iż kontrolowany pracodawca odmówił jego podpisania. W złożonym od tej decyzji odwołaniu Spółka A w P. wniosła o uchylenie decyzji w części dotyczącej nakazów od [...] do [...] i wstrzymanie w tej części wykonalności zaskarżonej decyzji. Uzasadniając swoje wnioski wskazano, iż Spółka prowadzi przewozy według rozkładu jazdy. Połączenia obsługiwane są przez kierowców pełnoetatowych i trasy ustalane są tak, by kierowcy ci mogli prowadzić pojazd na całej trasie. Kierowcy zatrudnieni w niepełnym wymiarze pracy odbywają podróż służbową wyłącznie po to, by w nieprzewidzianych przypadkach takich jak objazdy, korki lub przestoje na granicach, mogli zastąpić kierowców zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy. Czasem zdarza się, iż wyręczają kierowcę pełnoetatowego na zasadzie ustaleń pomiędzy kierowcami, za co pracodawca nie ponosi odpowiedzialności. Są to zatem kierowcy, którzy albo prowadzą pojazd na znikomej części trasy albo w ogóle nie prowadzą autokaru. Za podróż służbową otrzymują diety i pracodawca nie widzi podstaw do wypłaty im świadczeń z tytułu wykonywanej pracy czy pełnionego dyżuru. Odwołujący uznał natomiast słuszność ustaleń pokontrolnych odnoszących się do braku wypłaty zatrudnionym kierowcom dodatku za pracę w porze nocnej, zobowiązując się do jego zapłaty. Decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 6 marca 1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy ( Dz. U. z 2001 r. Nr 124 poz. 1362 ze zm.) Okręgowy Inspektor Pracy w K. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Powołując się na ustalenia dokonane w postępowaniu przed organem I instancji organ wskazał na treść przepisów art. 95 pkt 5 i 80 kodeksu pracy określających, że obowiązkiem pracodawcy jest terminowo i prawidłowo wypłacać wynagrodzenie, które przysługuje pracownikowi za pracę wykonaną, a za pracę niewykonaną należy się wynagrodzenie wyłącznie, gdy przepisy prawa pracy tak stanowią. Powołując się nadto na wyrażoną w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 26 sierpnia 1983 r. sygn. I PRN 119/83 opinię, Okręgowy Inspektor Pracy podniósł, iż bez znaczenia dla nabycia prawa do wynagrodzenia pozostaje fakt, czy istniała ekonomiczna potrzeba wykonania pracy, gdyż praca wykonana, to praca świadczona przez pracownika zgodnie z jego obowiązkami. Organ odwoławczy dokonał także oceny stanowiska przedstawionego przez odwołującego w świetle przepisu art. 128 kodeksu pracy określającego co należy rozumieć przez czas pracy i uznał, iż pozostawanie w dyspozycji pracodawcy oznacza, iż pracownik gotów jest do spełniania podstawowego celu stosunku pracy, czyli jej świadczenia. Okres czasu pozostawania w dyspozycji pracodawcy rozpoczyna się z chwilą stawienia się pracownika w zakładzie pracy lub innym wyznaczonym miejscu, a kończy z upływem dniówki roboczej. Na podstawie wymienionych przepisów prawa i ich interpretacji zawartej w zacytowanym orzecznictwie, organ odwoławczy uznał, iż złożone przez pracodawcę odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazano dodatkowo, iż protokół kontroli potwierdzający stan faktyczny ustalony w sprawie został podpisany przez pracodawcę bez wniesienia zastrzeżeń. Od przywołanej decyzji Spółka złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zarzucając w niej naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie i niewłaściwą interpretację oraz naruszenie zasady wszechstronnego zbadania sprawy i przedstawionego materiału dowodowego. Skarżąca stwierdziła, iż nienależycie zinterpretowano jej wyjaśnienia, a w konsekwencji nieprawidłowo zaliczono czas podróży służbowej zatrudnionych w niepełnym wymiarze pracy kierowców jako okres dyżuru, w trakcie którego pracownik nie świadczy pracy i nie pozostaje w dyspozycji pracodawcy. Powielając w całości argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji podtrzymała, iż wypłacana kierowcom zatrudnionym na niepełny etat dieta za podróż służbową w pełni zastępuje wynagrodzenie tych pracowników, którzy nie świadczą faktycznej pracy lecz tylko pozostają w podróży służbowej. W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy w K., wnosząc o oddalenie skargi, podtrzymał swoją dotychczasowo prezentowaną argumentację, a dodatkowo powołał się na treść art. 9 i art. 14 ust. 1,2 i 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców omawiając treść zacytowanych przepisów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 27 października 2006 r. sygn. akt IV SA/Gl 1017/05 uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji z dnia [...] z uwagi na naruszenie przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd wskazał, że aktem prawnym regulującym czas pracy kierowców zatrudnionych na podstawie stosunku pracy, obowiązki pracodawców w zakresie wykonywania przewozów drogowych i zasady stosowania norm dotyczących okresów prowadzenia pojazdów, obowiązkowych przerw w prowadzeniu i gwarantowanych okresów odpoczynku jest ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz. U. Nr 92, poz. 879.) Podał, że zgodnie z art. 4 tej ustawy, przepisy kodeksu pracy stosuje się wyłącznie w zakresie w niej nieuregulowanym. Natomiast pomimo, iż kontrola przeprowadzona w siedzibie skarżącego dotyczyła zagadnień związanych z czasem pracy kierowców i należnego wynagrodzenia z tytułu przepracowanych godzin na stanowisku kierowcy zarówno w zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organy w żadnym zakresie nie powołały się na przepisy tej ustawy. Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie spełnia wymogów art. 107 § 1 i 3 k.p.a., a w konsekwencji nie była możliwa jej należyta ocena rozstrzygnięcia w aspekcie jego zgodności z prawem materialnym. Sąd wskazał ponadto na naruszenie art. 8, art. 9 i art. 11 k.p.a. W wyniku skargi kasacyjnej wniesionej przez Okręgowego Inspektora Pracy w K. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 6 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 428/07 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że ustawa o czasie pracy kierowców jest regulacją szczególną w stosunku do przepisów kodeksu pracy, które znajdują pełne zastosowanie w sprawach dotyczących pracy kierowców- pracowników, jak ustalenie wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, udzielenie czasu wolnego za prace w godzinach nadliczbowych, ustalenie wymiaru i rozliczeń czasu pracy, praca w niedzielę i święta. Dalej przywołano treść art. 25 i 26 ustawy o czasie pracy kierowców normujących kwestie prowadzenia ewidencji czasu pracy oraz warunków wynagrodzenia kierowców. Ponadto Sąd uznał, że wykorzystanie materiałów dowodowych, które stanowią dokumentację czasu pracy kierowców, zgodnie z ustawą o czasie pracy kierowców, do ustalenia naruszenia przepisów prawa pracy nie oznacza, że organy inspekcji pracy orzekały na podstawie ustawy o czasie pracy kierowców. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 tej ustawy.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 190 powołanej ustawy sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonana w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny Dokonując w zakreślonych wyżej ramach kontroli zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w postaci nakazu Sąd w składzie orzekającym doszedł do przekonania, że nie naruszają one przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania w stopniu mającym, bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawą działania Okręgowego Inspektora Pracy w K. na dzień wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 9 pkt 2 a ustawy z dnia 6 marca 1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j. Dz.U. z 2001 r., poz. 1362 ze zm.). Powołany przepis, wprowadzony z dniem 25 sierpnia 2001 r., ustawą z dnia 21 czerwca 2001 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 76, poz. 809) stanowi, iż w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy uprawnione są do nakazania pracodawcy wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi. Wydawanie nakazów w oparciu o art. 9 pkt 2 a wskazanej ustawy jest jedną z form działania Państwowej Inspekcji Pracy - organu powołanego do nadzoru i kontroli przestrzegania przez pracodawców prawa pracy, w szczególności przepisów dotyczących wynagrodzenia za pracę (art. 1 i art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy). Przedmiotowy nakaz poprzedzony być musi zbadaniem stanu faktycznego i ustaleniem, że skutkiem naruszenia przez pracodawcę normy prawa pracy jest niewypłacenie pracownikowi należnego wynagrodzenia za pracę lub innego wymagalnego świadczenia przysługującego mu od pracodawcy. Pojęcie wynagrodzenia za pracę nie jest jednolicie określone przez ustawodawcę, w orzecznictwie przyjmuje się natomiast, iż "wynagrodzenie jest to świadczenie konieczne, o charakterze przysparzająco-majątkowym, które pracodawca jest zobowiązany wypłacać okresowo pracownikowi w zamian za wykonaną pracę, świadczoną w ramach stosunku pracy, odpowiednio do rodzaju, ilości i jakości pracy" (por. uchwała Sądu Najwyższego z 30 grudnia 1986 r., III PZP 42/86, publ.). Podkreślić należy, iż przepis art. 9 pkt 2 a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy nie jest przepisem szczególnym, o którym mowa w art. 2 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.), wyłączającym rozstrzyganie sporów między pracodawcą a pracownikiem z kognicji sądów powszechnych. Sądy pracy, mimo regulacji określonej w art. 9 pkt 2a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, są jedynym organem kompetentnym do weryfikacji spornych roszczeń wynikających ze stosunku pracy, w tym także sporów o wynagrodzenie i poszczególne jego składowe. Istotą nakazu, wydawanego w oparciu o art. 9 pkt 2 a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, jest wymuszenie na pracodawcy wypełnienia, wynikającego z zawartej z pracownikiem umowy o pracę, obowiązku wypłaty wynagrodzenia i innych przysługujących od pracodawcy świadczeń. Oznacza to, że nakaz może dotyczyć wyłącznie realizacji wymagalnych zobowiązań pracodawcy, wynikających z jednoznacznych przepisów prawa pracy, których naruszenie inspekcja pracy stwierdzi w ramach czynności kontrolnych. Uznanie kompetencji inspektora pracy do wydania zaskarżonej decyzji, a także nakazu wydanego w I instancji z dnia [...], wymagało oceny czy wymienione, w zawartych w tym nakazie decyzjach od [...] do [...], wynagrodzenie za pracę rzeczywiście przysługiwało wskazanym w nim pracownikom skarżącego oraz czy prawo do niego ma charakter sporny, a zatem czy prawo do tego wynagrodzenia budzi wątpliwości. Należy przy tym zaznaczyć, że nie może tu chodzić o jakiekolwiek, w szczególności niczym nie umotywowane i sprzeczne z treścią jednoznacznych przepisów prawa wątpliwości co do przysługiwania danych należności za pracę. Taka interpretacja mogłaby bowiem w praktyce doprowadzić do ograniczenia ustawowej kompetencji organów Państwowej Inspekcji Pracy przewidzianej w art. 9 pkt 2a powołanej ustawy. Przyjdzie natomiast wskazać, że skarżąca spółka, w toku postępowania, przyznała słuszność ustaleń co do braku wypłaty zatrudnionym kierowcom dodatku za pracę w porze nocnej, zobowiązując się do jego zapłaty zgodnie z decyzją zawartą w pkt.12 nakazu. Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji należy wskazać, że z niekwestionowanych ustaleń organów obu instancji wynika, że w okresie od [...] do [...] wymienieni w nakazie pracownicy zatrudnieni jako kierowcy w niepełnym wymiarze czasu pracy ([...] etatu) świadczyli pracę w godzinach ponadwymiarowych oraz w porze nocnej. Ustalenia w tym zakresie poczynione zostały w oparciu o materiał dowodowy w postaci dokumentacji czasu pracy kierowców prowadzonej na podstawie tarczek tachografu odczytanych przez system komputerowy. W zakładzie skarżącej, czego nie kwestionowano, a co wynika z treści protokołu kontroli, nie prowadzi się bowiem ewidencji czasu pracy zgodnie z przepisami kodeksu pracy. Tymczasem zgodnie z art. 25 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz. U. Nr 92, poz. 879 ze zm.) ewidencję czasu pracy, o której mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 2981 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, pracodawca prowadzi dla kierowców, niezależnie od stosowanego systemu czasu pracy i sposobu wynagradzania za godziny nadliczbowe i za pracę w porze nocnej, w rozliczeniu dobowym, tygodniowym i przyjętym okresie rozliczeniowym. Bezsporne jest również to, iż bez względu na ilość przepracowanych godzin wskazani w nakazie pracownicy otrzymywali tylko wynagrodzenie wynikające z umowy. Nie ulega również wątpliwości, że skarżący pracodawca nie naliczał i nie wypłacał tym pracownikom wynagrodzenia za pracę wykonaną w godzinach ponadwymiarowych w okresach wskazanych w nakazie oraz w porze nocnej. Nie kwestionował również wysokości obliczonego wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe. Przepis art. 80 Kodeksu pracy, stanowi, że wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną. Za czas niewykonywania pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia tylko wówczas, gdy przepisy prawa tak stanowią. Natomiast zgodnie z art. 4 ustawy o czasie pracy kierowców, w zakresie nieuregulowanym ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm). Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, zdaniem Sądu, trafnie organy uznały, iż pracownikom wskazanym w nakazie należy się wynagrodzenie za pracę w godzinach ponadwymiarowych, która, co potwierdził materiał dowodowy, została przez nich faktycznie wykonana. W tej sytuacji należało stwierdzić, iż zaskarżona decyzja jak również poprzedzający ją nakaz wypłaty zostały wydane przez organy w granicach ich ustawowej kompetencji, jak również spełniają wymogi formalne. Rozstrzygnięcia zawarte w zaskarżonej decyzji znajdują uzasadnienie merytoryczne w ustaleniach kontroli dokonanej w zakładzie skarżącej spółki. W ocenie Sądu nie znajdują uzasadnienia zarzuty skarżącej o braku podstaw do wypłaty innych świadczeń poza dietami jakie pracownicy (kierowcy) niepełnoetatowi otrzymywali z tytułu podróży służbowej, którą odbywali, by ewentualnie móc zastąpić pełnoetatowych kierowców prowadzących autokar. Słusznie bowiem wskazał organ odwoławczy, iż wypłata należności wynikającej z odbytej podróży służbowej (diety) nie zwalnia pracodawcy z obowiązku wypłaty wynagrodzenia za pracę faktycznie wykonaną. Natomiast w sprawie nie zostało zakwestionowane ustalenie, że zatrudnieni u skarżącej pracownicy – kierowcy wskazani w nakazie rzeczywiście świadczyli pracę poza obowiązujący ich wymiar czasu pracy, za którą nie otrzymali wynagrodzenia. Przyjdzie dodatkowo zauważyć, że zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, iż praca, którą pracownik faktycznie wykonuje podczas podróży służbowej zawsze stanowi czas pracy w rozumieniu art. 128 § 1 k.p., a zatem gdy przekracza obowiązującą pracownika normę czasu pracy, jest kwalifikowany jako praca w godzinach nadliczbowych, za którą przysługuje dodatkowe wynagrodzenie. Sporną jest tylko kwestia czy okres podróży, tj. czas przeznaczony na dotarcie do miejsca delegowania oraz czas powrotny powinien być zaliczony do czasu pracy (B. Bury: "Czas podróży służbowej" w: Monitor Prawa Pracy z 2006 r. nr 8 str. 404). Natomiast podróż kierowcy nie jest typową podróżą służbową w rozumieniu "dojazdu" czy "powrotu" do miejsca wykonania zadania, czas kierowania pojazdem jest czasem pracy. Z kolei podniesiona w skardze kwestia nieprawidłowego zaliczenia czasu podróży służbowej zatrudnionych w niepełnym wymiarze kierowców jako okresu dyżuru nie ma w sprawie istotnego znaczenia z uwagi na fakt, iż nakaz nie zawiera obowiązku wypłaty wynagrodzenia bądź innego świadczenia za czas dyżuru. Ponadto prezentowana przez stronę skarżącą argumentacja mająca, w jej ocenie, przemawiać za nieuzasadnionym zastępowaniem kierowców pełnoetatowych, nie stanowi, zdaniem Sądu, podstawy do skutecznego podważenia obowiązku wypłaty wynagrodzenia za pracę wykonaną. Zauważyć jednakowoż przyjdzie, że skarżący pracodawca, mając świadomość świadczenia pracy przez kierowców niepełnoetatowych ponad obowiązujący ich wymiar czasu pracy, jak również niewypracowywania ilości godzin przez kierowców pełnoetatowych, nie podjął w tym zakresie żadnych działań dyscyplinujących pracowników, co oznacza, że akceptował taki stan rzeczy i to co najmniej przez okres roku, tj. okres objęty kontrolą. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku i jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.