IV SA/Gl 335/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek, , , po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r., Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Z.K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r., Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. W treści skargi wniósł o ustanowienie adwokata wskazując, że zarówno on sam, jak i jego żona są osobami niepełnosprawnymi. Następnie w dniu 4 lipca 2012r. do Sądu wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w wyżej wymienionym zakresie. We wniosku tym Z. K. wskazał, że jest niepełnosprawny, choruje na poważne schorzenia i znajduje się w trudnej sytuacji życiowej. Oświadczył przy tym, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką i dwiema małoletnimi córkami, posiada mieszkanie o powierzchni 85 m2 oraz samochód marki [...], rok produkcji 2003. Nie dysponuje przy tym żadnymi zasobami pieniężnymi. Miesięczny dochód brutto przypadający na rodzinę skarżącego zadeklarowany został w kwocie 985 zł, na którą składa się pobierana przezeń renta, w kwocie 650 zł - podlegająca potrąceniom z tytułu zaległych alimentów, zasiłek pielęgnacyjny małżonki (153 zł) oraz zasiłki rodzinne na córki (dwa razy po 91 zł). Pismem z dnia 9 lipca 2011r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wezwał skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku. W tym zakresie skarżącego wezwano o udokumentowanie dochodu uzyskiwanego przezeń oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oraz podanie miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania gospodarstwa domowego skarżącego (czynsz za zamieszkiwany lokal, opłaty za tzw. media, to jest energię elektryczną, gaz, wodę, telefony, wywóz śmieci, a także wydatki na zakup żywności, środków czystości, leków, odzieży i na utrzymanie samochodu - ubezpieczenie, przeglądy i naprawy, paliwo itp.). Przesyłka zawierająca powyższe wezwanie została uznana za skutecznie doręczoną w trybie art. 73 P.p.s.a. z dniem 1 sierpnia 2012 r. W zakreślonym siedmiodniowym terminie, który upłynął w dniu 8 sierpnia, skarżący nie udzielił jakiejkolwiek odpowiedzi. W związku z powyższym postanowieniem Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach wydanym w dniu 14 sierpnia 2012 r. sygn. akt IV SA/Gl 335/12 odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienia adwokata. Z treści uzasadnienia przywołanego postanowienia wynikało, że przyczyną odmowy był fakt nie nadesłania żadnych oświadczeń ani dokumentów, o które się do skarżącego zwrócono w piśmie z dnia 9 lipca 2012 r. Jednakże rozpoznając wniosek uwzględniono posiłkowo oświadczenia i dokumenty dołączone do akt innych zawisłych przed tut. Sądem spraw (sygn. akt IV SA/Gl 321/11 – IV SA/Gl 331/12), złożone przez małżonkę skarżącego, A.K., do której skierowano w tych sprawach wezwanie o takiej samej treści jak w powołanym piśmie z dnia 9 lipca 2012 r. W tym zakresie uwzględniono informację o wysokości opłat ponoszonych w związku z zamieszkiwanym lokalem, wezwanie do zapłaty potwierdzające istnienie z tego tytułu zadłużenia w kwocie 2.304,36 zł, dokumenty potwierdzające wydatki poniesione w ramach opłat za tzw. media oraz za okresowe badanie samochodu, a także kopie decyzji ustalających prawo do pobieranej renty (kwota do wypłaty 306,69 zł), zasiłku pielęgnacyjnego (153 zł) i zasiłków rodzinnych (dwa razy po 91 zł). Nadto wzięto pod uwagę treść nadesłanego pisma datowanego na 9 lipca 2012 r., w którym A. K. oświadczyła, iż na paliwo do samochodu jej rodzina przeznacza miesięcznie około 50 zł, zaś w związku z tym, że od sierpnia 2011 r. nie korzystają z pomocy społecznej, aby zdobyć środki na żywność, odzież i środki czystości są zmuszeni [...]. Zdaniem rozpoznającego wniosek także powyższe dokumenty i oświadczenia nie pozwalają na ocenę sytuacji majątkowej gospodarstwa domowego skarżącego. Po pierwsze, zwrócono uwagę na sprzeczność pomiędzy twierdzeniami małżonki dotyczącymi używania posiadanego samochodu i ponoszonych z tego tytułu wydatków. W oświadczeniu z dnia 9 lipca 2012r. A.K. zadeklarowała, że wydatkuje na paliwo do samochodu około 50 zł miesięcznie, a w toku postępowania administracyjnego w sprawie IV SA/Gl 329/12 wskazała, iż samochód jest jej rodzinie niezbędny w codziennym życiu oraz celem dojazdów na leczenie i rehabilitację. Uznano, że wydatki na paliwo zostały zadeklarowane w kwocie niższej niż rzeczywista. Jeżeli natomiast kwota wydatków na paliwo jest rzetelna, to oznacza, że jego posiadanie nie było konieczne celem zaspokojenia niezbędnych potrzeb komunikacyjnych jego rodziny, więc te wydatki nie mogłyby być uznane za niezbędne. W ocenie Referendarza sądowego A.K. nie sprecyzowała, jakie kwoty przeznacza wraz z rodziną na zakup niezbędnych leków, środków czystości, odzieży i żywności. Stwierdzono, iż skoro strona deklaruje niski dochód w wysokości 641,69 zł, to konieczne jest ustalenie, jakie ponosi koszty utrzymania oraz czy dochód wystarcza na ich pokrycie. Jednocześnie uznano za niekonsekwentne i niespójne wyjaśnienia A.K., iż w celu zaspokojenia tych potrzeb jej rodzina zmuszona jest żebrać. Ponadto kolejnym argumentem przemawiającym przeciwko przyznaniu skarżącemu prawa pomocy jest rozbieżność pomiędzy składem osobowym rodziny zadeklarowanym we wniosku a informacjami zawartymi w aktach administracyjnych. Z oświadczenia złożonego przez skarżącego w dniu 29 września 2011r. wynika, że razem z nim zamieszkuje także teściowa – M.M. Taka rozbieżność ma bowiem wpływ na ocenę stanu majątkowego rodziny skarżącego. Jednocześnie uznano, że M.M., będąca właścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni 0,6130 ha (k. 38 akt administracyjnych), może dokonać zbycia tego składnika majątkowego, co mogłoby stanowić dla całej rodziny skarżącej źródło pozyskania znacznej ilości środków finansowych. Wobec powyższego, zdaniem rozpoznającego wniosek skarżący nie zobrazował swojej sytuacji materialnej w stopniu wystarczającym do uwzględniania zgłoszonego żądania. Obowiązkiem strony jest bowiem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W zakreślonym terminie Z.K. złożył sprzeciw na powyższe postanowienie, któremu zarzucił tendencyjność oraz brak obiektywizmu. Jego zdaniem kwota 50 zł miesięcznie musi mu wystarczyć na wydatki na paliwo. Z.K. podkreślił, że aby zaspokoić wszystkie potrzeby musiałby wydawać miesięcznie ponad 3.000 zł, ale ponieważ nie ma takiej kwoty, to musi [...]. Wskazał, iż czuje się dyskryminowany. Dodał, że nie może sprzedać nieruchomości należącej do jego teściowej, która zamieszkiwała z nim tylko tymczasowo. Skarżący stwierdził, że wraz z żoną zakupuje niewielkie ilości leków, w tym insuliny lub nie zakupuje ich wcale. Wskazał na pogarszający się stan zdrowia. Ograniczone środki przeznaczone na zakup paliwa nie pozwalają mu na dojazdy na leczenie do Przychodni Przewlekłego Bólu w Z. Z.K. podkreślił, że otrzymuje od rodzin odzież, obuwie, środki czystości oraz żywność. Wyprawki szkolne dla dzieci otrzymuje z PCK. Zdaniem strony posiadany przez niego samochód nie jest żadnym dobrem luksusowym, a korzystnie z niego sprawia, że nie jest wykluczony ze społeczeństwa. Strona podkreśliła, że bardzo trudna sytuacja finansowa, zadłużenie z tytułu opłat za mieszkanie i gaz powodują, że nie stać go na adwokata. W związku z rozbieżnościami danych zawartych w aktach sądowych i administracyjnych dotyczących sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego oraz w celu zaktualizowania danych dotyczących stanu rodzinnego, majątkowego oraz sytuacji dochodowej skarżącego pismem z dnia 15 października 2012 r. Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez : złożenie oświadczenia dotyczącego osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym; udokumentowanie dochodu uzyskiwanego przez skarżącego, jego żonę oraz teściową, jeżeli wspólnie z nimi zamieszkuje; złożenie oświadczenia i potwierdzających to oświadczenie dokumentów w zakresie faktycznie ponoszonych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem oraz ich uwiarygodnienie poprzez przedstawienie rachunków, paragonów, czy faktur VAT; wskazanie i udokumentowanie wysokości istniejącego zadłużenia czynszowego (wezwanie do zapłaty zadłużenia za 2012 rok), podanie i udokumentowanie wysokości aktualnie potrącanych alimentów, podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów związanych z zakupem żywności, środków czystości, odzieży i obuwia oraz leków. Przesyłka zawierająca powyższe wezwanie została skarżącemu doręczona w dniu 30 października 2012r. W zakreślonym terminie, który upłynął w dniu 6 listopada 2012 r., skarżący nie udzielił odpowiedzi. W piśmie z dnia 22 listopada 2012 r., nadanym w tym samym dniu skarżący powołał się na swoją oraz żony trudną sytuację zdrowotną. Stwierdził, że jego rodziny nie stać na opłacenie adwokata. Ponadto oświadczył, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z teściową M.M. Do pisma skarżący dołączył poświadczenie wymeldowania z pobytu czasowego M. M. w dniu 8 maja 2012 r. oraz zaświadczenia lekarskie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd nie znalazł podstaw do odrzucenia sprzeciwu od postanowienia Referendarza sadowego z dnia 14 sierpnia 2012 r., wobec tego postanowienie to utraciło moc a sprawa została przejęta przez Sąd. Zgodnie z regulacja art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 § 3 tej ustawy, mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. stanowi regulację wyjątkową w stosunku do ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego, wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma natomiast na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które ze względu na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo ograniczony zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach. Odnosząc się do wniosku skarżącego o ustanowienie adwokata należy stwierdzić, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., to na skarżącym spoczywał ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto zgodnie z art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie Z.K. nie wykazał okoliczności przemawiających za przyznaniem mu prawa pomocy. Zaakcentować należy, że skarżący pomimo dwukrotnego wezwania nie udzielił odpowiedzi na pytania dotyczące sytuacji majątkowej jego rodziny. Zgodnie z oświadczeniami skarżącego rodzina korzysta ze wsparcia finansowego pochodzącego od innych osób. Przy czym skarżący nie określił rozmiaru tej pomocy oraz jej formy wskazując jedynie, że odzież, obuwie, środki czystości i żywność otrzymuje od rodziny, a część środków finansowych pochodzi z "[...]". Jednocześnie skarżący nie przedstawił dokumentów obrazujących wydatki jakimi obciążona jest rodzina. Podkreślenia natomiast wymaga, że to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania swojej sytuacji materialnej, a Sąd z kolei nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, wobec istniejącego po stronie ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Zatem w interesie skarżącego leży przedstawienie w sposób najobszerniejszy jego stanu majątkowego, finansowego oraz realnych możliwości płatniczych (por. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012r. sygn. akt I OZ 179/12). Jak podkreśla się w orzecznictwie, jeśli skarżący nie przedstawił dokumentów, w oparciu o które można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jego utrzymania, to w takim przypadku niemożliwe jest ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy (np. postanowienie NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, LEX nr 564253). Ponadto, brak współpracy ze strony podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkuje uznaniem, że nie wykazał on zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., koniecznych dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (np. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., II FZ 91/09, LEX nr 550327). Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie, a wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.