IV SA/Gl 337/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Z.K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. W skardze zawarł również wniosek o ustanowienie adwokata wskazując, że zarówno on sam, jak i jego żona są osobami niepełnosprawnymi. Na wezwanie Sądu skarżący złożył w dniu [...] urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w którym oświadczył, że jest osobą niepełnosprawną oraz choruje na poważne schorzenia. Podał również, że znajduje się w trudnej sytuacji życiowej. Zadeklarował, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką i dwiema małoletnimi córkami, posiada mieszkanie o powierzchni [...] m2 oraz samochód marki [...], rok produkcji [...]. Dodatkowo nie dysponuje przy tym żadnymi zasobami pieniężnymi. Miesięczny dochód brutto przypadający na rodzinę skarżącego zadeklarowany został w kwocie [...] zł, na którą składa się pobierana przezeń renta, w kwocie [...] zł - podlegająca potrąceniom z tytułu zaległych alimentów, zasiłek pielęgnacyjny małżonki ([...] zł) oraz zasiłki rodzinne na córki (dwa razy po [...] zł). Wezwaniem z dnia 9 lipca 2011 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku danych o przyznanie prawa pomocy poprzez udokumentowanie dochodu uzyskiwanego przez niego oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Dodatkowo wezwał o podanie miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania gospodarstwa domowego skarżącego (czynsz za zamieszkiwany lokal, opłaty za tzw. media, to jest energię elektryczną, gaz, wodę, telefony, wywóz śmieci, a także wydatki na zakup żywności, środków czystości, leków, odzieży i na utrzymanie samochodu - ubezpieczenie, przeglądy i naprawy, paliwo itp.). Przesyłka zawierająca powyższe wezwanie nie została przez skarżącego podjęta w Urzędzie Pocztowym pomimo jej dwukrotnego awizowania dlatego została uznana za skutecznie doręczoną w trybie art. 73 P.p.s.a. z dniem [...]. W zakreślonym siedmiodniowym terminie, który upłynął w dniu [...], skarżący nie udzielił jakiejkolwiek odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2012 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienia adwokata bowiem skarżący nie uzupełnił braków wniosku o przyznanie prawa pomocy natomiast oświadczenia i dokumenty złożone przez jego żonę w innych sprawach zawisłych przez tutejszym Sądem (sygn. akt IV SA/Gl 321/11 do IV SA/Gl 331/12) nie mogły być uznane za w pełni precyzyjne i przekonujące. Z.K. złożył sprzeciw od wyżej opisanego postanowienia wskazując, że orzeczenie jest tendencyjne, oceniające jego sytuację subiektywnie. Zaznaczył, że na benzynę do samochodu wydaje jedynie [...] zł bowiem więcej środków na ten cel przeznaczyć nie może. Dodatkowo podniósł, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z teściową, zatem nie może dysponować jej nieruchomością. Podkreślił, że nie jest w stanie zakupić wszystkich niezbędnych leków, jak również nie może jeździć do Przychodni [...] w Z. z uwagi na brak środków finansowych. Wskazał, że od rodziny otrzymują pomoc w postaci odzieży, czy obuwia, środków czystości oraz żywności. Wyprawki szkolne dla córek finansowane były natomiast ze środków pochodzących z PCK. Zaznaczył, że rodzina ma duże kłopoty finansowe oraz długi z tytułu opłat czynszowych. Wobec rozbieżności danych zawartych w aktach sądowych i administracyjnych sprawy dotyczących sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego oraz w celu zaktualizowania tych danych Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez: - złożenie oświadczenia dotyczącego osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, w szczególności informacji, czy teściowa M.M. również należy do kręgu wyżej wymienionych osób; - udokumentowanie dochodu uzyskiwanego przez skarżącego, jego żonę oraz teściową, jeżeli wspólnie z nimi zamieszkuje; - złożenie oświadczenia i potwierdzających to oświadczenie dokumentów w zakresie faktycznie ponoszonych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem oraz ich uwiarygodnienie poprzez przedstawienie rachunków, paragonów, czy faktur VAT; - wskazanie i udokumentowanie wysokości istniejącego zadłużenia czynszowego (wezwanie do zapłaty zadłużenia za 2012 rok); - podanie i udokumentowanie wysokości aktualnie potrącanych alimentów; - podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów związanych z zakupem żywności, środków czystości, odzieży i obuwia oraz leków w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o dane zawarte w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wezwanie to zostało skarżącemu doręczone do jego rąk w dniu [...], co wynika z dokumentu zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy (k. 34). W zakreślonym przez Sąd terminie, który bezskutecznie upłynął w dniu [...] skarżący nie uzupełnił braków wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący pismem nadanym w dniu [...] przedstawił wyłącznie dowód wymeldowania teściowej z jego mieszkania i opisał ponownie swoją trudną sytuację życiową, a tym samym nie uczynił zadość precyzyjnej treści wezwania z dnia 18 października 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Natomiast stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis ten stanowi odstępstwo od ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu przed sądem administracyjnym ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego wyrażonej w treści art. 199 P.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które ze względu na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo ograniczony zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości. Odnosząc się do wniosku skarżącego o ustanowienie adwokata należy stwierdzić, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., to na skarżącym spoczywał ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dodatkowo zaznaczyć należy, że stosownie do regulacji art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przyjdzie wskazać, że Z.K. nie wykazał w sposób wiarygodny okoliczności przemawiających za przyznaniem mu prawa pomocy. Zaakcentować należy, że skarżący, pomimo dwukrotnego wezwania zarówno ze strony referendarza sądowego jak i Sądu, nie udzielił odpowiedzi na pytania dotyczące jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Sąd dokonał więc oceny sytuacji majątkowej oraz rodzinnej skarżącego na podstawie danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, sprzeciwie oraz aktach administracyjnych. Zebrana w sprawie dokumentacja wskazuje na istotne wątpliwości, co do rzeczywistej sytuacji rodziny. W celu zatem ich usunięcia skarżący został wezwany do uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, tym bardziej, że dane znajdujące się w aktach administracyjnych w sposób istotny odbiegają od danych zawartych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Równocześnie przyjdzie stwierdzić, że zgodnie z oświadczeniami skarżącego zawartymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy rodzina korzysta ze wsparcia finansowego pochodzącego od innych osób. Przy czym pomimo wezwania przez Sąd skarżący nie określił rozmiaru tej pomocy oraz jej formy wskazując jedynie, że odzież i obuwie otrzymuje od rodziny, a część środków finansowych pochodzi z "żebrania na ulicy". Jednocześnie skarżący nie przedstawił dokumentów obrazujących wydatki jakimi obciążona jest rodzina. Ponownego podkreślenia wymaga, że to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania swojej sytuacji materialnej, a Sąd z kolei nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane. To w interesie skarżącego leżało wyjaśnienie wszystkich wątpliwości związanych z jego sytuacją rodzinną i majątkową. Jak słusznie wskazuje się w orzecznictwie, jeśli skarżący nie przedstawił dokumentów, w oparciu o które można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jego utrzymania, to w takim przypadku niemożliwe jest ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, LEX nr 564253). Ponadto, brak współpracy ze strony podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkuje uznaniem, że nie wykazał on zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., koniecznych dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., II FZ 91/09, LEX nr 550327). Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie, a wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.