IV SA/Gl 338/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik, , , po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2012r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Z.K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. W treści skargi wniósł o ustanowienie adwokata wskazując, że zarówno on sam, jak i jego żona są osobami niepełnosprawnymi. Następnie w dniu [...] do Sądu wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w wyżej wymienionym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że jest niepełnosprawny oraz choruje na poważne schorzenia. Oświadczył, że znajduje się w trudnej sytuacji życiowej. Dodał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką i dwiema małoletnimi córkami, posiada mieszkanie o powierzchni [...] m2 oraz samochód marki [...], rok produkcji [...]. Nie dysponuje przy tym żadnymi zasobami pieniężnymi. Miesięczny dochód brutto przypadający na rodzinę skarżącego zadeklarowany został w kwocie [...] zł, na którą składa się pobierana przezeń renta, w kwocie [...] zł - podlegająca potrąceniom z tytułu zaległych alimentów, zasiłek pielęgnacyjny małżonki ([...] zł) oraz zasiłki rodzinne na córki (dwa razy po [...] zł). W piśmie z dnia [...] referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wezwał skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku danych o przyznanie prawa pomocy. W tym zakresie wezwał skarżącego o udokumentowanie dochodu uzyskiwanego przezeń oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oraz podanie miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania gospodarstwa domowego skarżącego (czynsz za zamieszkiwany lokal, opłaty za tzw. media, to jest energię elektryczną, gaz, wodę, telefony, wywóz śmieci, a także wydatki na zakup żywności, środków czystości, leków, odzieży i na utrzymanie samochodu - ubezpieczenie, przeglądy i naprawy, paliwo itp.). Przesyłka zawierająca powyższe wezwanie została uznana za skutecznie doręczoną w trybie art. 73 P.p.s.a. z dniem [...]. W zakreślonym siedmiodniowym terminie, który upłynął w dniu [...], skarżący nie udzielił jakiejkolwiek odpowiedzi. W związku z powyższym postanowieniem Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach wydanym w dniu 14 sierpnia 2012r. sygn. akt IV SA/Gl 338/12 odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienia adwokata. Z treści uzasadnienia przywołanego postanowienia wynikało, że przyczyną odmowy był fakt nie nadesłania żadnych oświadczeń ani dokumentów, o które się do niego zwrócono w piśmie z dnia [...]. Jednakże rozpoznając wniosek uwzględniono posiłkowo oświadczenia i dokumenty dołączone do akt innych zawisłych przed tut. Sądem spraw (sygn. akt IV SA/Gl 321/11 – IV SA/Gl 331/12), złożone przez małżonkę skarżącego, A.K., do której skierowano w tych sprawach wezwanie o takiej samej treści jak w powołanym piśmie z dnia [...]. W tym zakresie uwzględniono informację o wysokości opłat ponoszonych w związku z zamieszkiwanym lokalem, wezwanie do zapłaty potwierdzające istnienie z tego tytułu zadłużenia w kwocie [...] zł, dokumenty potwierdzające wydatki poniesione w ramach opłat za tzw. media oraz za okresowe badanie samochodu, a także kopie decyzji ustalających prawo do pobieranej renty (kwota do wypłaty [...] zł), zasiłku pielęgnacyjnego ([...] zł) i zasiłków rodzinnych (dwa razy po [...] zł). Nadto wzięto pod uwagę treść nadesłanego pisma datowanego na [...], w którym A.K. oświadczyła, iż na paliwo do samochodu jej rodzina przeznacza miesięcznie około [...] zł, zaś w związku z tym, że od [...] nie korzystają z pomocy społecznej, aby zdobyć środki na żywność, odzież i środki czystości są zmuszeni żebrać. Zdaniem rozpoznającego wniosek także powyższe dokumenty i oświadczenia nie pozwalają na ocenę sytuacji majątkowej gospodarstwa domowego skarżącego. Po pierwsze, zwrócono uwagę na sprzeczność pomiędzy twierdzeniami małżonki dotyczącymi używania posiadanego samochodu i ponoszonych z tego tytułu wydatków. W oświadczeniu z dnia [...] A.K. zadeklarowała, że wydatkuje na paliwo do samochodu około [...] zł miesięcznie, a w toku postępowania administracyjnego w sprawie IV SA/Gl 329/12 wskazała, iż samochód jest jej rodzinie niezbędny w codziennym życiu oraz celem dojazdów na leczenie i rehabilitację. Uznano, że wydatki na paliwo zostały zadeklarowane w kwocie niższej niż rzeczywista. Jeżeli natomiast kwota wydatków na paliwo jest rzetelna, to oznacza, że jego posiadanie nie było konieczne celem zaspokojenia niezbędnych potrzeb komunikacyjnych jego rodziny, więc te wydatki nie mogłyby być uznane za niezbędne. W ocenie Referendarza sądowego A.K. nie sprecyzowała, jakie kwoty przeznacza wraz z rodziną na zakup niezbędnych leków, środków czystości, odzieży i żywności. Stwierdzono, iż skoro strona deklaruje niski dochód w wysokości [...] zł, to konieczne jest ustalenie, jakie ponosi koszty utrzymania oraz czy dochód wystarcza na ich pokrycie. Jednocześnie uznano za niekonsekwentne i niespójne wyjaśnienia A.K., iż w celu zaspokojenia tych potrzeb jej rodzina zmuszona jest żebrać. Ponadto kolejnym argumentem przemawiającym przeciwko przyznaniu skarżącemu prawa pomocy jest rozbieżność pomiędzy składem osobowym rodziny zadeklarowanym we wniosku a informacjami zawartymi w aktach administracyjnych. Z oświadczenia złożonego przez skarżącego w dniu [...] wynika, że razem z nim zamieszkuje także teściowa – M.M. Taka rozbieżność ma bowiem wpływ na ocenę stanu majątkowego rodziny skarżącego. Jednocześnie uznano, że M.M., będąca właścicielka nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha (k. 38 akt administracyjnych), może dokonać zbycia tego składnika majątkowego, co mogłoby stanowić dla całej rodziny skarżącej źródło pozyskania znacznej ilości środków finansowych. Wobec powyższego, zdaniem rozpoznającego wniosek skarżący nie zobrazował swojej sytuacji materialnej w stopniu wystarczającym do uwzględniania zgłoszonego żądania. Obowiązkiem strony jest bowiem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W zakreślonym terminie Z.K. złożył sprzeciw na powyższe postanowienie, któremu zarzucił tendencyjność oraz brak obiektywizmu. Jego zdaniem kwota [...] zł miesięcznie musi mu wystarczyć na wydatki na paliwo. Z.K. podkreślił, że aby zaspokoić wszystkie potrzeby musiałby wydawać miesięcznie ponad [...] zł, ale ponieważ nie ma takiej kwoty, to musi żebrać na ulicy. Wskazał, iż czuje się dyskryminowany. Dodał, że nie może sprzedać nieruchomości należącej do jego teściowej, która zamieszkiwała z nim tylko tymczasowo i w chwili obecnej i nie mieszkała na stałe. Skarżący stwierdził, że wraz z żoną zakupuje niewielkie ilości leków, w tym insuliny lub nie zakupuje ich wcale. Wskazał na pogarszający się stan zdrowia. Ograniczone środki przeznaczone na zakup paliwa nie pozwalają mu na dojazdy na leczenie do [...] w Z. Z.K. podkreślił, że otrzymuje od rodzin odzież, obuwie, środki czystości oraz żywność. Wyprawki szkolne dla dzieci otrzymuje z PCK. Zdaniem strony posiadany przez niego samochód nie jest żadnym dobrem luksusowym, a korzystnie z niego sprawia, że nie jest wykluczony ze społeczeństwa. Strona podkreśliła, że bardzo trudna sytuacja finansowa, zadłużenie z tytułu opłat za mieszkanie i gaz powodują, że nie stać go na adwokata. W związku z rozbieżnościami danych zawartych w aktach sądowych i administracyjnych dotyczących sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego oraz w celu zaktualizowania danych dotyczących stanu rodzinnego, majątkowego oraz sytuacji dochodowej skarżącego pismem z dnia [...] wezwano Z.K. do: - złożenia oświadczenia dotyczącego osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, w szczególności informacji, czy teściowa M.M. również należy do kręgu wyżej wymienionych osób; - udokumentowanie dochodu uzyskiwanego przez skarżącego, jego żonę oraz teściową, jeżeli wspólnie z nimi zamieszkuje; - złożenia oświadczenia i potwierdzających to oświadczenie dokumentów w zakresie faktycznie ponoszonych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem oraz ich uwiarygodnienie poprzez przedstawienie rachunków, paragonów, czy faktur VAT; - wskazania i udokumentowania wysokości istniejącego zadłużenia czynszowego (wezwanie do zapłaty zadłużenia za 2012 rok); - podania i udokumentowania wysokości aktualnie potrącanych alimentów; - podania orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów związanych z zakupem żywności, środków czystości, odzieży i obuwia oraz leków. Przesyłka zawierająca powyższe wezwanie została skarżącemu doręczona w dniu [...]. Do dnia wydania niniejszego postanowienia skarżący nie udzielił odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec tego wniesienie sprzeciwu przez skarżącego spowodowało utratę mocy postanowienia z dnia 14 sierpnia 2012r. o odmowie przyznania prawa pomocy oraz jednocześnie przejęcie sprawy do rozpoznania przez Sąd. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 § 3 tej ustawy, mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. stanowi regulację wyjątkową w stosunku do ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego, wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma natomiast na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które ze względu na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo ograniczony zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie adwokata należy stwierdzić, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., na skarżącym spoczywał ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto zgodnie z art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Tymczasem, w opinii Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, Z.K. nie wykazał okoliczności przemawiających za przyznaniem mu prawa pomocy. Ponieważ skarżący pomimo dwukrotnego wezwania, nie udzielił odpowiedzi na pytania dotyczące jego sytuacji majątkowej i rodzinnej Sąd zbadał sytuację majątkową oraz rodzinną skarżącego na podstawie danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, sprzeciwie oraz aktach administracyjnych. Zebrana w sprawie dokumentacja wskazuje na dysproporcje pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu rodziny skarżącego a sytuacją majątkową. Na dochód czteroosobowej rodziny skarżącego składają się renta w wysokości [...] zł (po potrąceniach alimentacyjnych do wypłaty [...] zł), zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł oraz zasiłki rodzinne w kwocie [...] zł, co łącznie daje kwotę [...] zł. Z.K. posiada mieszkanie o powierzchni [...] m2 oraz samochód marki [...], rok produkcji [...]. Skarżący nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi. Jak wynika z ustaleń poczynionych przez organ I instancji w toku postępowania administracyjnego (decyzja z dnia [...] k. 27 akt administracyjnych), miesięczne wydatki rodziny skarżącego wynoszą łącznie [...] zł. Na tę kwotę składają się: opłata z tytułu czynszu za mieszkanie w wysokości [...] zł, energię w wysokości [...] zł oraz gaz [...] zł. Koszt zakupu opału w oparciu o roczne zużycie wynosi [...] zł miesięcznie oraz potrącenia z renty zaległości alimentacyjnych w kwocie [...] zł. Ponadto rodzina skarżącego wydaje miesięcznie około [...] zł na leki oraz [...] zł z tytułu rachunków za telefon. Koszty związane z użytkowaniem samochodu wynoszą [...] zł z tytułu ubezpieczenia OC samochodu oraz dodatkowo [...] zł z tytułu opłat za paliwo. Jednocześnie skarżący w piśmie z dnia [...] określił wydatki miesięczne na kwotę [...] zł, jednakże w tej kwocie nie wymienił wydatków na żywność oraz ubrania. Powyższe wskazuje, że ujawnione dochody uzyskiwane przez skarżącego nie pokrywają ponoszonych przez jego rodzinę kosztów utrzymania. Oznacza to, że skarżący i jego rodzina otrzymują pomoc od innych osób, których skarżący nie ujawnił. Wskazanie przez skarżącego, iż "żebrze na ulicy" nie może być uznane za wystarczające dla wskazania źródła dochodów, z którego skarżący pokrywa bieżące wydatki. Jednocześnie skarżący nie wyjaśnił wątpliwości dotyczących wspólnego zamieszkiwania z teściową M.M. poprzestając jedynie na zawartym w sprzeciwie stwierdzeniu, że teściowa była zameldowana u niego tylko tymczasowo. Tymczasem z zawartych w aktach administracyjnych oświadczeń skarżącego i jego żony wynika, że M.M. zamieszkuje z nimi. Podkreślenia wymaga, że to na skarżącym spoczywa obowiązek wykazania swojej sytuacji materialnej, a Sąd z kolei nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, wobec istniejącego po stronie ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Zatem w interesie skarżącego leży przedstawienie w sposób najobszerniejszy jego stanu majątkowego, finansowego oraz realnych możliwości płatniczych, a także najściślejsza współpraca z Sądem (por. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012r. sygn. akt I OZ 179/12). Jak podkreślono w orzecznictwie, jeśli skarżący nie przedstawił dokumentów, w oparciu o które można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jego utrzymania, to w takim przypadku niemożliwe jest ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy (np. postanowienie NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, LEX nr 564253). Ponadto, brak współpracy ze strony podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkuje uznaniem, że nie wykazał on zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., koniecznych dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (np. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., II FZ 91/09, LEX nr 550327). Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie, a wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.