IV SA/Gl 339/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant specjalista Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi H.G. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w R. decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 5 pkt 4a ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, nie stwierdził u J. G. choroby zawodowej – nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze (raka płuc), wymienionej w poz. 17/1 wykazu chorób zawodowych określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy. Podstawę wydania decyzji stanowiły pośmiertne orzeczenie o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, wydane przez Poradnię Chorób Zawodowych w S. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. z dnia [...] o nr. [...] oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...] o nr [...] oraz ocena narażenia zawodowego. Po rozpatrzeniu odwołania H. G., decyzją z dnia [...] nr [...][...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., uchylił w całości zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie pierwszoinstancyjne w całości. W motywach decyzji organ odwoławczy wskazał, że analiza postanowień artykułu 235 Kodeksu pracy (w szczególności art. 235 § 22) pozwala stwierdzić, że stroną w postępowaniu o stwierdzenie choroby zawodowej jest pracownik lub były pracownik zakładu pracy, który poddawany jest stosownym badaniom medycznym. Zdaniem organu taka osoba w dniu zgłoszenia podejrzenia występowania choroby zawodowej musi żyć, aby być podmiotem takiego postępowania. Tymczasem J. G. zmarł [...], a zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej złożyła wdowa po nim H. G. w dniu 4 grudnia 2009r. Uzasadniając powyżej zaprezentowane stanowisko organ oparł się na wyroku WSA w Gliwicach z dnia 25 września 2012r. sygn. akt IV SA/G1 1461/11, w którym stwierdzono, że w postępowaniu administracyjnym stroną może być wyłącznie osoba żyjąca, kwestia następstwa prawnego występuje natomiast w sytuacji, gdy w trakcie prowadzonego postępowania strona zmarła, a następcy będą w stanie wykazać interes prawny w dalszym prowadzeniu takiego postępowania. Ponadto, jak wskazano, Sąd ten podzielił stanowisko WSA w Warszawie w wyroku z dnia 23 października 2007r. sygn. akt SA/Wa 1161/07, że żona osoby zmarłej może wstąpić do prowadzonego postępowania i domagać się zakończenia postępowania wszczętego przez pracownika lub byłego pracownika. Wobec powyższego organ uznał, że stroną w sprawie choroby zawodowej jest wyłącznie pracownik lub były pracownik i osoba taka musi w dniu wszczęcia stosownego postępowania żyć. Wszczęcie postępowania administracyjnego przez następcę prawnego byłego pracownika nie jest możliwe. Zatem w niniejszej sprawie o wszczęcie postępowania administracyjnego wystąpiła osoba nie mająca legitymacji podmiotowej do jego uruchomienia. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach złożyła H. G. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o wydanie orzeczenia lekarskiego przez Instytut Medycyny Pracy w Ł. na podstawie przedłożonej dokumentacji medycznej jej męża J. G. Podniosła, iż istotnie zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej nastąpiło po śmierci męża, jednakże lekarze orzecznicy wydali orzeczenia lekarskie na podstawie przedłożonej przez nią dokumentacji medycznej. Powtórzyła, iż jej zmarły mąż podczas zatrudnienia w KWK [...] w R. był narażony na działanie czynnika o charakterze rakotwórczym w postaci azbestu, który wchodził w skład wymiennych filtrów w maskach przeciwpyłowych, co zostało udowodnione w prowadzonym postępowaniu. Dlatego decyzja uchylająca oraz umarzająca postępowanie pierwszoinstancyjne jest krzywdząca. W odpowiedzi na skargę [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając pod tym względem zaskarżoną decyzję, skargę należało uznać za zasadną choć zasadniczo z innych względów niż w niej podniesione Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 in fine ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) uchylająca w całości decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarny w R. z dnia [...] o braku podstaw do stwierdzenia u J. G. choroby zawodowej – nowotwór złośliwy powstały w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze (raka płuc), wymienionej w poz. 17/1 wykazu chorób zawodowych i umarzająca postępowanie pierwszoinstancyjne w całości. Zdaniem organu odwoławczego H. G. (wdowa po J. G.) nie była legitymowana do wystąpienia z żądaniem wszczęcia przedmiotowego postępowania po śmierci męża. Zasadniczym zagadnieniem w niniejszej sprawie jest zatem to, czy H. G. - żona zmarłego J. G., w stosunku do którego prowadzone było postępowanie w przedmiocie choroby zawodowej jest stroną tego postępowania. Organ uznał bowiem, że stroną może być tylko pracownik lub były pracownik, który w dniu wszczęcia postępowania musi żyć, a tym samym nie jest możliwe wszczęcie postępowania przez następcę prawnego byłego pracownika. Otóż o tym kto jest stroną w postępowaniu administracyjnym stanowi art. 28 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego, lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny lub obowiązek musi wynikać z przepisów prawa materialnego. Organ administracji ustalając interes prawny osoby występującej z żądaniem, w pierwszej kolejności powinien wiec ustalić przepisy prawa materialnego, które będą decydowały o przyznaniu, bądź odmowie przyznania przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym. W przedmiotowej sprawie organ wskazał art. 235 Kodeksu pracy, w zakresie w jakim określa podmioty uprawnione do zgłoszenia choroby zawodowej, do których w szczególności zalicza się pracownika lub byłego pracownika i na tej podstawie wywiódł, że stroną postępowania jest pracownik lub były pracownik. Tymczasem zgłoszenia takiego może dokonać np. lekarz, którego jednak nie uważa się za stronę takiego postępowania. Przyjdzie natomiast wskazać, że zgodnie z art. 237¹ § 1 Kodeksu pracy pracownikowi, który zachorował na chorobę zawodową określoną w wykazie, o którym mowa w art. 237 § 1 pkt 2, przysługują świadczenia z ubezpieczenia społecznego, określone w odrębnych przepisach. Takimi przepisami odrębnymi są przepisy ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 199, poz. 1673), zwanej dalej "ustawą o ubezpieczeniu społecznym". Przepisy tej ustawy określają komu i w jakim zakresie przysługują określone świadczenia z tytułu choroby zawodowej, a więc stanowią materialnoprawną przesłankę do ustalenia istnienia bądź - nie interesu prawnego określonego podmiotu występującego w sprawie administracyjnej dotyczącej choroby zawodowej, jako strona w rozumieniu art. 28 k.p.a. W myśl art. 13 ust. 1 tej ustawy członkom rodziny zmarłego pracownika wymienionym w ust. 2 (w tym małżonkowi) przysługuje jednorazowe odszkodowanie związane z chorobą zawodową. Tak więc przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym jednoznacznie wskazują na powstanie praw odszkodowawczych po stronie określonych w ustawie członków rodziny w związku ze śmiercią pracownika w wyniku choroby zawodowej. Decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej jest przy tym wymagana przy składaniu wniosku o takie odszkodowanie, stosownie do rozporządzenia z dnia 18 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad orzekania o stałym lub długotrwałym uszczerbku na zdrowiu, trybu postępowania przy ustalaniu tego uszczerbku oraz postępowania o wypłatę jednorazowego odszkodowania (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 954). Wobec tego, skoro członkom rodziny zmarłego pracownika, w tym jego małżonkowi, przysługuje jednorazowe odszkodowanie związane z chorobą zawodową tego pracownika, to należy przyjąć, że mają oni interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. Dlatego należało uznać, że H. G. składając zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej u jej zmarłego męża, na podstawie którego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w R. z urzędu wszczął postępowanie, była legitymowana do bycia stroną w tym postępowaniu w rozumieniu art. 28 k.p.a., posiadając w tym względzie interes prawny wynikający z art. 13 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym. Zatem w przedmiotowej sprawie organ błędnie uznał, że H. G. nie ma przymiotu strony w postępowaniu wszczętym po śmierci jej męża, dotyczącym stwierdzenia choroby zawodowej. Śmierć pracownika nie jest przeszkodą do wszczęcia i przeprowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej, ponieważ ze stwierdzeniem takiej choroby wiążą się nie tylko określone prawa pracownika, ale także innych uprawnionych podmiotów, w tym żonie właśnie w przypadku śmierci pracownika. Przyjdzie zauważyć, że właśnie takie stanowisko zaprezentował WSA w Warszawie w powołanym w skarżonej decyzji wyroku z dnia 23 października 2007 r. sygn. akt VII SA/Wa 1161/07. Ponadto należy wskazać, że sądy administracyjne w podobnych sprawach, to jest dotyczących śmierci pracownika przed wszczęciem postępowania administracyjnego o stwierdzenie choroby zawodowej – nie miały wątpliwości, że uprawniony do złożenia wniosku o stwierdzenie choroby zawodowej, czy zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej po śmierci pracownika (byłego pracownika) jest jego małżonek (por. wyrok NSA z 17 listopada 1998 r. sygn. akt I SA 1318/98 publ. Lex nr 45832 oraz wyroki: WSA w Krakowie z dnia 10 grudnia 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 287/13, WSA we Wrocławiu z dnia 19 listopada 2013 r. sygn. akt IV SA/Wr 371/13, WSA w Kielcach z dnia 4 października 2012 r. sygn. akt II SA/Ke 545/12, publik w CBOSA ). Tym samym Sąd nie podziela stanowiska wyrażonego w tym zakresie w wyroku WSA w Gliwicach powołanego w zaskarżonej decyzji. Wobec tego za nieprawidłowe należało uznać stanowisko organu, że w chwili wszczęcia postępowania w sprawie choroby zawodowej pracownik musi żyć. Można także zauważyć, że zgodnie z § 3 ust. 2 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t. j. Dz. U. 2013, poz. 1367) w przypadku podejrzenia, że choroba zawodowa była przyczyną śmierci pracownika zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej dokonuje się dodatkowo w formie telefonicznej. Powyższe również wskazuje, że śmierć pracownika (lub byłego pracownika) nie jest przeszkodą do wszczęcia i prowadzenia postępowania przez organ inspekcji sanitarnej. Tym samym stanowisko, że osoby uprawnione do jednorazowego odszkodowania w związku ze śmiercią pracownika mogą przystąpić do toczącego się postępowania w sprawie choroby zawodowej wyłącznie, gdy za życia pracownika zostało ono wszczęte nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Ponadto takie stanowisko w sposób nieuzasadniony stawiałaby w nierównej sytuacji podmioty, które po śmierci pracownika są uprawnione do odszkodowania związanego z chorobą zawodową od tego czy pracownik ten zmarł przed wszczęciem czy bezpośrednio po wszczęciu tego postępowania. W związku z powyższym należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., bowiem H.G. w niniejszej sprawie jest stroną postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a. Oznacza to, że [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny winien rozpoznać wniesione przez ww. odwołanie od decyzji Państwowego Powiatowy Inspektor Sanitarny w R. z dnia [...] W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.