IV SA/Gl 352/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.), Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2017 r. sprawy ze skargi K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Burmistrz S. odmówił przyznania skarżącemu K.R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w celu sprawowania opieki nad H.G. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że skarżący jest zięciem H.G. i nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny wobec niej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez K.R., decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek K.R., w którym wystąpił o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad H.G. Organ dodał, że Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G. na posiedzeniu w dniu [...] r. zaliczył wyżej wymienioną do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe wskazując, iż ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 4.11.2016r., a niepełnosprawność istnieje od 2.09.2009r. Następnie organ przytoczył art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 1518 z późń. zm.) i podniósł, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zależy od tego, czy na osobach tych ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki. W tym zakresie organ podkreślił, że zgodnie z art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 2082 z późń.zm.) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Organ dodał, że według przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Natomiast z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka. Organ wskazał, że z powyższych przepisów wynika, iż krąg osób uprawnionych do przedmiotowego świadczenia jest ściśle określony oraz, że na skarżącym nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec H.G., gdyż jest jego teściową. W związku z tym stwierdził, że skarżący nie spełnia wymogów określonych w art. 17 ust 1 cytowanej ustawy. Ponadto dodał, że skarżący nie spełnia również kolejnej przesłanki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż niepełnosprawność H.G. powstała po ukończeniu przez nią 25 roku życia. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący podniósł, że zgodnie z wyrokami wojewódzkich sądów administracyjnych, które zapadły w analogicznych sprawach, okoliczność, iż jest powinowatym osoby wymagającej opieki oraz, że niepełnosprawność tej osoby powstała po ukończeniu przez nią 25 roku życia, nie może być powodem odmowy świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślił, że WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 2 lutego 2012 r. wskazał, iż podziela wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych umożliwiającą poszerzenie kręgu uprawnionych do świadczenia również o osoby będące członkami rodziny nie zobowiązanymi do alimentacji, jeśli są one jedynymi członkami rodziny, mogącymi opiekować się osobą niepełnosprawną (sygn. akt IV SA/Po 1292/11). Skarżący podniósł, że jego sytuacja jest szczególnie dramatyczna, gdyż od ponad roku, wraz z żoną zajmuje się chorym szwagrem i jego matką i wsparcie w postaci świadczenia pielęgnacyjnego jest konieczne w jego sytuacji. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należało, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. utrzymujące w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad jego teściową. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. nr z 2016r. poz. 1518 z późń.zm.). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wymienia osoby, którym przysługuje uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego i są nimi; 1) matka albo ojciec; 2) opiekun faktyczny dziecka; 3) osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) inne osoby, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z przedstawionej regulacji prawnej wynika, że w przypadku osób innych niż wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1, pkt 2, pkt 3 cytowanej ustawy, możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego została powiązana z istnieniem obowiązku alimentacyjnego osoby sprawującej opiekę wobec osoby legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności. Obowiązek alimentacyjny polega na dostarczaniu osobie uprawnionej środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Przepis art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego określa, że obowiązek ten obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Dalsze przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 129 i następne) wymieniają również małżonka jako osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny oraz ustalają kolejność zobowiązanych do alimentacji. Wskazać więc należało, że według kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, a w linii bocznej osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Z małżeństwa zaś wynika powinowactwo między małżonkiem, a krewnymi drugiego małżonka. Osoby spowinowacone nie są więc objęte obowiązkiem alimentacyjnym. W przedmiotowej sprawie zostało ustalone, że skarżący jest zięciem H.G., wskazanej przez niego we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślenia zatem wymagało, że synową i zięcia łączy z rodzicem małżonka stosunek powinowactwa, który – zgodnie z tym co podniesiono wyżej – nie wiąże się z obowiązkiem alimentacyjnym. Wobec tego przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wyłącza zięcia - jako powinowatego względem matki jego żony z grona osób, którym może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne. W związku z tym, sąd nie podzielił przytoczonego w skardze poglądu wyrażonego w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych, gdyż jest on sprzeczny z treścią art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który w sposób wyczerpujący wymienia osoby, którym może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne. Podnieść należało, że decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową lecz związaną, co oznacza, że organ jest zobowiązany do przyznania świadczenia wyłącznie wtedy, gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki jego przyznania. Organ nie może według swojego uznania przyznać świadczenia kierując się zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności, w razie nawet ciężkiej sytuacji życiowej, która została przedstawiona w odwołaniu, a następnie w skardze. Podkreślenia wymaga, że przedstawiony sposób rozumienia przepisów art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest już utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Należy tu wskazać wyroki z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 962/12, z dnia 9 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1710/10, z dnia 10 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 2149/11 i z dnia 9 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OSK 329/12 – wszystkie wyroki dostępne w internetowej bazie orzeczeń CBOSA. Brak spełnienia wymienionej przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest wystarczającą podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie miało zatem wpływu na wynik sprawy, stwierdzenie przez organ, że skarżący nie spełnił przesłanki dotyczącej daty powstania niepełnosprawności H.G. Powołanie się przez organ w ten sposób na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a więc nieuwzględnienie tego, że doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (publ. OTK-A 2014/9/104) eliminującego z porządku prawnego niekonstytucyjną część tego przepisu, nie miało wpływu na wynik sprawy. Jak już bowiem była o tym mowa wyżej, brak zrealizowania przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i tak skutkował odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.