IV SA/Gl 369/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.) Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Protokolant st. ref. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2009r. sprawy ze skargi J.P. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w D. decyzją z dnia [...] r., Nr [...], nie stwierdził u J. P. choroby zawodowej układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy - przewlekłego okołostawowego zapalenia barku, wymienionej w pozycji 19/5 wykazu chorób zawodowych określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania, podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115 z 2002 r.), zwanego dalej w skrócie rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. Organ pierwszej instancji ustalił, że w okresie zatrudnienia w latach 1973 - 1977 w spółce A S.A. w K. na stanowisku elektromontera J. P. wykonywał pracę w warunkach stwarzających ryzyko wystąpienia choroby zawodowej wywołanej sposobem wykonywania pracy. Natomiast w latach 1977 - 2007 podczas zatrudnienia w brygadzie Pogotowia Elektrycznego B S.A. w D. strona nie wykonywała czynności powodujących nadmiernej powtarzalności i obciążenia kończyn. Organ podkreślił, że okoliczności sprawy nie uzasadniają stwierdzenia choroby zawodowej, gdyż u strony nie rozpoznano w orzeczeniu Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. z dnia [...] r., nr [...], przewlekłego okołostawowego zapalenia barku wywołanego sposobem wykonywania pracy. W odwołaniu od powyższej decyzji J. P. oświadczył, że nie zgadza się z krzywdzącym wobec niego rozstrzygnięciem sprawy. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...] r., Nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Podniósł, że do stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest orzeczenie przez kompetentną placówkę służby zdrowia istnienia występującego schorzenia, jako choroby zakwalifikowanej przez orzeczników do odpowiedniej pozycji wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a rozpoznaną chorobą, to jest ustalenie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał rozpoznane schorzenie wystąpiło w czasie i miejscu pracy, w związku z wykonywanym zawodem. Organ odwoławczy uznał, że J. P. w latach 1973-1977 i 1977-2007 nie pracował w warunkach ryzyka powstania choroby zawodowej narządu ruchu pod postacią przewlekłego okołostawowego zapalenia barku. Wykonywane przez niego w pracy czynności nie miały charakteru powtarzalności w ściśle określonym czasie i nie powodowały stałego, nadmiernego obciążenia układu mięśniowo - szkieletowego kończyn górnych, zwłaszcza w zakresie stawów barkowych. Nadto, lekarze specjaliści obu kompetentnych placówek diagnostycznych I i II szczebla (Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. - orzeczenie lekarskie z dnia [...] r. oraz Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. - orzeczenie lekarskie z dnia [...] r. nr [...]) na podstawie przeprowadzonych badań nie rozpoznali u strony choroby zawodowej wymienionej w poz. 19/5 wykazu chorób zawodowych z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. W orzeczeniu Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. z dnia [...] r. wskazano, że stwierdzone u odwołującego obustronne zapalenie stawów barkowo - obojczykowych, które nie figuruje w obowiązującym wykazie chorób zawodowych nie uzasadnia rozpoznania przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią przewlekłego zapalenia okołostawowego barku. Podsumowując organ odwoławczy stwierdził, iż aktualny stan podmiotowy i przedmiotowy oraz rozpoznane u odwołującego schorzenia nie pozostają w związku przyczynowo - skutkowym z warunkami pracy zawodowej, co uzasadnia odmowną decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy, wymienionej w poz. 19/5 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. P. wyraził swoje niezadowolenie z treści rozstrzygnięcia organu odwoławczego. Podniósł, że w okresie zatrudnienia pracował w warunkach szkodliwych dla zdrowia tj. podwyższonego zapylenia, wilgotności, hałasu i pola elektromagnetycznego oraz wykonywał pracę w godzinach nocnych, a obecnie nasilające się bóle w stawach barkowych, jak również w łokciach i nadgarstkach utrudniają mu codzienne funkcjonowanie. W odpowiedzi na skargę organ sanitarny wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 1 grudnia 2009 r. skarżący akcentował, że podczas całego okresu pracy narażony był na nadmierne obciążenie układu ruchu oraz odczuwa dolegliwości również w stawach łokciowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie jako p.p.s.a., polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd zobowiązany jest do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze. Wymaga podkreślenia, że w rozpatrywanej sprawie organ odwoławczy prowadząc postępowanie, jak i wydając decyzję stosował art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.) oraz przepisy wydanego na jego podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. W konsekwencji ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie może być dokonana bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. (P 23/07, OTK-A 2008, Nr 5, poz. 82), w którym stwierdzono, że art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. - są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że żaden z przepisów kodeksu pracy nie zawiera jakichkolwiek wytycznych dotyczących treści aktu wykonawczego oraz że takich wytycznych nie można zrekonstruować również z treści innej ustawy. Konsekwencją sformułowania takiego wniosku jest uznanie przez Trybunał niezgodności art. 237 § 1 pkt 2 i 3 K.p. z art. 92 ust. 1 Konstytucji, przez to, że zawarte w nim upoważnienie do wydania rozporządzenia nie określa wytycznych dotyczących treści tego aktu. Powoduje to skutki także w stosunku do ściśle powiązanego z nim rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., które - jako oparte na niekonstytucyjnej delegacji ustawowej - jest również niezgodne z Konstytucją. Trybunał Konstytucyjny przyznał, że można wskazać argumenty przemawiające za zasadnością umieszczenia wykazu chorób zawodowych w rozporządzeniu. Takie rozwiązanie nie rodziłoby niebezpieczeństwa nadużyć ze strony władzy wykonawczej, gdyby w ustawie - zgodnie z art. 92 ust. 1 zdaniem drugim Konstytucji - były zawarte wytyczne wiążące Radę Ministrów przy tworzeniu katalogu chorób zawodowych. Przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia [...] r. (Dz. U. Nr 116, poz. 740). Zatem utrata mocy obowiązującej wymienionych przepisów nastąpiła w dniu 3 lipca 2009 r. Z tą też chwilą, w opinii Sądu, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją RP aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana ostateczna decyzja administracyjna, stanowi podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bowiem zgodnie z art. 145a § 1 K.p.a., można żądać wznowienia postępowania także wówczas, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Stanowisko powyższe znajduje uzasadnienie w treści art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, który statuuje zasadę wzruszenia ostatecznych rozstrzygnięć, jakie zapadły na podstawie przepisów uznanych przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją RP. Wydanie aktu administracyjnego z powołaniem się na przepis ustawy, który został uznany za niezgodny z Konstytucją oraz na przepisy rozporządzenia, które są niezgodne z ustawą, oznacza wydanie aktu z naruszeniem przepisów wyższej rangi. Zasady te znaleźć muszą zastosowanie także w niniejszej sprawie. Co prawda zaskarżona decyzja została wydana jeszcze w czasie obowiązywania zakwestionowanych przez Trybunał Konstytucyjny przepisów ustawy i rozporządzenia, ale już po wydaniu przez Trybunał wyżej przywołanego jego wyroku, a więc już po obaleniu domniemania zgodności tych przepisów z Konstytucją RP. Mając na uwadze powyższe, skład orzekający w niniejszej sprawie uważa, że w sytuacji, gdy organ administracji odmawia uznania schorzenia za chorobę zawodową, powołując się na załącznik do niekonstytucyjnych przepisów rozporządzenia, należy odmówić zastosowania tych przepisów, gdyż sprawa powinna zostać rozpoznana na podstawie przepisów zgodnych z Konstytucją RP. Odmienne stanowisko byłoby sprzeczne z zasadami demokratycznego państwa prawnego oraz godziłoby w zaufanie obywatela do postępowania organów administracji. Zasadą jest, że sąd administracyjny uchyla decyzję, jeśli stwierdzi występowanie w sprawie przesłanek do wznowienia postępowania administracyjnego (por. m.in. wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 1999 r., sygn. akt II SA 1027/99, Lex nr 4680 i wyrok WSA w Gdańsku z dnia 21 czerwca 2006 r., III SA/Gd 282/06, Lex 203309 - dostępne również w internecie). Wobec treści uwag wniesionych przez skarżącego do protokołu (bez daty) sporządzonego w Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w K. (k-24 akt administracyjnych), zarzutów skargi oraz oświadczenia złożonego na rozprawie wyjaśnić przyjdzie, dlaczego organy sanitarne orzekające w sprawie przyjęły różne okresy narażenia skarżącego na przeciążenia układu ruchu kończyn górnych spowodowanych ruchami monotypowymi w związku z pracą (por. karty narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej k - 5 i 3 akt administracyjnych). W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy przyjął, że w latach 1973 -1977 i 1977 - 2007 skarżący nie pracował w warunkach ryzyka powstania choroby zawodowej narządu ruchu pod postacią przewlekłego okołostawowego zapalenia barku (por. str. 2 uzasadnienia). Powyższe jest o tyle istotne, że już w toku postępowania odwoławczego skarżący podniósł okoliczność wykonywania pracy w całym okresie zatrudnienia w warunkach nadmiernego obciążenia układu ruchu. Wskazać przyjdzie, że w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869), które weszło w życie 3 lipca 2009 r., pod poz. 19/4 została określona taka sama choroba, co w niniejszej sprawie, przy czym określony został jednoroczny okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażenia zawodowym, co tym bardziej uzasadnia konieczność wnikliwego przeprowadzenia przez organ odwoławczy oceny narażenia zawodowego skarżącego i być może wydania uzupełniającego orzeczenia lekarskiego w tym zakresie. Podsumowując, niniejsza sprawa wymaga ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy, w oparciu o nowy stan prawny ukształtowany w następstwie powołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, czyli znowelizowane przepisy Kodeksu pracy, wprowadzone ustawą z dnia 22 maja 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 99, poz. 825) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, z uwzględnieniem powyższych rozważań, mając na uwadze, że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne (§ 11 ust. 1 tego samego rozporządzenia). Nie wyklucza to zaznajomienia skarżącego z całością dokumentacji zebranej w sprawie oraz konieczności pouczenia o możliwościach zgłoszenia nowych wniosków dowodowych również na okoliczność jego narażenia na czynniki szkodliwe w związku ze sposobem i rodzajem wykonywanych czynności w szczególności w okresie od 1977- 2007 roku oraz jego stanu zdrowia, co może również prowadzić do uzupełnienia postępowania o protokół z zeznań skarżącego, w celu realizacji zasad ogólnych postępowania administracyjnego, określonych w art. 6-11 Kodeksu postępowania administracyjnego. W konsekwencji, w oparciu o treść art. 178 Konstytucji RP oraz art. 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Sąd odmówił zastosowania przepisów aktu rangi podustawowej - rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a w związku z art. 145a K.p.a. uchylił zaskarżoną decyzję organu odwoławczego i nie znalazł podstaw do zastosowania art. 152 p.p.s.a.