IV SA/Gl 380/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik, , , po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 12 grudnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę M.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. Dnia 17 grudnia 2013 r. wpłynął do tut. Sądu wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku M.L. oświadczyła, że jest osobą niepracującą, utrzymującą się z zasiłku rodzinnego (106 zł) oraz alimentów otrzymywanych na syna (275 zł). Jednocześnie wnioskodawczyni wskazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwoma synami oraz matką R.M. Równocześnie M.L. zadeklarowała, że posiada dom o powierzchni 121,34 m2, murowany budynek gospodarczy o powierzchni 28 m2 oraz grunty o powierzchni 1218 m2. Ponadto, jak wynika z wniosku, skarżąca nie posiada żadnych przedmiotów wartościowych oraz zasobów pieniężnych. W rubryce nr 10 formularza "PPF", poświęconej dochodom, skarżąca podała, że jej matka otrzymuje "rentę (emeryturę)" w wysokości 2.266,68 zł. Wskazała jednak, iż pozostaje ona "w odrębnym gospodarstwie domowym". M.L. poinformowała również, że ponosi opłaty za usługi kominiarskie, Internet (35 zł miesięcznie), przejazdy z synami do lekarza, a także pokrywa wydatki związane z nauka syna, ubraniem dzieci, wyżywieniem czy opałem. Wraz z wnioskiem strona nadesłała plik dokumentów źródłowych potwierdzających wysokość dochodów uzyskiwanych przez jej rodzinę oraz rozmiar ponoszonych przez nią kosztów utrzymania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z regulacją art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 § 3 tej ustawy, mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis ten stanowi odstępstwo od ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu przed sądem administracyjnym ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego wyrażonej w treści art. 199 P.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które ze względu na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo ograniczony zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości. Odnosząc się do żądania M.L. należy w pierwszej kolejności zaakcentować, że Sąd nie dał wiary jej wywodom o tym, aby ona i jej matka – R.M. prowadziły odrębne gospodarstwa domowe. Konkluzję taką sformułowano w uzasadnieniu zapadłego w niniejszej sprawie wyroku, gdzie zwrócono uwagę, iż zamieszkują one w tym samym domu jednorodzinnym, stan zdrowia R.M. uniemożliwia jej samodzielne prowadzenie gospodarstwa domowego, a do tego partycypuje ona w kosztach związanych z użytkowaniem wspólnie zamieszkiwanego domu. W tym kontekście trzeba podkreślić, że zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w postanowieniu z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt I OZ 657/06 (publ. LEX nr 181557), pojęcie "stanu majątkowego strony", podlegającego ocenie przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie jest tożsame z "jej majątkiem". Zakres tego pojęcia jest bowiem zbliżony do "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe. Mając na względzie powyższe należy podnieść, że miesięczny dochód rodziny skarżącej wynosi 2.647,68 zł, na co składa się świadczenie R.M., w kwocie 2.266,68 zł oraz pobierane przez stronę alimenty, zasiłek rodzinny na syna – O.L., w kwocie 106 zł. Równocześnie nadesłane przez wnioskującą dokumenty źródłowe potwierdzają, że jej gospodarstwo domowe obciążone jest następującymi kosztami: - wydatki na zakup opału (349,16 zł - kwota stanowiąca średnia miesięczną, czyli 1/12 rocznego kosztu zakupu 6 ton, za kwotę 4.190 zł - vide: przedłożone faktury stanowiące karty nr 45-47 akt sprawy); - opłaty za: energię elektryczną (90,18 zł), gaz (58,77zł), wodę i odprowadzanie ścieków (około 45 zł), wywóz śmieci (28 zł - 1/3 z płatności kwartalnej wynoszącej 84 zł) i telefon (70,68 zł); - podatek od nieruchomości (44 zł - 1/3 z płatności kwartalnej wynoszącej 132 zł); - wydatki na leki i środki higieniczne (233,90 zł, co stanowi ¼ kwoty 935,60 zł stanowiącej sumę udokumentowanych wydatków, które strona poniosła w okresie 4 miesięcy, to jest od września do grudnia 2013 r.) - składki z tytułu ubezpieczeń na życie (należności za kwartał, w kwocie ogółem 133,41 zł, co daje miesięcznie 44,47 zł - vide: dowody wpłaty - karta nr 27 akt sprawy); - składki z tytułu ubezpieczenia domu (37,75 zł, co stanowi 1/12 składki rocznej w kwocie 453 zł); Sąd wziął pod uwagę pozostałe wydatki, w tym na żywność oraz na zakup środków czystości, przyjmując ich wartość ogółem jako 1.100 zł - uwzględniwszy oświadczenia skarżącej oraz dokumenty źródłowe złożone przez nią w zakresie innej sprawy zarejestrowanej w tutejszym Sądzie pod sygn. akt IV SA/Gl 123/13, gdzie również ubiegała się ona o przyznanie prawa pomocy. Nie uwzględniono natomiast udokumentowanych przez skarżącą wydatków poniesionych na zakup dekoderów DVB T-HD oraz kosztów w ramach remontu mieszkania. Uznano bowiem, koszty takie nie wiążą się z jej koniecznymi potrzebami życiowymi. Nie uwzględniono także wymienionego we wniosku kosztu zakupu okularów, usługi kominiarskiej oraz opłaty za Internet, jako że te nie zostały potwierdzone żadnymi dokumentami. W konsekwencji trzeba stwierdzić, miesięczna suma niezbędnych kosztów utrzymania rodziny wnioskującej wynosi ogółem 2.101,91 zł. Po ich wydatkowaniu, rodzina ta ma więc do dyspozycji nadwyżkę, w wysokości 545,77 zł, (różnica pomiędzy dochodem, w kwocie 2.647,68 zł, a wskazaną wyżej sumą koniecznych kosztów utrzymania). Co więcej, warto odnotować, iż dochód gospodarstwa domowego strony jest jeszcze wyższy albowiem - jak wynika z nadesłanych przez stronę zaświadczeń o dochodach za wrzesień, październik i listopad 2013 r., jej syn – F.L. pobiera wynagrodzenie za pracę. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że skarżąca ma możliwość zgromadzenia środków pozwalających na opłacenie udziału profesjonalnego pełnomocnika w niniejszym postępowania, bez ponoszenia uszczerbku w koniecznych potrzebach życiowych jej i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.). Tymczasem nie sposób zgodzić się, aby wnioskodawczyni i jej rodzina mogli ponieść taką szkodę, skoro uzyskiwany przez nich dochód po pomniejszeniu o wszystkie udokumentowane niezbędne koszty pozwala na wygenerowanie nadwyżki, w kwocie prawie 550 zł miesięcznie. Nawet zatem uwzględniwszy, że nadwyżkę tę należałoby jeszcze pomniejszyć o wydatki związane z zakupem odzieży czy edukacją syna, trzeba stwierdzić, że umożliwia ona skarżącej zaoszczędzenie środków koniecznych na opłacenie adwokata z wyboru. W tym stanie rzeczy postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.