IV SA/Gl 396/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia: ustanowić adwokata dla skarżącego i zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającą kwotę 100 zł (sto złotych), natomiast w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy; W treści złożonego wraz ze skargą pisma procesowego datowanego na 30 kwietnia 2010 r. R. S. zażądał, aby jego skargę "zaliczyć do: wolne od opłat różnych sądowych". Zarządzeniem z dnia 17 czerwca 2010 r. Przewodniczący Wydziału IV uznał powyższy wywód za wniosek o przyznanie prawa pomocy, który przedłożył referendarzowi sądowemu, celem rozpoznania. Wobec faktu, iż wspomniane żądanie strony nie zostało wyrażone w wymaganej przepisami formie, pismem z dnia 21 czerwca 2010 r. wezwano ją do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru. R. S. nadesłał rzeczony formularz w dniu 2 lipca 2010 r. precyzując, iż zakres jego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych a nadto ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata. W uzasadnieniu powołał się na trudną sytuację materialną oraz wywiódł, że ze względu na wiek i skomplikowany charakter sprawy nie jest w stanie samodzielnie dochodzić swoich praw. Nadto oświadczył, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką i posiada mieszkanie o powierzchni [...]. Nie dysponuje natomiast żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami wartościowymi. Podkreślił również, że uskarża się na liczne poważne schorzenia, jest osobą [...] oraz [...] i wydatkuje na leczenie około [...] miesięcznie. Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku (zarządzenie z dnia 19 lipca 2010 r.), skarżący nadesłał między innymi dokumenty potwierdzające wysokość kosztów utrzymania obciążających jego gospodarstwo domowe z tytułu czynszu, opłat za energię elektryczną, gaz i telefon a także faktury VAT i paragony potwierdzające wydatki na zakup leków. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do niniejszego wniosku należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, po myśli art. 245 §2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej skarżącego doprowadziła do konkluzji, że wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy został przezeń zachowany, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym ustanowienie adwokata oraz częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń R. S. i z nadesłanych w toku postępowania dokumentów źródłowych wynika bowiem, że nie posiada on żadnych zasobów finansowych ani łatwego do spieniężenia majątku. Jego dwuosobowe gospodarstwo domowe osiąga przy tym dochód netto w wysokości [...] (vide: nadesłane potwierdzenia wypłaty emerytur R. S. i jego małżonki za lipiec 2010 r.), który - uwzględniwszy fakt, iż wyżej wymieniony jest osobą schorowaną, [...] i ponoszącą znaczne koszty utrzymania (w tym wydatki na leczenie i zakup leków) nie pozwala, zdaniem rozpoznającego wniosek, na poczynienie oszczędności wystarczających na pokrycie pełnych kosztów niniejszego postępowania, w tym wpisu od skargi w kwocie 200 zł, a równocześnie na uiszczenie wydatków, jakie mogą wiązać się z udziałem w sprawie profesjonalnego pełnomocnika, bez ryzyka poniesienia uszczerbku w koniecznym utrzymaniu jego i małżonki. Zważywszy sytuację materialną, w jakiej znajduje się wnioskujący nie sposób jednak uznać aby spełniał on kryterium od którego ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Należy w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie omawianej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko orzecznictwa sądowego - patrz.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8; z 16 grudnia 2008 r., sygn. akt II FZ 586/08 niepubl. oraz z 25 maja 2009 r., sygn. akt II OZ 460/09, niepubl.). W świetle powyższego stwierdzić przyjdzie, że prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane wyłącznie wtedy, gdy wnioskodawca, pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie jakichkolwiek przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem. Tymczasem relacja pomiędzy dochodem skarżącego i jego żony a obciążającymi ich gospodarstwo domowe wydatkami nie wskazuje na to, że ich sytuacja jest aż tak trudna, aby uniemożliwiać pokrycie przynajmniej połowy wpisu od skargi, jaką jest kwota 100 zł a także na uiszczenie takiej kwoty tytułem ewentualnych pozostałych opłat sądowych, do zapłaty których może być on w niniejszej sprawie zobowiązany w przyszłości. W tym miejscu należy wskazać, że dochód netto gospodarstwa domowego wnioskodawcy wynosi [...], z kolei kwota udokumentowanych miesięcznych kosztów utrzymania tej rodziny to [...], na co składa się czynsz w wysokości [...], opłata za energię elektryczną w kwocie [...], opłata za telefon w rozmiarze [...] i opłata za gaz w kwocie [...] oraz wydatki na zakup leków w wysokości [...] (średni miesięczny wydatek ustalony na podstawie przedłożonych faktur z okresu ostatnich trzech miesięcy, to jest maja, czerwca i lipca 2010 r. opiewających na kwotę ogółem [...]). Do kwoty tej należy nadto doliczyć wskazane przez wnioskodawcę koszty badań ([...] co kilka miesięcy), wizyt lekarskich ([...]), transportu do szpitala (po [...]w obie strony) i pobytu w szpitalu ([...]). W konsekwencji, po odliczeniu wszystkich powyższych wydatków w wysokości około [...], do dyspozycji skarżącego i jego małżonki pozostaje około [...]. Nawet więc uwzględniwszy, że kwotę tą należy dodatkowo pomniejszyć o konieczne wydatki na zakup żywności, środków czystości i odzieży, nie budzi wątpliwości, że powinna ona umożliwić wygenerowanie środków starczających na opłacenie przynajmniej część wymaganego wpisu od skargi, jaką jest kwota 100 zł, a także na uiszczenie takiej kwoty tytułem ewentualnych pozostałych opłat sądowych, które mogą pojawić się w niniejszej sprawie w przyszłości, bez uszczerbku w koniecznych potrzebach życiowych tej rodziny. Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 §1 tej ustawy. Tylko na marginesie, ustosunkowując się do wywodów skarżącego jakoby był on w niniejszej sprawie objęty ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych, należy stwierdzić, że są one chybione. Trzeba bowiem wskazać, że postępowanie w tej sprawie zainicjowane zostało jego skargą na decyzję administracyjną wydaną przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w przedmiocie przyznania mu uprawnienia do świadczenia przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Tymczasem brak jest przepisu prawa, który określałby, że w sprawach z tego zakresu strona nie ma obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Nie wynika to bowiem zarówno z art. 239 p.p.s.a. zawierającego katalog zwolnień przedmiotowych obowiązujących w postępowaniu sądowoadministracyjnym jak i z żadnego unormowania szczególnego. W konsekwencji skarga R. S. podlega wpisowi sądowemu w kwocie 200 zł z mocy §2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Z kolei mocą niniejszego postępowania wyżej wymienionego zwolniono z obowiązku ponoszenia tej oraz innych opłat sądowych w części przekraczającej kwotę 100 zł.