IV SA/Gl 397/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2007r. sprawy ze skargi R.K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. na rzecz skarżącego kwotę 257 zł (dwieście pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K, na podstawie art. 104 § 1 i 2 k.p.a., art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. z 2006 r. Nr 122, poz. 851 ze zm.), nie stwierdził u R. K. choroby zawodowej – [...], które spowodowało trwałe upośledzenie [...], wymienionej w pozycji [...] wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115). W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że jej wydanie nastąpiło na podstawie orzeczeń lekarskich o braku podstaw do rozpoznania u R. K. choroby zawodowej, wydanych przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy Poradni Chorób Zawodowych w S. (orzeczenie z dnia [...]) oraz Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (orzeczenie z dnia [...]). Ponadto podniesiono, że w/wym. podczas zatrudnienia w latach [...] oraz [...] w KWK A w K. kolejno jako [...], [...] oraz [...] oraz [...], pracował w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej. Wobec braku rozpoznania choroby zawodowej organ nie znalazł podstaw do jej stwierdzenia. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się R. K., który w odwołaniu podniósł, że pracował w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej, co zostało udokumentowane w decyzji oraz stwierdzono u niego [...]. Ponadto wskazał, iż w postępowaniu pominięto ustalenie czy w ciągu 10 lat pracy zawodowej były przypadki stwierdzenia przekroczeń normatywów higienicznych [...]. W wyniku rozpatrzenia odwołania Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w całości. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wyjaśnił, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest rozpoznanie przez kompetentną placówkę diagnostyczną służby zdrowia danego schorzenia jako choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a rozpoznaną chorobą. Dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że R. K. będąc zatrudniony w latach [...] oraz [...] w KWK A w K. jako [...], [...], [...] i [...] był eksponowany na działanie czynników [...] – [...]. Organ uznał, że R. K. pracował we wskazanych okresach zatrudnienia w warunkach stwarzających potencjalne ryzyko powstania przewlekłej choroby [...]. Następnie wskazał, że lekarze dwóch kompetentnych jednostek diagnostycznych służby zdrowia, a to Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. oraz Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., na podstawie przeprowadzonych badań, nie rozpoznali u badanego choroby zawodowej wymienionej w poz. [...] wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. Zaakcentował, że w uzasadnieniu orzeczenia Instytutu uznano, iż brak obiektywnych danych stwierdzających u w/wym. istnienie objawów chorobowych [...] i [...] (z utrwalonym obniżeniem [...] poniżej [...] wartości należnej) w okresie narażenia zawodowego na czynniki [...] lub do roku od jego ustania zgodnie z obowiązującymi przepisami nie daje podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Ponadto wyniki przeprowadzonych badań bakteriologicznych oraz obecność ognisk zakażenia [...] ([...]) wskazują na udział czynników pozazawodowych (infekcyjnych) w patogenezie schorzenia. Reasumując organ stwierdził, że wobec braku rozpoznania choroby zawodowej nie było podstaw do uwzględnienia odwołania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik R. K. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. i wniósł o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu podniósł, że decyzje organów obydwu instancji nie odwołują się do wywiadu środowiskowego, który był istotnym dowodem w sprawie stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej. Natomiast z pisma B z dnia [...] jednoznacznie wynika, iż wydając decyzje organ winien wziąć pod uwagę wywiad środowiskowy znajdujący się w aktach sprawy. Tym samym, zdaniem pełnomocnika, przy wydaniu zaskarżonej decyzji, organ nie rozpatrzył całego materiału dowodowego zebranego w sprawie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczasową argumentację i nie znajdując podstaw do zmiany swojego stanowiska wniósł o oddalenie skargi odnosząc się jednocześnie do zarzutów w niej zawartych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie przyjdzie wyjaśnić, iż jak stanowi przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Kontrolują zatem czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego, i to naruszenia mającego bądź mogącego mieć wpływ na wynik sprawy, albo stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo wreszcie naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność, albowiem jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności (art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz.1271 ze zm.). Przy czym, po myśli art.134 tej ustawy, sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zatem dokonują kontroli legalności również z urzędu, niezależnie od oceny zasadności zarzutów podniesionych w skardze. Przeprowadzone w tych ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej wzruszenie. Przesłanki materialnoprawne stwierdzenia choroby zawodowej określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115). Stosownie do § 2 ust 1 powołanego wyżej rozporządzenia przez choroby zawodowe należy rozumieć choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Przedmiotem badania organu są zatem okoliczności, stanowiące przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej, a zatem fakt istnienia choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do powołanego wyżej rozporządzenia oraz kwestia zawiązku przyczynowego miedzy chorobą, a szkodliwymi czynnikami występującymi w środowisku pracy narażającymi na jej powstanie. Postępowanie w sprawie dotyczyło choroby zawodowej wymienionej w pozycji [...] wykazu chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do powołanego rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych (...), określonej jako [...], które spowodowało trwałe upośledzenie [...] z obniżeniem [...] poniżej [...] wartości należnej, wywołanej narażeniem na [...] lub [...], jeżeli w ostatnich 10 latach pracy zawodowej były przypadki stwierdzenia na stanowisku pracy przekroczenia odpowiednich normatywów higienicznych. Bezsporne w sprawie jest, iż dwie jednostki medyczne rozpoznały u R. K. [...]. Jednakże z uwagi na ustanie zatrudnienia w [...] oraz brak udokumentowanych objawów chorobowych w okresie narażenia zawodowego oraz do jednego roku od ustania tego narażenia nie zakwalifikowały tego schorzenia jako choroby zawodowej. Organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję opinie te podzielił. Odnosząc się do powyższego należy wskazać, iż w myśl § 2 ust. 2 rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych z dnia 30 lipca 2002 r. zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej oraz jej rozpoznanie może nastąpić u pracownika lub byłego pracownika w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym lub po zakończeniu pracy w takim narażeniu, nie później jednak niż w okresie, który został określony w wykazie chorób zawodowych. Tymczasem w sporządzonym w formie tabelarycznej wykazie stanowiącym załącznik do przedmiotowego rozporządzenia dla chorób zawodowych w kolumnie drugiej określono "okres w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego", a nie okres w jakim może nastąpić zgłoszenie lub rozpoznanie choroby zawodowej po zakończeniu pracy w narażeniu, tak jak stanowi § 2 pkt 2 cyt. rozporządzenia. Zaistniała w tym zakresie rozbieżność ma istotne znaczenie bowiem zgodnie z art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy Rada Ministrów została upoważniona do określenia wykazu chorób zawodowych oraz szczegółowych zasad postępowania dotyczących zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmioty właściwe w tych sprawach. Delegacja wskazana w tym przepisie nie zawiera natomiast upoważnienia dla Rady Ministrów do określenia okresu wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych. Ponadto do takiego okresu nie nawiązuje § 2 ust. 2 rozporządzenia. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 kwietnia 2007 r. sygn. akt II OSK 1614/06 nie publik., w tym zakresie zajął stanowisko, które Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela, zgodnie z którym analiza treści przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w zestawieniu z treścią przepisu art 237 § 1 K.p. daje podstawę do stwierdzenia niezgodności z tym przepisem jako aktem wyższego rzędu – regulacji zawartej w załączniku do rozporządzenia, w zakresie w jakim określono w nim okres wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych. Stanowi to brak zgodności postanowień załącznika do rozporządzenia z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. Powyższy stan prawny daje zatem sądowi administracyjnemu podstawę do odmowy zastosowania w sprawie uregulowania zawartego w kolumnie drugiej tabeli wykazu chorób zawodowych. Nadto Sąd ten stwierdził, iż przedmiotowe rozporządzenie nie wskazuje okresu, w jakim po zakończeniu pracy w narażeniu winno nastąpić zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej oraz jej rozpoznanie, a więc regulacji do jakiej odsyła § 2 ust. 2 rozporządzenia. To zaś oznacza, że ocena czy strona zachowała termin do wystąpienia ze zgłoszeniem choroby czy nie, staje się bezprzedmiotowa (por. również wyroku NSA z dnia 28 czerwca 2007 r. sygn. akt II OSK 479/07 nie publik.). Powracając na grunt rozpoznawanej sprawy przyjdzie stwierdzić, iż wskazana w orzeczeniach lekarskich przesłanka negatywna do rozpoznania choroby zawodowej tj. ustanie zatrudnienia w [...] oraz brak udokumentowanych objawów chorobowych w okresie narażenia zawodowego oraz do jednego roku od ustania tego narażenia nie może mieć zatem zastosowania do oceny zawodowej etiologii schorzenia. Wobec tego, mając na względzie zaprezentowaną ocenę prawną, organ będzie zobowiązany do dokonania ponownie oceny sporządzonych w sprawie orzeczeń lekarskich. Opinia lekarska ma charakter dowodu z opinii biegłego i organ prowadzący sprawę i wydający decyzję winien zadbać o to by była ona wyczerpująca, uzasadniona i opierała się na możliwych do uzyskania dowodach, wyjaśniających istotne dla wyniku sprawy fakty. Trzeba stwierdzić, że w późniejszej opinii Instytutu wskazano na istotny udział czynnika infekcyjnego w patogenezie schorzenia oraz podkreślono, iż nie bez znaczenia dla rozwoju tej choroby był też [...] przez pacjenta w przeszłości. Ponadto wskazano na brak obiektywnego potwierdzenia przekroczeń normatywów higienicznych dla czynników [...] na stanowiskach pracy skarżącego. Przyjdzie jednakże zauważyć, że w tym ostatnim przypadku lekarze nie dysponowali uzupełniającą oceną narażenia zawodowego sporządzoną w dniu [...], bowiem opinia Instytutu nosi datę [...]. Natomiast z oceny tej wynika, co organy przyjęły w wydanych w sprawie decyzjach, że skarżący pracował w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej. Tym samym doszło do naruszenia zasad postępowania w tej materii, wymagających by przed wydaniem orzeczenia lekarze zapoznali się z oceną narażenia zawodowego. Wskazuje na to § 6 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych oraz fakt, że lekarze powinni dysponować pełną dokumentacją dla potrzeby ustalenia warunków pracy badanego. W tej sytuacji stwierdzenie zawarte w orzeczeniu o udziale innych pozazawodowych czynników w etiologii rozpoznanego u skarżącego schorzenia wymagać będzie szczególnie wnikliwego i dokładnego wyjaśnienia, kiedy skarżący zachorował na [...], kiedy ujawniły się objawy tej choroby, czy i w jakim zakresie o powstaniu tego schorzenia zadecydowały warunki pracy. Z przytoczonych względów należało na mocy art. 145 § 1 pkt. 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylić zaskarżoną decyzję. W dalszym postępowaniu organ będąc związany oceną prawną wyrażoną przez Sąd, zwróci się do Instytutu Medycyny Pracy w S. o wydanie orzeczenia lekarskiego celem wypowiedzenia się co do etiologii rozpoznanego u skarżącego schorzenia [...]. Orzeczenie placówka ta wyda po zapoznaniu się z całokształtem materiału dowodowego w sprawie względnie po jego uzupełnieniu co do warunków pracy, w przypadku gdy takie uzupełnienie w ocenie lekarzy będzie niezbędne do prawidłowego wydania opinii, oraz na podstawie dokumentacji medycznej skarżącego. Tak zgromadzony materiał organ oceni pod kątem wiarygodności i spełnienia przepisanych przesłanek warunkujących stwierdzenie choroby zawodowej, w konsekwencji czego wyda właściwej treści decyzję, którą uzasadni zgodnie z przepisami art 107 § 3 k.p.a. Sąd ze względu na charakter zaskarżonej decyzji nie znalazł podstaw do zastosowania art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 oraz 205 § 2 w/wym. ustawy. Koszty te obejmują wynagrodzenie radcy prawnego w wysokości [...]. (zgodnie z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu - Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) oraz koszty opłaty skarbowej w wysokości [...] zgodnie z dokumentem stwierdzającym uiszczenie tej opłaty.