IV SA/Gl 424/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Protokolant sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2010 r. sprawy ze skargi A S.A. w R. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od wymienionego Inspektora na rzecz skarżącego kwotę [...] złotych ([...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W. stwierdził u M.S. chorobę zawodową pylicy płuc – pylicę górników kopalń węgla, wymienioną w poz. 3/2 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach ( Dz. U. nr 132, poz. 1115). Podkreślono, że postępowanie zostało prowadzone z udziałem następców prawnych zmarłego M.S. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że biegli lekarze Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Poradni Chorób Zawodowych w S. rozpoznali u M.S. chorobę zawodową pylicy płuc – pylicy górników kopalń węgla ( orzeczenie lekarskie nr [...] z dnia [...] r.). Natomiast postępowanie epidemiologiczne wykazało, iż strona była zatrudniona w A S.A. od 12.06.1971 r. do 31.10.1994 r., w tym od 12.06.1971 r. do 28.12.1971r. , od 22.06.1972 r. do 11.09.1972 r., od 1.11.1972 r. do 15.09.1973 r., od 11.12.1981 r. do 29.11.1988 r. jako [...]. Zakład pracy potwierdził, że w tym okresie M.S. był narażony na ponadnormatywne zapylenie. Natomiast w okresie od 12.09.1972 r. do 31.10.1972 r., od 16.10.1973 r. do 10.12.1981 r. oraz od 5.01.1989 r. do 31.10.1994r. M.S. był zatrudniony [...], gdzie nie był narażony na działanie pyłów węglowych. W odwołaniu od powyższej decyzji A S.A. w R. wniosła o jej uchylenie i umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego. Zdaniem odwołującego uprawnienie do stwierdzenia choroby zawodowej ma charakter osobisty i nie podlega dziedziczeniu. Ponadto wobec stwierdzonej przyczyny zgonu zachodzą poważne wątpliwości co do przeprowadzonych badań lekarskich oraz wydanego w dniu [...] r. orzeczenia o stwierdzeniu choroby zawodowej, skoro nastąpiło to w okresie ponad trzech miesięcy od daty zgonu. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy . Podniósł, że do stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest orzeczenie przez kompetentną placówkę służby zdrowia istnienia występującego schorzenia, jako choroby zakwalifikowanej przez orzeczników do odpowiedniej pozycji wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a rozpoznaną chorobą, to jest ustalenie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał rozpoznane schorzenie wystąpiło w czasie i miejscu pracy, w związku z wykonywanym zawodem. Organ odwoławczy ustalił za organem I instancji, iż M. S. w latach 1971 – 1994 będąc zatrudnionym w A S.A., pracował w warunkach stwarzających ryzyko powstania przewlekłej choroby zawodowej narządu oddechowego, w tym pylicy płuc. M. S. był badany w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S., gdzie lekarze specjaliści w konkluzji orzeczenia rozpoznali u niego pylicę płuc i zakwalifikowali to schorzenie do poz. 3/2 wykazu chorób zawodowych z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. Orzeczenie zostało wydane na podstawie obrazu rtg płuc wykonanego u M.S. w dniu [...] r. ( strona zmarła w dniu [...] r.), w którym potwierdzono obecność zagęszczeń ogniskowych odpowiadających efektom oddziaływania pyłów zwłókniających pod postacią pylicy płuc. Wyjaśniono, że badanie radiograficzne jest badaniem z wyboru w diagnostyce pylicy, a podstawą rozpoznania klinicznego pylicy płuc jest stwierdzenie na pełnowymiarowym zdjęciu klatki piersiowej w pozycji tylko – przedniej zagęszczeń ogniskowych w płucach odpowiadającym efektom oddziaływania pyłów zwłókniających. W konsekwencji Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. po ponownym przeanalizowaniu całości dokumentacji dowodowej i zarzutów odwołania uznał, że nie ma podstaw do jego uwzględnienia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego "A" w R. wniosła o uchylenie powyższej decyzji zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego, rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. oraz przepisów postępowania – art. 7, 28, 30 § 4, 61 § 4, 75 § 1, 77 § 1, 78 § 1, 79, 80 i 136 k.p.a. Skarżący podniósł, iż organ nie odniósł się w decyzji do wskazanych w odwołaniu wątpliwości dotyczących przedmiotowości postępowania i możliwości jego prowadzenia z udziałem następców prawnych zmarłego M. S. Argumentowano, że prawo do domagania się stwierdzenia choroby zawodowej ma charakter osobisty, wynikający ze stosunku administracyjno – prawnego, a w takiej sytuacji należało umorzyć postępowanie. W ocenie skarżącego osobisty charakter uprawnienia wynika z treści art. 11 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, zgodnie z którym jednorazowe odszkodowanie przysługuje wyłącznie ubezpieczonemu, który wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. W sprawie nie zachodzą również przesłanki, o których mowa w art. 13 ustawy, przyznające członkom rodziny ubezpieczonego jednorazowe odszkodowanie wówczas, jeżeli zmarł on wskutek choroby zawodowej, albowiem w dacie zgonu choroba ta nie była jeszcze stwierdzona. Ponadto z informacji zawartej w karcie zgonu wynika, że przyczyną śmierci M. S. było zaostrzenie choroby [...], a nie pylicy płuc. Skarżący uznał, że wobec powyższego zachodzi sprzeczność pomiędzy materiałem dowodowym w sprawie i kierunkiem prowadzonego postępowania, a skutkiem w postaci zgonu, który spowodował wydanie orzeczenia o stwierdzeniu choroby zawodowej. W odpowiedzi na skargę organ sanitarny wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Zgodnie z art. 1 § 1 o § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W sprawie niniejszej podstawowe znaczenie dla jej rozstrzygnięcia ma fakt, że podstawą prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy ( Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) oraz wydane na jego podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach ( Dz. U. Nr 132, poz. 1115). W odniesieniu zaś do tych przepisów Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. w sprawie o sygn. akt P 23/07 ( Dz. U. z 2008 r. Nr 116, poz. 740) orzekł o ich niezgodności z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że żaden z przepisów Kodeksu pracy nie zawiera jakichkolwiek wytycznych dotyczących treści aktu wykonawczego oraz że takich wytycznych dotyczących nie można zrekonstruować również z treści innej ustawy. Konsekwencją sformułowania takiego wniosku było uznanie przez Trybunał niezgodności art. 237 § 1 pkt 2 i 3 K.p. z art. 92 ust. 1 Konstytucji, przez to, że zawarte w nim upoważnienie do wydania rozporządzenia nie określa wytycznych dotyczących treści tego aktu. Także wydane na tej podstawie rozporządzenie Rady Ministrów – jako oparte na niekonstytucyjnej delegacji ustawowej – uznane zostało za niezgodne z Konstytucją. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny orzekł, że te przepisy tracą moc obowiązującą z upływem dwunastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, które nastąpiło w dniu 2 lipca 2008 r. Zatem z dniem 3 lipca 2009 r. przepisy stanowiące podstawę prawną zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji utraciły moc obowiązującą. Z tym samym dniem tj. 3 lipca 2009 r. weszło w życie nowe rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 105, poz. 869). Mając powyższe na uwadze uznać należy, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka do uchylenia zaskarżonej decyzji. Zgodnie bowiem z art. 145a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją stanowi podstawę do żądania wznowienia postępowania zaś w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd uchyla decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. Przyjmuje się, że podstawa wznowienia określona w art. 145 a K.p.a. jest podstawą uchylenia decyzji administracyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny także wtedy, gdy wyrok Trybunału zapadł po podjęciu zaskarżonej decyzji ( por. J. Zimmermann w glosie do wyroku NSA z dnia 6 stycznia 1999 r., III SA 4728/97, opublikowanej w OSP zeszyt nr 1 z 2000 r. , poz. 16 ). Wydanie aktu administracyjnego z powołaniem się na przepis ustawy, który został uznany za niezgodny z Konstytucją oraz na przepisy rozporządzenia, które są niezgodne z ustawą, oznacza wydanie aktu z naruszeniem przepisów wyższej rangi. Zasady te znaleźć muszą zastosowanie także w niniejszej sprawie tym bardziej, że decyzje organów administracyjnych w niniejszej sprawie wydane wprawdzie zostały jeszcze w czasie obowiązywania zakwestionowanych przez Trybunał Konstytucyjny przepisów ustawy i rozporządzenia, ale już po wydaniu przez Trybunał wyroku, a więc już po obaleniu domniemania zgodności tych przepisów z Konstytucją RP. Zatem stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy oraz wydanego na jego podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (...) z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP oznacza dla niniejszej sprawy, iż przepisy te nie mogą być uznane za prawidłową podstawę prawną wydanych decyzji administracyjnych. Zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Z powołanej normy konstytucyjnej w zestawieniu jej z przytoczoną treścią art. 145 a § 1 K.p.a. jednoznacznie wynika, że skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisu stanowiącego podstawę prawną decyzji jest powinność uchylenia takiej decyzji. Jest bowiem zasadą, że sąd administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi występowanie w sprawie przesłanek do wznowienia postępowania administracyjnego ( por. m.in. wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 1999 r., sygn. akt II SA 1027/99, Lex nr 4680; także wyrok WSA w Gdańsku z 21 czerwca 2006 r., III SA/Gd 282/06, Lex 203309). Wobec odmowy zastosowania przepisów materialnych i procesowych stanowiących w niniejszej sprawie podstawę prawną zaskarżonej decyzji Sąd nie dokonał merytorycznej jej oceny. Można jedynie zauważyć, że pogląd skarżącego o bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego w sprawie choroby zawodowej wobec śmierci pracownika, nie znajduje odbicia w dotychczasowym orzecznictwie. W sytuacji, gdy zgodnie z art. 13 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych niektórym członkom rodziny zmarłego pracownika przysługuje jednorazowe odszkodowanie związane z chorobą zawodową, należy przyjąć, iż mają oni interes prawny w rozumieniu art. 28 Kpa, a zatem występuje wówczas szczególne następstwo prawne, nie związane z dziedziczeniem. Decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej jest przy tym wymagana przy składaniu wniosku o takie odszkodowanie, stosownie do rozporządzenia z dnia 18 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad orzekania o stałym lub długotrwałym uszczerbku...( Dz. U. Nr 234, poz. 1974). Chybione jest natomiast powoływanie się przez skarżącego na okoliczności dotyczące przyczyn śmierci pracownika, bowiem ta kwestia może być oceniona w postępowaniu o wypłatę odszkodowania, a nie w postępowaniu o stwierdzenie choroby zawodowej. Przyjmuje się nadto, że następstwo prawne wskazanych niektórych członków rodziny pracownika występuje również w sprawie o jednorazowe odszkodowanie przewidziane dla samego pracownika, gdyż jest ono prawem majątkowym, nie wygasającym w razie śmierci uprawnionego, ale też nie wchodzącym do spadku po nim ( por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1978 r., sygn. V PZP 4/78, OSNC 1978/10/173, wydana na gruncie innego, ale zasadniczo nie zmienionego w omawianym zakresie stanu prawnego). Omawiane następstwo odnosi się także do sprawy o stwierdzenie choroby zawodowej, zwłaszcza gdy została ona wszczęta jeszcze za życia pracownika, tak jak to miało miejsce w niniejszym przypadku. Ubocznie można zauważyć, że przy niektórych rodzajach chorób zawodowych, w tym nowotworach, śmierć pracownika w toku postępowania w przedmiocie choroby zawodowej nie stanowi zdarzenia wyjątkowego. Powyższe uwagi organ orzekający uwzględni przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, którego konieczność wynika z wcześniej podniesionych względów. W dalszym procedowaniu organ zastosuje się do reguł wynikających z rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 105, poz. 869). W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270, ze zm.), w zw. z art. 145a Kpa oraz z mocy art. 200 tego Prawa orzeczono, jak w sentencji. su.