IV SA/Gl 439/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2014 r. sprawy ze skargi S. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Starszy Inspektor Ośrodka Pomocy Społecznej w C. działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy C. decyzją Nr [...] z dnia [...] odmówił S.T. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad ojcem E.P. W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim i jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych). Od tej decyzji w terminie odwołanie wniosła strona wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Wskazała, że cały czas opiekuje się niepełnosprawnym ojcem. Decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że organ I instancji wszczął postępowanie na wniosek S.T. z dnia [...] - o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem E.P. Dalej organ odwoławczy wskazał na przepis art. 13 ustawy z dnia 07 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1548 z 2012 r.) zgodnie którym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do którego prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, ustalając to prawo za ten okres, stosuje się przepisy dotychczasowe. Podniósł, że ustawa o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych weszła w życie z dniem 01 stycznia 2013 r., a tym samym skoro wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w dniu [...] to do jego rozpatrzenia należy stosować ustawę o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 01 stycznia 2013 r. Dalej organ przywołał treść art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W tej mierze wskazał przede wszystkim, iż zgodnie z art. 17 ust. 5. pkt 2 a ustawy świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium podniosło, że z akt sprawy wynika, iż E.P. orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia [...] został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, a niepełnosprawność istnieje od [...]. E.P. pozostaje w związku małżeńskim, a żona R.P. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stąd też – w opinii Kolegium - zaskarżona decyzja organu pierwszej instancji jest merytorycznie, albowiem S.T. nie może zostać przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem E.P., gdyż pozostaje on w związku małżeńskim a współmałżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nadto zaakcentowano, że skoro z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] wynika, iż niepełnosprawność E.P. istnieje od [...], to niespełnione zostały warunki o których mowa w art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca S.T. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Decyzji tej zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego: - art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na nieuwzględnieniu celu ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz zasady równości wobec prawa określonej w art. 32 Konstytucji RP, oraz art. 2, art. 69, art. 71 Konstytucji RP, tym samym niezastosowaniu wykładni celowościowej i w konsekwencji odmówieniu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, - art.13 ustawy z dnia 07 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw poprzez jego błędną wykładnię polegającą na nieuwzględnieniu przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, obowiązujących przed 01.01.2013 r., - art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na nieuwzględnieniu jego brzmienia i niezastosowaniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu sprzed 01.01.2013 r., - art. 2, art. 32, art. 69 i 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez niezastosowanie wykładni celowościowej w oparciu o w/wym. przepisy Konstytucji RP Nadto zarzuciła naruszenie naruszenie przepisów prawa procesowego, a to art. 7 k.p.a. poprzez niewzięcie pod uwagę daty złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz nieuwzględnienie słusznego interesu strony w postaci przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu skarżaca wskazała, iż zarówno organ odwoławczy, jak i organ I instancji zastosowały błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez niezastosowanie wykładni celowościowej. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nim opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale jednocześnie obiektywnie niezdolną do zapewnienia mu opieki, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie. Organ I instancji ustalił w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, żona E.P., z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie sprawować opieki wobec współmałżonka. Natomiast skarżaca, w tej trudnej sytuacji życiowej rodziców, opiekuje się niepełnosprawnym ojcem. Ponadto organ odwoławczy niewłaściwie zastosował art. 13 ustawy z dnia 07 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548) przyjmując, że do rozpatrzenia sprawy należy stosować ustawę o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 01 stycznia 2013 r. Zgodnie z tym przepisem intertemporalnym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do którego prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, ustalając to prawo za ten okres, stosuje się przepisy dotychczasowe. Organ odwoławczy przyjął, że skoro strona złożyła wniosek w [...] br., w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy obecnie obowiązujące, od dnia 01 stycznia 2013 r. Organ ten jednak nie wziął pod uwagę art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja zachodzi, ponieważ wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w terminie 3 miesięcy od dnia ustalenia stopnia niepełnosprawności, bowiem datą wydania przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności orzeczenia jest [...]. Zdaniem skarżącej, w zaistniałej sytuacji prawo do świadczenia pielęgnacyjnego winno być więc ustalone począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności wobec E.P. został złożony w dniu [...], a konsekwencją powyższego jest uznanie, że sprawa winna być rozpatrywana w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązujące do 31 grudnia 2012 r., zatem bez brania pod uwagę art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który zaczął obowiązywać od 01 stycznia 2013 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.) wynika natomiast, że w przypadku gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas- uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa, nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony orzeczeniem, czy rozstrzygnięcie wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony, czy narusza zasady współżycia społecznego i im podobnych. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem Sąd stwierdził, że przy wydaniu decyzji doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego, co miało wpływ na wynik sprawy, stąd też skarga zasługiwała na uwzględnienie. Przystępując do merytorycznej oceny decyzji organu, wskazać należy, iż zapadła ona w postępowaniu toczącym się na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1456). Po pierwsze – zdaniem Sadu - Kolegium błędnie zinterpretowano przepisy ustawy z dnia 07 grudnia 2012 r. zmieniającej ustawę o świadczeniach rodzinnych. Powołany w decyzji art. 13 dotyczy ustalania prawa za okres sprzed wejścia w życie tej ustawy, co jednak nie oznacza automatycznie, że w każdym przypadku ustalania prawa do świadczenia za okres późniejszy stosuje się nowe kryteria przyznawania tego świadczenia. Otóż uwzględnić trzeba również regulację zawartą w art. 11 tej ustawy. Ustęp 1 tego artykułu mówi o zachowaniu prawa do świadczenia do dnia 30 czerwca 2013 r. przez osoby uprawnione do niego na podstawie przepisów dotychczasowych, jeżeli spełniają warunki określone w tych przepisach. Przepis ten nie jest poprawnie zredagowany, jednakowoż przy uwzględnieniu daty wejścia w życie cyt. ustawy określonej w art. 15 na 01 stycznia 2013 r., należy przyjąć, że odnosi się on do osób, które byłyby uprawnione do świadczenia właśnie w tym dniu według przepisów dotychczasowych, co powodowałoby prolongatę do dnia 30 czerwca 2013 r. W tym miejscu trzeba wskazać na zapis art. 11 ust. 2 powoływanej ustawy, według którego ust. 1 tego artykułu stosuje się odpowiednio w przypadku ustalania prawa zgodnie z art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu nadanym ustawą nowelizacyjną. Stosownie do tego ostatnio wymienionego przepisu prawo do świadczenia ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, jeżeli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia zostanie złożony w okresie trzech miesięcy od dnia wydania takiego orzeczenia. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja zachodzi, ponieważ wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w terminie 3 miesięcy od dnia ustalenia stopnia niepełnosprawności, bowiem datą wydania przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności orzeczenia jest [...]. Stąd też, w zaistniałej sytuacji prawo do świadczenia pielęgnacyjnego winno być więc ustalone począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności wobec E.P. został złożony w dniu [...], orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane w dniu [...], a sam wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony został w dniu [...] (do tych kwestii organy w ogóle nie odniosły się w toku postępowania). Konsekwencją powyższego jest uznanie, że sprawa winna być rozpatrywana w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązujące do 31 grudnia 2012 r. Tożsame stanowisko tut. Sąd zaprezentował (i szeroko uzasadnił) już wcześniej w wyroku z dnia 21 stycznia 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 447/13 (dostępny w internetowej bazie orzeczeń CBOSA). Z powyższego wypływa także kolejny wniosek, że w niniejszej sprawie nie może być brana pod uwagą negatywna przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który zaczął obowiązywać od 01 stycznia 2013 r. Po drugie – odnosząc się do wyraźnie wyartykułowanego w decyzji organu I instancji twierdzenia, że świadczenie nie mogło zostać przyznane skarżącej w związku z pozostawaniem jej ojca w związku z małżeńskim z matka R.P. wskazać należy, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek – nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli. Chodzi głównie o takie sytuacje, gdy zobowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia czy wiek sam nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Taka też sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie i wspomniana kwestia – wbrew twierdzeniom organów procedujących w sprawie – nie mogłaby być przyczyną do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia (wyrok z dnia 04 kwietnia 2013 r., sgn. akt II SA/Bk 987/12 - dostępny w internetowej bazie orzeczeń CBOSA). Przedstawioną ocenę prawną organ będzie miał na uwadze przy ponownym rozstrzyganiu sprawy. Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.