IV SA/Gl 442/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Wójt Gminy K. decyzją Nr [...] z dnia [...]r. orzekł w przedmiocie odmowy przyznania A.K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad teściową M.K. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych będącym podstawą wydania decyzji, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom na których ciąży obowiązek alimentacyjny, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, oraz opiekunowi faktycznemu dziecka. Od tej decyzji A.K. złożyła odwołanie wskazując, że się z nią nie zgadza ponieważ jest jedyną osobą która może zaopiekować się chorą teściową. Uzasadniając odwołanie strona wskazała, że jej mąż (syn osoby wymagającej opieki) jest na rencie inwalidzkiej i sam wymaga opieki. Natomiast wnuczki są w wieku szkolnym i babcią zająć się nie mogą. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...]r. wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 1 ust. 2 pkt. 1, art. 2 pkt. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) orzekło utrzymać zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 21 lutego 2012 r. A.K. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad teściową M.K. Do wniosku zostały dołączone wymagane prawem dokumenty w tym orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. Podkreślono, iż materialno – prawną podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowi ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Następnie organ szeroko opisał treść przepisów prawa określających warunki, jakie musi spełnić zarówno osoba ubiegająca się o świadczenie, jak i osoba wymagająca opieki, aby możliwe było przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, akcentując, iż brak spełnienia którejkolwiek z warunków określonych w przepisach prawa, bądź zaistnienie jednej z przesłanek negatywnych wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nadmieniono, iż M.K. jest wdową legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu [...]r. znak [...] przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. na czas określony do dn. 30 kwietnia 2013 r.. Tym samym spełniona jest pierwsza przesłanka umożliwiająca przyznanie świadczenia. Wskazano, że z akt wynika również, że syn M.K., W.K. - mąż strony niniejszego postępowania- złożył oświadczenie, że nie może opiekować się matką bo sam jest chory i wymaga opieki oraz to, że niespornym jest również, że M.K. mieszka w miejscowości oddalonej od miejsca zamieszkania strony niniejszego postępowania o około 10 km. Bezspornym jest również, że A.K., jest synową M.K. Stąd kluczowym zagadnieniem, biorąc pod uwagę stan faktyczny sprawy oraz wskazaną przez organ I instancji przyczynę odmowy, jest kwestia kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe zagadnienie normuje wskazany powyżej art. 17 ust. 1 ustawy. W tej mierze wskazano, że prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego. Organ odwoławczy wskazał, że dla sprecyzowania pojęcia obowiązku alimentacyjnego, który jest pojęciem prawnym, należy sięgnąć do przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.), zwanej dalej k.r.io. Stosownie do przepisu art. 128 k r. i o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 617 §1 zd. pierwsze i § 2 k.r.io. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo. Stąd też z regulacji określających krąg osób zobowiązanych do alimentacji, jak i ze znowelizowanego art. 17 ustawy oświadczeniach rodzinnych wynika, że ustawodawca konsekwentnie utrzymał zasadę, że do świadczenia tego uprawnieni są krewni osoby wymagającej opieki i to z najbliższego kręgu, natomiast dalsi krewni tylko w warunkach precyzyjnie określonych w ustawie. Osobom obcym, które sprawują faktyczną opiekę nad osobą tej opieki wymagającą ustawodawca prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie przyznał. Krąg osób uprawnionych do ubiegania się o powyższe świadczenie obejmuje bowiem co do zasady zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy wszystkie osoby rezygnujące z pracy z powodu konieczności opieki nad osobą wobec której mają obowiązek alimentacyjny. Istotą zatem tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy na których ten obowiązek ciąży, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Organ odwoławczy podniósł, że wnioskodawczyni nie należy do kręgu osób objętych dyspozycją normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z akt sprawy wynika bowiem, że wnioskodawczyni nie jest spokrewniona w linii prostej z M.K. jak również nie jest jej siostrą. Strona, jako żona W.K., syna osoby wymagającej opieki, zgodnie z art. 61 § 2 kodeksu jest powinowatą w pierwszym stopniu linii prostej (synową) M.K. Tym samym na wnioskodawczyni nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec M.K., który jest podstawowym warunkiem od którego uzależniona jest możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe przesądza w ocenie Kolegium, iż niezależnie od okoliczności podniesionych w odwołaniu, A.K. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, ponieważ jako synowa (osoba na której nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec teściowej) nie należy do kręgu osób wymienionych w ustawie, którym ustawodawca przyznał prawo do ubiegania się o powyższe świadczenie. Reasumując, organ odwoławczy podniósł, że w ustalonym stanie faktycznym i prawnym brak jest podstaw prawnych do przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca A.K. wniosła o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Nie zgadzając się z decyzją Kolegium skarżąca wskazywała, że jest jedyną osobą faktycznie sprawującą opiekę nad teściową. Zdaniem strony zostały spełnione wszystkie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych umożliwiające przyznanie świadczenia. Strona podniosła również, że organy I i II instancji nie wzięły pod uwagę treści art. 17 ust. 1 a ustawy. Dodatkowo strona podniosła, że od dłuższego czasu zamieszkuje z teściową. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy przytoczył argumenty powołane w skarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony orzeczeniem, czy rozstrzygnięcie wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z bezspornych ustaleń faktycznych sprawy wynika, że M.K. jest wdową legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu [...]r. znak [...] przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. na czas określony do dnia 30 kwietnia 2013 r.. Z akt administracyjnych sprawy wynika również, że syn M.K., W.K. - mąż strony skarżącej, złożył oświadczenie, że nie może opiekować się matką bo sam jest chory i wymaga opieki oraz to, że niespornym jest również, że skarżąca A.K., jest synową M.K. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wymienia osoby, którym przysługuje uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Są nimi: 1) matka albo ojciec, 2) inne osoby, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka – jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami i konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei przepis art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych przewiduje, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Z przedstawionej regulacji prawnej wynika, że ustawodawca powiązał możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z istnieniem obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności i osobą sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym. Obowiązek alimentacyjny polega na dostarczaniu osobie uprawnionej środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Przepis art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego określa, że obowiązek ten obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Dalsze przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 129 i następne) wymieniają również małżonka jako osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny oraz ustalają kolejność zobowiązanych do alimentacji. Wskazać więc przyjdzie, że krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedno pochodzi od drugiej, a w linii bocznej osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej (art. 617 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Z małżeństwa zaś wynika powinowactwo między małżonkiem, a krewnymi drugiego małżonka (art. 618 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Osoby spowinowacone nie są więc objęte obowiązkiem alimentacyjnym. Synową i zięcia łączy z rodzicem małżonka stosunek powinowactwa, który – zgodnie z tym co naprowadzono już wyżej – nie wiąże się z obowiązkiem alimentacyjnym. Przeto przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wyłącza synową jako powinowatą względem matki jej męża z grona osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Również przepis art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, dodany do tekstu tej ustawy przez art. 13 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją wydatków budżetowych (Dz. U. Nr 219, poz. 1706), który wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2010 r., nie stwarza po stronie tej osoby uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego już z tego powodu, że w przepisie tym mowa o osobie spokrewnionej jako uprawnionej do świadczenia. Na zakończenie podkreślić należy, że decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową lecz związaną, co oznacza, że organ jest zobowiązany do przyznania świadczenia wyłącznie wtedy gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki jego przyznania. Organ nie może według swojego uznania przyznać świadczenia kierując się zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności w sytuacji nawet ciężkich okoliczności życiowych. Bez najmniejszych ku temu wątpliwości postawa wnioskodawczyni, która opiekuje się swoją teściową zasługuje na aprobatę, jednakże skoro nie została spełniona fundamentalna przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 ustawy, gdyż na A.K. nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec M.K., to opieka nad nią sprawowana nie może stanowić podstawy do przyznania wnioskowanego świadczenia. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje bowiem nie każdej osobie sprawującej opiekę, lecz tylko takiej, która ma obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki. Sąd pragnie zauważyć, że przedstawiony sposób rozumienia przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest już utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Należy tu wskazać na wyroki z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt 6329 Inne o symbolu podstawowym 632, Pomoc społeczna, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę, I OSK 962/12 - Wyrok NSA z 2012-11-29, Centralna Baza Orzeczeń Naczelnego (NSA) i Wojewódzkich (WSA) Sądów Administracyjnych, Orzecznictwo NSA i WSA I OSK 962/12, z dnia 09 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1710/10, z dnia 10 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 2149/11 i z dnia 09 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OSK 329/12 – wszystkie wyroki dostępne w internetowej bazie orzeczeń CBOSA. Mając na uwadze powyższe rozważania Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił wniesioną skargę.