IV SA/Gl 472/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax, Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.), Protokolant Specjalista Ewa Pasiek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi K.C. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. na rzecz skarżącego kwotę 497 zł (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny (PPIS) w D. orzekł, że wobec K.C. brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej – przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy – zespołu cieśni w obrębie nadgarstka - wymienionej w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. W wyniku rozpatrzenia odwołania, [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., decyzją z dnia [...]r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu podniósł, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że wyżej wymieniony pracował obciążając stawy nadgarstkowe rąk w latach 1971 – 1977 w [...] Zakładach w Ł. jako tokarz (zakład zlikwidowany), w latach 1977-1997 w [...] S.A. w D. (obecna nazwa [...] S.A.) jako tokarz, w latach 1997-2005 w [...] Sp. z o. o. w D. jako tokarz (zakład nie istnieje), w latach 2005-nadal w [...] Sp. z o. o. w D. (obecna nazwa [...] Sp. z o. o.) jako tokarz. Był badany w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w K. - Poradni Chorób Zawodowych w S. (orzeczenia lekarskie nr [...]), gdzie lekarze specjaliści orzekli o braku podstaw do rozpoznania u niego przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka wymieniony w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych. Biorąc pod uwagę badanie podmiotowe, przedmiotowe, konsultację neurologiczną ortopedyczną analizę udostępnionej dokumentacji medycznej oraz wynik badania elektroneurograficznego z dnia 03.08.2013 r. - lekarze specjaliści rozpoznali obustronny zespół cieśni nadgarstka, stan po operacyjnym leczeniu zespołu cieśni nadgarstka obustronnie. Jednakże biorąc pod uwagę fakt istnienia u badanego uznanych pozazawodowych czynników ryzyka powstania zespołu cieśni nadgarstka, tj.: otyłość (BMI=32,2), podwyższone stężenie kwasu moczowego (dna moczanowa) oraz współistnienie zmian zwyrodnieniowo-zniekształcających kręgosłupa szyjnego uznali, iż brak jest podstaw do rozpoznania bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem zespołu cieśni nadgarstka pochodzenia zawodowego. Następnie K.C. był badany w Klinice Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., gdzie lekarze specjaliści na podstawie obserwacji klinicznej w dniach 14 -18.07.2014 r., w orzeczeniu lekarskim z dnia [...]r., nr [...], również nie znaleźli podstaw do rozpoznania u niego choroby zawodowej, pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, wymienionej w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych. W trakcie obserwacji klinicznej biorąc pod uwagę wyniki przeprowadzonych badań i specjalistycznych konsultacji: neurologicznej i ortopedycznej, wynik EMG oraz analizę dokumentacji medycznej - wykazano obecnie istnienie obustronnego zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Biorąc pod uwagę istnienie u K.C. szeregu udokumentowanych, samoistnych czynników ryzyka rozwoju zespołu cieśni nadgarstka, takich jak: otyłość, dna moczanowa, zmiany zwyrodnieniowe nadgarstków, zaburzenia gospodarki lipidowej i węglowodanowej, nietolerancja glukozy, dyslipidemia, nadciśnienie tętnicze, radikulopatia szyjna - lekarze orzecznicy nie znaleźli podstaw do przyjęcia zawodowej etiologii schorzenia i do rozpoznania u niego bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem przewlekłej choroby zawodowej obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstków. Organ podkreślił, że wobec istnienia u K.C. uznanych, pozazawodowych czynników ryzyka rozwoju zespołu cieśni nadgarstka, brak jest podstaw do przyjęcia zawodowej etiologii rozpoznawanej neuropatii nerwów pośrodkowych, a tym samym do rozpoznania przewlekłej choroby zawodowej obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią obustronnego zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrokiem z dnia 14 lipca 2015 r., w wyniku rozpatrzenia skargi K.C. uchylił decyzję organu odwoławczego. W uzasadnieniu wskazał, że w przypadku równoczesnego ustalenia, iż stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych oraz, że praca była wykonywana w szkodliwych warunkach, istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy tą chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie. Podkreślił, że domniemanie związku przyczynowego pomiędzy wystąpieniem choroby a wykonywaniem pracy w warunkach narażenia na jej powstanie - może zostać obalone wyłącznie wówczas, gdy zostanie wykazane w sposób nie budzący wątpliwości, że etiologia choroby ma charakter pozazawodowy. W związku z tym podniósł, że nie jest wystarczające - jak już wielokrotnie stwierdzono w orzecznictwie - wykazanie współistnienia czynników pozazawodowych. Organy sanitarne zobligowane są bowiem do jednoznacznego i przekonującego ustalenia, że właśnie takie czynniki – a nie sposób wykonywania pracy - wywołały dolegliwość. Następnie [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., decyzją z dnia [...] r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 235¹ K.p. oraz § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, w wyniku rozpatrzenia odwołania, ponownie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu przedstawił sprawozdanie z dotychczasowego postępowania i przytoczył treść art. 235¹ Kodeksu pracy. Następnie wskazał m.in., że zespół cieśni w obrębie nadgarstka występuje w populacji ogólnej z częstotliwością podobną jak w tych grupach zawodowych, gdzie sposób wykonywania pracy może być uznany za czynnik sprawczy. Etiologia tej neuropatii z ucisku jest wieloczynnikowa i nie istnieją obiektywne badania pozwalające na jednoznaczne potwierdzenie etiologii zawodowej. Organ podniósł, że u skarżącego występują pozazawodowe czynniki ryzyka rozwoju zespołu cieśni nadgarstka i wobec ich istnienia, brak jest podstaw do przyjęcia w sposób bezsporny lub przynajmniej z wysokim prawdopodobieństwem zawodowej etiologii rozpoznawanej neuropatii nerwów pośrodkowych, a tym samym do rozpoznania przewlekłej choroby zawodowej obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią obustronnego zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Organ wskazał, że w postępowaniu po wyroku WSA w Gliwicach uzyskał pisma uzupełniające z obu placówek orzeczniczych, w których wyjaśniono, że zespół cieśni nadgarstka jest schorzeniem występującym często w populacji ogólnej, w tym u osób, które nie wykonują pracy związanej z monotypią ruchów w zakresie stawów nadgarstkowych. Dodał, że jest wiele czynników ryzyka wystąpienia tej neuropatii nie związanych z wykonywaną pracą. Wskazał, że zespół cieśni nadgarstka może być rozpoznany jako choroba zawodowa w przypadku, gdy czynnik zawodowy jest jedynym i dominującym czynnikiem. W przypadku występowania tak wielu czynników pozazawodowych jak u skarżącego, nie można stwierdzić, że sposób wykonywania pracy był dominującym czynnikiem w powstaniu zespołu cieśni nadgarstka. Ponadto wskazał, że nie kwestionuje istnienia narażenia skarżącego na wykonywanie pracy obciążającej stawy nadgarstkowe, jak również nie podważa okresu jego trwania, lecz "z uwagi na fakt niespełnienia wymogów formalnych wobec orzeczeń lekarskich WOMP w K. i IMPiZŚ w S. wydał decyzję utrzymującą w mocy decyzję PPIS w D.". W skardze wniesionej do WSA w Gliwicach K.C. – reprezentowany przez pełnomocnika - podniósł zarzut naruszenia przy wydaniu powyższej decyzji, przepisów postępowania, tj. § 8 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych przez uznanie, że nie stwierdzono bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, iż zespół chorobowy jest wynikiem działania czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy i w związku z charakterem pracy. Ponadto podniósł zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez sprzeczność istotnych ustaleń obu organów z treścią zebranego w sprawie materiału, przez uznanie, że ogólne zagrożenia zdrowotne, których powiązanie z osobą skarżącego nie zostało wykazane, mogą skutecznie wykluczyć związek charakteru pracy z procesem chorobowym rozpoznanym u skarżącego i to w taki sposób, że wykluczają wysokie prawdopodobieństwo wystąpienia choroby w wyniku wykonywanej pracy. W związku z powyższymi zarzutami wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wymienionego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Podkreślenia również wymagało, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w tej sprawie sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W wyniku przeprowadzenia kontroli w wyżej wskazanym zakresie, stwierdzić należało, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów postępowania, w tym przede wszystkim art. 153 P.p.s.a., a wobec tego skarga zasługiwała na uwzględnienie. W wyroku z dnia 14 lipca 2015 r. wydanym w sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 1223/14, w wyniku rozpoznania skargi od poprzednio wydanej decyzji organu odwoławczego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazał bowiem, że domniemanie związku przyczynowego pomiędzy wystąpieniem choroby, a wykonywaniem pracy w warunkach narażenia na jej powstanie – może zostać obalone wyłącznie wówczas, gdy zostanie wykazane w sposób nie budzący wątpliwości, że etiologia choroby ma charakter pozazawodowy. Sąd podkreślił, że nie jest wystarczające dla wzruszenia wyżej wymienionego związku przyczynowego – jak już wielokrotnie stwierdzono w orzecznictwie – wykazanie współistnienia czynników pozazawodowych. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, organ odwoławczy nie wykonał powyższych wytycznych i po raz kolejny wskazał, że u skarżącego występują pozazawodowe czynniki ryzyka powstania zespołu cieśni nadgarstka i wobec ich istnienia, brak jest podstaw do przyjęcia w sposób bezsporny lub przynajmniej z wysokim prawdopodobieństwem zawodowej etiologii rozpoznawanej neuropatii nerwu pośrodkowego, a tym samym do rozpoznania przewlekłej choroby zawodowej obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Stwierdzić zatem należało, że organ ponownie wskazał jedynie współistnienie czynników pozazawodowych i nie wykluczył, że czynnikiem sprawczym jest również wykonywanie pracy w warunkach narażenia, a zamiast tego zastosował domniemanie odwrócone, polegające na stwierdzeniu, że uznanie etiologii zawodowej wymaga wręcz wykluczenia innych możliwych przyczyn schorzeń obwodowego układu nerwowego. Pomimo cytowanych wyżej wskazań zawartych w wyroku WSA w Gliwicach, w zaskarżonej decyzji organ wskazał w sposób identyczny jak w poprzedniej jego decyzji, że "zespół cieśni nadgarstka występuje w populacji ogólnej z częstotliwością podobną jak w tych grupach zawodowych, gdzie sposób wykonywania pracy może być uznany za czynnik sprawczy. Etiologia tej neuropatii z ucisku jest wieloczynnikowa i nie istnieją obiektywne badania pozwalające na jednoznaczne potwierdzenie etiologii zawodowej". Tymczasem według wytycznych WSA w Gliwicach, obowiązkiem organu nie było "potwierdzenie etiologii zawodowej", ale ustalenie, czy można wykluczyć zawodową etiologię tej choroby, bo jeśli nie – to w przypadku pozytywnych ustaleń co do narażenia zawodowego istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy wystąpieniem choroby, a wykonywaniem pracy w warunkach narażenia na jej powstanie, nawet wówczas gdy miało miejsce współistnienie czynników pozazawodowych. W konsekwencji kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić zatem należało, że organ odwoławczy nie wykonał wskazań zawartych w cytowanym wyżej wyroku WSA w Gliwicach. Wobec tego doszło do naruszenia art. 153 P.p.s.a. i jednocześnie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., art. 107 § 3 K.p.a. Nie ulega przy tym wątpliwości, że naruszenie powyższe miało istotny wpływ na wynik sprawy, dotyczyło przecież ustaleń należących do podstaw rozstrzygnięcia w przedmiocie choroby zawodowej. Wobec tego - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. - Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję. Podstawę orzeczenia w przedmiocie kosztów postępowania stanowił art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ administracji uzupełni materiał dowodowy poprzez uzyskanie kompletnego i szczegółowo uzasadnionego orzeczenia lekarskiego, zawierającego stwierdzenia we wskazanych wyżej kwestiach i rozważy podjęcie innych czynności niezbędnych do uzupełnienia materiału dowodowego (jak stanowi § 8 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych). Następnie organ wyda rozstrzygnięcie wskazując w jego motywach – zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. - na jakiej podstawie uznał konkretne okoliczności za ustalone i z jakich przyczyn ocenił dowody jako wiarygodne, ewentualnie z jakich powodów odmówił wiary poszczególnym dowodom.