IV SA/Gl 477/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędziowie Sędzia NSA Szczepan Prax Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2007r. sprawy ze skargi Spółki A na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę Decyzją z dnia [...] Nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B., na podstawie art. 104 § 1 i 2 k.p.a., art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej ( Dz.U. 2006 r. Nr 122, poz. 851 ze zm.), stwierdził u I. W. chorobę zawodową [...] wywołaną sposobem wykonywania pracy – [...], wymienioną w pozycji [...] wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115). Z uzasadnienia decyzji wynika, że jej wydanie nastąpiło na podstawie orzeczenia lekarskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Poradni Chorób Zawodowych w S. z dnia [...] o rozpoznaniu u I. W. choroby zawodowej oraz dokumentacji dotyczącej przebiegu pracy zawodowej. Organ ustalił, że w/wym. pracowała od [...] do [...] w Fabryce A na stanowiskach pracownika fizycznego – [...] od [...] do [...] w Przedszkolu przy fabryce B jako [...], od [...] do [...] W Urzędzie Miasta I Gminy w C. jako [...] , od [...] w Zakładach C jako [...], od [...] do [...] w Spółdzielni D jako [...], od [...] do [...] w Zakładzie E jako [...] bez narażenia na [...], od [...] do [...] i od [...] do [...] w Spółce F jako [...] bez narażenia na [...] oraz od [...] do [...] w Spółce G jako [...]. W orzeczeniu lekarskim wskazano, że czynności wykonywane przez [...] polegające na [...] powodowały [...] i z przeważającym prawdopodobieństwem rozpoznano u I. W. chorobę zawodową. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł zakład pracy Spółka G zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych i nie rozpoznanie istoty sprawy. Zdaniem pracodawcy orzeczenie, że zachodzi prawdopodobieństwo wystąpienia choroby zawodowej nie uprawnia do jej stwierdzenia. Podkreślono, że zakład zatrudnia kilkadziesiąt [...] z wieloletnim stażem zatrudnienia i w tej grupie pracowniczej nie stwierdzono przypadków chorób zawodowych. Praktycznie przez cały okres zatrudnienia I. W. u odwołującego się przydzielano jej lżejsze i łatwiejsze do wykonania prace, niż pozostałym [...], z uwagi na stan zdrowia. Wskazano, że w/wym. od wielu lat uskarżała się na dolegliwości na dowód czego dołączono dokument w postaci "zaświadczenia o stanie zdrowia" (zaświadczenie z dnia [...]). Końcowo akcentowano, iż dokumentacja medyczna zgromadzona w Poradni Chorób Zawodowych nie daje pełnego obrazu stanu zdrowia pracownika i jako taka nie stanowi wyłącznej podstawy do wydana decyzji. Zaskarżoną tu decyzją z dnia [...] nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu tej decyzji wyjaśnił, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest rozpoznanie danego schorzenia jako choroby zawodowej, wymienionej w obowiązującym wykazie chorób zawodowych przez kompetentną placówkę diagnostyczną oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a rozpoznaną chorobą, tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał rozpoznane schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu w związku z wykonywanym zawodem. Dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że I. W. pracowała w latach [...] w Spółce G jako [...], gdzie sposób wykonywania pracy był z związany z [...] w tym [...]. Na tej podstawie organ przyjął, że I. W. pracowała w warunkach stwarzających ryzyko powstania [...] wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią [...]. Dalej wskazał, że w/wym. była badana w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. oraz w toku postępowania odwoławczego w Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Lekarze specjaliści obu tych placówek na podstawie przeprowadzonych badań, konsultacji oraz analizy charakteru i sposobu wykonywania pracy rozpoznali [...] i uznali, że znaczącą rolę w rozwoju tego schorzenia odegrał sposób wykonywania pracy [...] związany z [...]. Odpowiadając na zarzuty odwołania organ odwoławczy powołując się na wyrok NSA z 7 kwietnia 1982 r. sygn. akt II SA 372/82 wyjaśnił, że dla uznania danej choroby za zawodową wystarczy samo stwierdzenie istnienia warunków narażających na powstanie choroby, nie jest natomiast konieczne udowodnienie, ze w danym wypadku warunki takie ją spowodowały. Nie wyklucza to możliwości wykazania, że mimo pracy w warunkach narażających na daną chorobę jej powstanie w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, nie związanych z wykonywaniem zatrudnienia, przy czym nie dające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika. W skardze na powyższą decyzję Spółka G wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji jako niewyjaśniającej istoty sprawy oraz naruszającej prawo. Zdaniem skarżącej orzeczenie lekarza rozpoznające z "przeważający prawdopodobieństwem" chorobę zawodową nie spełnia wymogów wynikających z § 6 rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych, zgodnie z którym lekarz orzecznik bądź rozpoznaje bądź stwierdza brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, a zatem nie może stanowić podstawy wydania decyzji o jej stwierdzeniu. Zarzucono organom brak odniesienia się do oceny narażenia zawodowego oraz pominięcie wskazanych przez zakład czynników związanych ze sposobem organizacji pracy, warunkami technicznymi i organizacyjnymi w miejscu świadczenia pracy. Wykazywano, iż poprzez zastosowanie ruchomych blatów, podwyższonych siedzeń oraz innych udogodnień i usprawnień w miejscu pracy wyeliminowane zostało narażenie pracownika na wystąpienie choroby zawodowej. Ponadto podniesiono, iż stwierdzenie choroby zawodowej nastąpiło po upływie przewidzianego prawem okresu do jej rozpoznania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy nie znajdując podstaw do zmiany swojej decyzji wniósł o oddalanie skargi. Za chybiony uznał zarzut uchybienia terminu do rozpoznania choroby zawodowej, gdyż wystąpienie u I. W. objawów [...] potwierdzono w Poradni [...] w C. W piśmie procesowym z dnia [...] I. W. wniosła o utrzymanie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji, gdyż potwierdzają one stan faktyczny. Podniosła, iż modernizacja jej stanowiska pracy została dokonana po jej odejściu z pracy, co udowodniła przed organami Państwowej Inspekcji Pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem. Powyższe oznacza konieczność zbadania czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik spraw. Oceny tej sąd dokonuje na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez organ w toku postępowania administracyjnego. Ponadto stosownie do treści art. 134 § 1 tej ustawy sąd administracyjny przy rozstrzyganiu sprawy nie jest związany wnioskami i zarzutami skargi. W rozpoznawanej sprawie przeprowadzona przez Sąd kontrola takich naruszeń prawa nie wykazała. Oceniając przeprowadzone przez organy postępowanie administracyjne Sąd uznał, że jest ono zgodne z przepisami prawa. W pierwszej kolejności przyjdzie wskazać, iż stosownie do regulacji § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 115), chorobą zawodową jest choroba ujęta w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Konstrukcja przepisu § 2 ust. 1 cyt. rozporządzenia przemawia za tym, że w przypadku pozytywnego ustalenia, że stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych, a jednocześnie ocena warunków pracy pozwala stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie istnieje domniemanie związku przyczynowego między rozpoznaną chorobą a warunkami narażającymi na jej powstanie. Przepisy rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych regulują równocześnie tryb postępowania, w ramach którego należy zebrać dokumentację dotyczącą przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego, a następnie poddać pracownika badaniom w jednostkach orzeczniczych powołanych do rozpoznania chorób zawodowych (§ 5 rozporządzenia). Orzeczenia wskazanych jednostek wydawane są na podstawie przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika oraz oceny narażenia zawodowego (§ 6 rozporządzenia). Dopiero na podstawie wyników orzeczeń lekarskich oraz oceny narażenia zawodowego pracownika organ inspekcji sanitarnej wydaje decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub braku podstaw do jej stwierdzenia (§ 8 ust. 1 rozporządzenia.) Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, w pierwszej kolejności podnieść należy, iż dokumentacja zgromadzona w aktach administracyjnych wskazuje, że postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji zostało przeprowadzone zgodnie z regułami wynikającymi z przywołanych przepisów rozporządzenia. Z dochodzenia epidemiologicznego, a w szczególności oceny narażenia zawodowego przeprowadzonej w Spółce G z dnia [...] uzupełnionej w dniu [...], w związku ze zgłoszeniem przez zainteresowanego pracownika uwag, wynika, że podczas pracy na stanowisku [...] w okresie od [...] do [...] (w tym zasiłek chorobowy od [...] do [...] oraz od [...] do [...]) I. W. była narażona na wysiłek fizyczny obciążający [...], w tym [...], związany z [...]. Praca ta wiązała się z [...], nadto sposób jej wykonywania był związany z wymuszoną pozycją ciała. Zakład pracy nie był natomiast w stanie uśrednić stopnia użycia siły, który uzależniony był od [...], to zaś wiązało się z różnorodnością składanych zamówień, przy czym, jak ustalono, [...] mógł zmieniać się kilkakrotnie w ciągu zmiany roboczej. W świetle zgromadzonych w sprawie dowodów (oceny narażenia zawodowego, wyjaśnień pracownika) ustalenia organu odwoławczego, że I. W. pracowała w warunkach stwarzających ryzyko powstania przewlekłej choroby [...] spowodowanej sposobem wykonywania pracy nie mogą być uznane za dowolne. Ponadto w aktach sprawy znajdują się orzeczenia lekarskie wydane przez dwie jednostki medyczne w dwuinstancyjnym trybie orzeczniczo-diagnostycznym, które potwierdziły u I. W. wystąpienie choroby w postaci [...]. Takie schorzenie figuruje pod poz. [...] wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do omawianego rozporządzenia. Jednocześnie w oparciu o wyniki zgromadzonej w sprawie dokumentacji dotyczącej oceny narażenia zawodowego nadesłanej przez zakład pracy, inspektora sanitarnego oraz wyjaśnień skarżącej lekarze tych jednostek przyjęli zawodową etiologię stwierdzonego schorzenia. Biorąc pod uwagę m.in. sposób wykonywania pracy [...] lekarze Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. uznali, że istnieją podstawy rozpoznania z przeważającym prawdopodobieństwem wskazanego wyżej schorzenia o etiologii zawodowej (orzeczenie z [...]). Również lekarze Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. uznali, iż w rozwoju schorzenia znaczącą rolę odegrał sposób wieloletniego wykonywania pracy [...] związany z [...] (orzeczenie z dnia [...]) W ocenie Sądu prawidłowo uznał organ odwoławczy, iż nie ma podstaw by kwestionować orzeczenia jednostek medycznych. Orzeczenia te zostały wydane po dokonaniu oceny całości materiału dokumentacyjnego dotyczącego warunków i sposobu wykonywanej pracy oraz dokumentacji lekarskiej. Orzeczenia te są zgodne, a ich uzasadnienie jednoznaczne i logiczne. W związku z powyższym przyszło stwierdzić, iż wobec rozpoznania u I. W. choroby ujętej wykazie chorób zawodowych przez upoważnione placówki służby zdrowia oraz potwierdzenia związku przyczynowego rozpoznanej choroby z wykonywaną pracą zawodową zaistniały podstawy do stwierdzenia choroby zawodowej. Zdaniem Sądu, organy orzekające w sprawie nie naruszyły reguł prowadzenia postępowania dowodowego określonych w art. 7 i 77 k.p.a. i ustaliły istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne, zaś wniosek organów wyprowadzony z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wykracza poza swobodną ocenę dowodów (art. 80 k.p.a.), nie stanowi więc naruszenia prawa. Aczkolwiek uzasadnienie zaskarżonej decyzji w zakresie dotyczącym narażenia zawodowego jest lakoniczne, to jednak nie można uznać, że nie spełnia norm art. 107 § 3 k.p.a., skoro organ orzekający odwołuje się w nim do ustaleń i wyników dochodzenia epidemiologicznego, a tym samym do oceny narażenia zawodowego przeprowadzonej u skarżącej. Zdaniem Sądu, organy administracji obu instancji, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, podjęły wszelkie niezbędne kroki w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Załatwiły sprawę w sposób prawidłowy, zasadnie przyjmując, że zostały spełnione przesłanki pozwalające na stwierdzenie u I. W. choroby zawodowej. Jednocześnie wskazać należy, iż organ odwoławczy nie tylko skontrolował postępowanie i decyzję organu pierwszej instancji, ale również, wobec zarzutów skarżącej zawartych w odwołaniu, uzupełnił postępowanie dowodowe o dodatkową opinię lekarską Instytutu, a zatem ponownie merytorycznie rozpoznał sprawę w jej całokształcie, czym dał gwarancję, iż ta sama sprawa zastała dwukrotnie rozpoznana i rozstrzygnięta zgodnie z przyjętą w art. 15 K.p.a. zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Dlatego też chociażby z tego względu za chybione należy uznać wyrażone przez skarżącą stanowisko dotyczące braku prawidłowego orzeczenia lekarskiego, sformułowane na tle orzeczenia lekarskiego wydanego przez jednostkę medyczną I stopnia. Ponadto w orzecznictwie sądowym za utrwalony należy uznać pogląd, aktualny również na tle obowiązujących przepisów, iż wystąpienie szkodliwych czynników w środowisku pracy nie musi być zawinione przez pracodawcę lecz wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika szkodliwego tylko dla jednego pracownika, z uwagi na jego osobniczą wrażliwość. (wyrok NSA z dnia 7 stycznia 1994 r. sygn. akt I SA 1640/93 opublik. ONSA 1995/1/28, wyrok NSA z dnia 27 lutego 1998 sygn. akt I SA 1862/97, LEX nr 45840). Zatem zastosowanie środków profilaktycznych wskazanych przez zakład pracy w karcie oceny narażenia zawodowego, mających na celu maksymalne ograniczenie wysiłku fizycznego związanego z rodzajem i sposobem wykonywania pracy nie oznacza wyeliminowania możliwości powstania u pracownika choroby zawodowej ze względu na jego osobniczą wrażliwość. Dodatkowo przyjdzie już tylko zauważyć, że w toku postępowania administracyjnego skarżąca nie odniosła się do twierdzeń I. W., że modernizacja stanowisk pracy [...] nastąpiła w okresie kiedy już nie świadczyła pracy u skarżącej. Natomiast postępowanie w sprawie nie wykazało, że zachorowanie jest skutkiem innej przyczyny niż warunki pracy, nie podważono zatem związku przyczynowego pomiędzy ujawnioną chorobą, a warunkami w jakich skarżąca pracowała. Odnosząc się do zarzutu upływu rocznego okresu, w którym występowanie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego należy wskazać, iż organ odwoławczy słusznie zauważył, że objawy choroby, co wynika z orzeczenia jednostki medycznej I stopnia, zostały udokumentowane w [...], w sytuacji gdy narażenie ustało we [...]. Niemniej jednak należy zwrócić uwagę na inny aspekt dotyczący podniesionej w skardze kwestii. W myśl § 2 ust. 2 rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych z 30 lipca 2002 r. zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej oraz jej rozpoznanie może nastąpić u pracownika lub byłego pracownika w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym lub po zakończeniu pracy w takim narażeniu, nie później jednak niż w okresie, który został określony w wykazie chorób zawodowych. Tymczasem w sporządzonym w formie tabelarycznej wykazie stanowiącym załącznik do przedmiotowego rozporządzenia dla chorób zawodowych w kolumnie drugiej określono "okres w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego", a nie okres w jakim może nastąpić zgłoszenie lub rozpoznanie choroby zawodowej po zakończeniu pracy w narażeniu, tak jak stanowi § 2 pkt 2 cyt. rozporządzenia. Zaistniała w tym zakresie rozbieżność ma istotne znaczenie bowiem zgodnie z art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy Rada Ministrów została upoważniona do określenia wykazu chorób zawodowych oraz szczegółowych zasad postępowania dotyczących zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmioty właściwe w tych sprawach. Delegacja wskazana w tym przepisie nie zawiera natomiast upoważnienia dla Rady Ministrów do określenia okresu wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych. Ponadto do takiego okresu nie nawiązuje § 2 ust. 2 rozporządzenia. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 kwietnia 2007 r. sygn. akt II OSK 1614/06 nie publik., w tym zakresie zajął stanowisko, które Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela, zgodnie z którym analiza treści przepisów rozporządzenia Rady Ministrów dnia 30 lipca 2002 r. w zestawieniu z treścią przepisu art 237 § 1 K.p. daje podstawę do stwierdzenia niezgodności z tym przepisem jako aktem wyższego rzędu – regulacji zawartej w załączniku do rozporządzenia, w zakresie w jakim określono w nim okres wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych. Stanowi to brak zgodności postanowień załącznika do rozporządzenia z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. Powyższy stan prawny daje zatem sądowi administracyjnemu podstawę do odmowy zastosowania w sprawie uregulowania zawartego w kolumnie drugiej tabeli wykazu chorób zawodowych. Nadto Sąd ten stwierdził, iż przedmiotowe rozporządzenie nie wskazuje okresu, w jakim po zakończeniu pracy w narażeniu winno nastąpić zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej oraz jej rozpoznanie, a więc regulacji do jakiej odsyła § 2 ust. 2 rozporządzenia. To zaś oznacza, że ocena czy strona zachowała termin do wystąpienia ze zgłoszeniem choroby czy nie, a tym samym kiedy nastąpiło jej rozpoznanie w związku ze zgłoszeniem staje się bezprzedmiotowa (por. również wyroku NSA z dnia 28 czerwca 2007 r. sygn. akt II OSK 479/07 nie publik.). Powyższe prowadzi do wniosku, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, zaś zawarte w skardze zarzuty nie doprowadziły do podważenia jej legalności. Z tych przyczyn skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.