IV SA/Gl 491/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. L. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie równoważnika za brak lokalu mieszkalnego, w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W treści skargi z dnia [...] A. L. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Żądanie to potwierdzone zostało w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, który skarżący nadesłał do Sądu w dniu [...] (odpowiadając na wezwanie z dnia [...]). W treści rzeczonego formularza wnioskodawca podniósł, iż wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych "z uwagi na fakt, iż przedmiotem zaskarżenia jest decyzja wynikająca ze stosunku pracy na podstawie art. 239 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Równocześnie zadeklarował, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką oraz dwojgiem dzieci (w tym jedno pełnoletnie) i posiada mieszkanie o powierzchni [...]. Nie dysponuje natomiast żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami wartościowymi. Miesięczny dochód brutto gospodarstwa domowego skarżącego zadeklarowany został w kwocie [...], stanowiącej sumę pobieranej przezeń [...] w wysokości [...] oraz wynagrodzenia jego małżonki w rozmiarze [...]. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. Odnosząc się do wniosku A. L. należy wskazać, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, zgodnie z art. 245 §3 tej ustawy mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Należy bowiem podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie tej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Oznacza to, że prawo pomocy może zostać przyznane jedynie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623). Tymczasem analiza sytuacji materialnej A. L. nie pozwala na zakwalifikowanie go do osób, o których mowa wyżej. Trzeba bowiem zaznaczyć, że z oświadczeń zawartych we wniosku wynika, iż miesięczny dochód jego gospodarstwa domowego wynosi [...] brutto a równocześnie skarżący nie podnosił, aby rodzina ta była obciążona ponadprzeciętnie wysokimi kosztami utrzymania ani nie podawał, aby miały w jej przypadku miejsce szczególne okoliczności (np. ciężka, obłożna choroba, nieprzewidziane zdarzenia losowe), które mogłyby się z takimi wydatkami wiązać. W tym stanie rzeczy nie sposób zgodzić się aby uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania mogło spowodować uszczerbek dla niezbędnych potrzeb życiowych wnioskodawcy lub jego rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Tymczasem trudno uznać, by rodzina skarżącego mogła ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku uiszczenia kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi wynoszącego [...]. Osiąga ona bowiem dochód, który przy racjonalnym i oszczędnym gospodarowaniu powinien z łatwością umożliwić opłacenie przywołanej kwoty, bez konieczności rezygnowania z zaspokojenia elementarnych potrzeb czteroosobowego gospodarstwa domowego. Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., w związku z art. 258 §3 oraz z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Odnosząc się natomiast do wywodu skarżącego, zgodnie z którym w sprawie znajduje zastosowanie art. 239 p.p.s.a., należy wyjaśnić, iż podniesiona w tym zakresie argumentacja nie może zostać uznana za trafną. Jakkolwiek bowiem decyzją stanowiąca przedmiot zaskarżenia w sprawie wyżej wymienionemu odmówiono równoważnika za brak lokalu mieszkalnego, będącego świadczeniem przysługującym policjantom z mocy art. 92 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2007 r., Nr 43, poz. 277 ze zm.), to jednak brak jest podstaw by postępowanie to uznać za sprawę, o której mowa w art. 239 pkt 1 lit. d p.p.s.a. Należy w tym miejscu podkreślić, iż z brzmienia cytowanego unormowania wynika, że nie ma obowiązku ponoszenia od kosztów sądowych osoba skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach ze stosunków pracy i stosunków służbowych. Zgodnie przy tym ze stanowiskiem doktryny, z pojęciem "sprawy ze stosunku" mamy do czynienia wtedy, gdy jej przedmiot wyznacza określony stosunek prawny, którego źródłem są przepisy prawa regulujące treść oraz strony danego stosunku prawnego (patrz: S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek – "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych" - Lexis Nexis – Warszawa 2007, str. 232). Wśród spraw wymienionych w art. 239 pkt 1 lit. d p.p.s.a. znajdują się zatem postępowania ze skarg na rozstrzygnięcia wynikające ze stosunków pracy i stosunków służbowych, których nawiązanie, ustanie oraz kształtowanie następuje w drodze administracyjnej. Sprawami takimi nie są natomiast postępowania dotyczące szczególnych uprawnień związanych z pełnieniem danej służby bądź z pozostawaniem w danym stosunku pracy. Celem objęcia spraw ze stosunku pracy i stosunków służbowych zwolnieniem od kosztów sądowych ex lege było bowiem ułatwienie dostępu do sądu administracyjnego osobom broniącym swych podstawowych uprawnień wynikających ze stosunku prawnego stanowiącego zazwyczaj główne źródło ich dochodu i utrzymania. W rezultacie przywilej w postaci zwolnienia od kosztów sądowych należy ograniczyć do spraw, w których strona skarży rozstrzygnięcia o rozwiązaniu takiego stosunku zatrudnienia lub o zmianie elementów składających się na jego istotę (wynagrodzenie, warunki pracy lub służby). Nie dotyczy on natomiast takich uprawnień jak prawo do otrzymania lokalu (art. 88 ust. 1 ustawy o Policji), równoważnika za remont lokalu (art. 91 ust. 1 tej ustawy) czy też – jak ma to miejsce w niniejszym przypadku - równoważnika za brak takiego lokalu, które przysługują wprawdzie funkcjonariuszowi Policji, lecz nie stanowią podstawowego składnika stosunku prawnego w ramach którego pełni on służbę. Zaprezentowany wyżej pogląd koresponduje ze stanowiskiem orzecznictwa sądowego, zgodnie z którym do zastosowania art. 239 pkt 1 lit. d p.p.s.a. nie wystarczy jakikolwiek związek pomiędzy przedmiotem danej sprawy a stosunkiem pracy lub stosunkiem służbowym. Przedmiotem zaskarżenia musi tu bowiem być rozstrzygnięcie organu administracji publicznej wynikające z takiego stosunku, a zarazem wpływające na jego kształt (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2007 r., sygn. akt I OZ 703/07, niepubl.). Mając na względzie przywołane wyżej rozważania trzeba konkludować, że wbrew wywodom skarżącego nie podlega on w niniejszej sprawie zwolnieniu od kosztów sądowych z mocy prawa.