IV SA/Gl 515/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekretarz sądowy Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2010 r. sprawy ze skargi D. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, 3) przyznaje na rzecz adwokata I. M. wynagrodzenie w kwocie 292,80 zł (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote 80/100) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Decyzją z dnia [...] r., Nr [...] Prezydent Miasta G. działając na podstawie art. 4, art. 5, art. 6, art. 8, art. 13, art. 14, art. 20 ust. 2 i 3, art. 24, art. 25, art. 32 ust. 1, art. 48 ust. 3 w związku z art. 3 pkt 11 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) oraz art. 104, art. 108 i art. 163 Kodeksu postępowania administracyjnego, postanowił uchylić z dniem [...] r. prawo D. D. do świadczeń na syna P. L. w formie zasiłku rodzinnego, jednorazowego dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, przyznanych i pobranych na mocy decyzji z dnia [...] r., Nr [...] oraz nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ powołał się na treść art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wskazał, że w dniu [...] r. organ otrzymał notatkę służbową od pracownika socjalnego informującą, że P. L. posiada własne dziecko i jest ojcem małoletniej K.P. Natomiast zgodnie z art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych - rodzina - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. W związku z tym, że syn strony P.L. jest pełnoletni i posiada własne dziecko, to nie może być członkiem rodziny strony, w rozumieniu przywołanej powyżej definicji rodziny określonej. W tej sytuacji konieczne było wydanie orzeczenia o uchyleniu świadczeń rodzinnych przyznanych na syna strony P. L. W odwołaniu od powyższej decyzji D.D. wniosła o ponowne rozpoznanie jej sprawy. Akcentowała, że już w [...]r. nabyła prawo do świadczeń rodzinnych i nadal spełnia warunki do ich przyznania. Jej syn nigdy nie był osobą uprawnioną do zasiłku rodzinnego na własne dziecko, ponieważ postanowieniem Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] r. o sygn. akt [...] został uznany za ojca dziecka - małoletniej K. P., a jednocześnie pozbawiono go władzy rodzicielskiej. W dniu [...] r. ten sam Sąd postanowieniem o sygn. akt [...] ustanowił rodzinę zastępczą dla jego córki. Zdaniem odwołującej, wspomniane orzeczenia sądu rodzinnego w sensie prawnym pozbawiły syna atrybutu "posiadania dziecka" w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, a organ pierwszej instancji wadliwie interpretuje przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Decyzją z dnia [...] r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W jej uzasadnieniu podzieliło ustalenia dotyczące stanu faktycznego i prawnego sprawy. Podniosło również, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana w sposób prawidłowy, albowiem syn odwołującej jest osobą pełnoletnią i posiada własne dziecko. Tym samym stosownie do art. 3 ust. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być zaliczony do składu rodziny odwołującej i tym samym nie przysługuje jej przyznany na jego rzecz zasiłek rodzinny wraz z dodatkami. Odnosząc się do zarzutów odwołania podniosło, że pozbawienie władzy rodzicielskiej nie implikuje utraty innych praw czy obowiązków względem dziecka. Syn odwołującej korzystać może z tego stanu, że dziecko pochodzi od niego i na przykład może dziedziczyć po dziecku (o ile nie wchodzi sytuacja określona w art. 928 § 1 Kodeksu cywilnego), zachowuje też prawo do osobistej styczności z dzieckiem z wyjątkiem sytuacji określonych w art. 113 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Syn odwołującej niezależnie od tego czy jest ubezwłasnowolniony, czy też nie, nie może być zatem uznany za członka jej rodziny, a odwołująca stanowi rodzinę jedynie z córką Ż.L. W skardze z dnia [...] r. D.D. wyraziła niezadowolenie z treści otrzymanej decyzji i wskazała na trudną sytuację materialną jej rodziny, która utrzymuje się z renty syna wymagającego stałej opieki i przyznanego na jego rzecz zasiłku pielęgnacyjnego. W całości powtórzyła argumentację i zarzuty sprecyzowane w odwołaniu oraz domagała się prawidłowej i korzystnej dla niej interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W piśmie procesowym z dnia [...] r. skarżąca poinformowała, że jej córka Ż.L. prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Pismem procesowym z dnia [...] r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej zgłosił zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez zastosowanie w sprawie definicji rodziny według stanu prawnego wprowadzonego nowelizacją obowiązującą dopiero po wydaniu pierwotnej decyzji z dnia [...] r. tj. od dnia [...] r. oraz powołał się na odmienne stanowisko w zakresie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, wyrażone w złożonej do akt sądowych decyzji organu odwoławczego z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z póżn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przeprowadzając, w oparciu o powyższe uregulowania, ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że uchybia ona przepisom prawa materialnego i procesowego w stopniu mającym bezpośredni wpływ na wynik sprawy, co również dotyczy decyzji organu pierwszej instancji oraz uzasadnia konieczność eliminacji obu tych decyzji z obrotu prawnego. Zważyć należy, iż przedmiot zaskarżenia dotyczy zmiany decyzji przyznającej prawo do świadczeń rodzinnych (zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku). Wprawdzie organ administracji prawidłowo zastosował w przedmiotowej sprawie przepis art. 4 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 z późna. zm.), ale dokonał wadliwej interpretacji art. 32 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 16 i art. 30 ust. 2 pkt 1 tej samej ustawy. W aktualnie obowiązującym stanie prawnym art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, iż do rodziny zalicza się odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Powołany przepis wyraźnie i jednoznacznie wyłącza z kręgu członków rodziny także pełnoletnie dziecko posiadające własne dziecko. Skarżąca w dniu [...] r. złożyła oświadczenie, że stanowi rodzinę wraz z córką Ż.L. i synem P. L., dlatego na podstawie decyzji z dnia [...] r. przyznano jej świadczenia rodzinne na okres od [...] r. do [...] r. Ustawowa definicja rodziny nie zawierała wówczas przywołanego powyżej zapisu o wyłączeniu z kręgu członków rodziny pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Uczyniła to dopiero nowelizacja ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadzona z dniem 6 lipca 2007 r., na podstawie art. 1 pkt 2 lit. e ustawy z dnia 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o podatku rolnym (Dz.U.07.109.747). Jednocześnie nie wprowadzono przepisu intertemporalnego, który pozwalałby na uwzględnienie tej zmiany w stosunku do zamkniętych już okresów zasiłkowych. Zasada lex retro non agit wyklucza zaś w sposób oczywisty taką możliwość. Ponieważ uchylenie praw do świadczeń może na podstawie tej zmiany nastąpić dopiero od 6 lipca 2007 r., a w niniejszym przypadku chodzi o świadczenie za okres poprzedzający tą datę, to omawiana zmiana pojęcia rodziny nie mogła powodować wzruszenia pierwotnej decyzji. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 p.p.s.a., uchylił zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Na podstawie art. 152 p.p.s.a., Sąd orzekł w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji, albowiem posiada ona przymiot wykonalności i nie może wywoływać skutków prawnych od chwili wydania wyroku. O wynagrodzeniu pełnomocnika skarżącej orzeczono w punkcie 3 sentencji na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 19 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 z późn. zm.). Wynagrodzenie to obejmuje kwotę [...] zł. (dwieście czterdzieści złotych) wraz z 22 % podatkiem VAT, co łącznie stanowi kwotę [...] zł. tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.