IV SA/Gl 527/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...], nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. stwierdził u M.S. przewlekłą chorobę zawodową układu ruchu wywołaną sposobem wykonywania pracy w postaci martwicy kości nadgarstka, wymienioną w poz. 19/8 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). Rozstrzygnięcie to zostało zakwestionowane odwołaniem wniesionym przez pracodawcę - Spółkę z o.o. A w B. W wyniku rozpoznania tego odwołania, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. w dniu [...] wydał decyzję nr [...], mocą której orzekł o uchyleniu wspomnianego wyżej aktu zarzucając organowi pierwszej instancji brak wystarczająco dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności okoliczności dotyczących narażenia zawodowego, w którym pracowała M.S.. W uzasadnieniu omawianej decyzji uchylającej wskazano na konieczność uzupełnienia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym wywiadu środowiskowego i dochodzenia epidemiologicznego a następnie dokonania oceny narażenia zawodowego (chronometraż wykonywanych czynności) w całym okresie zatrudnienia wyżej wymienionej pracownicy w A Sp. z o.o., gdzie wykonywała ona pracę [...] i [...]. Wskazano również, że po wyjaśnieniu i udokumentowaniu powyższych okoliczności należy zwrócić się do właściwej placówki orzeczniczej o wydanie uzupełniającego orzeczenia lekarskiego uwzględniającego nowe ustalenia. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B., decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz w oparciu o art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 r. Nr 122, poz. 851 ze zm.) orzekł o nie stwierdzeniu u M.S. choroby zawodowej układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy w postaci martwicy kości nadgarstka. W uzasadnieniu organ administracyjny podniósł, że strona w latach od [...] do [...] była zatrudniona w Spółce z o.o. A na stanowiskach: uczennicy nauki zawodu [...],[...] oraz [...] w zespole spodni dżinsowych i w okresach od [...] do [...] oraz od [...] do [...] wykonywała pracę akordową wymagającą ruchów zginania i prostowania w stawach nadgarstkowych obu rąk. Podkreślił jednak, że w toku postępowania uzupełniającego obie strony złożyły oświadczenia, z których wynika, iż praca na żadnym z wyżej wymienionych stanowisk nie była związana z ekspozycją na wibracje miejscowe, a jedynym narzędziem używanym przy jej wykonywaniu były nożyce krawieckie. Następnie całość dokumentacji skierowano do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. - Poradni Chorób Zawodowych w S. z prośbą o jej ponowną analizę i wydanie uzupełniającego orzeczenia lekarskiego. W odpowiedzi na powyższe rzeczona placówka medyczna wystosowała pismo datowane na [...], w którym podtrzymała swe dotychczasowe stanowisko nie znajdując podstaw do zmiany orzeczenia lekarskiego z dnia [...], w którym rozpoznała u M.S. chorobę zawodową. W piśmie tym wskazano jednak, że etiologia martwicy jałowej kości księżycowatej jest niejasna i schorzenie to może być wywołane nie tylko narażeniem na drgania mechaniczne, lecz także sposobem wykonywania pracy. Tymczasem w treści orzeczenia lekarskiego z dnia [...], wydanego wcześniej w toku postępowania przez placówkę medyczną drugiego szczebla - Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. podano wyraźnie, że jedynym czynnikiem sprawczym zdiagnozowanego u strony schorzenia jest praca w narażeniu na działanie wibracji miejscowej. Mając na uwadze przywołaną wyżej rozbieżność, organ pierwszej instancji pismem z dnia [...] zwrócił się o ponowną analizę dokumentacji oraz o wydanie uzupełniającego orzeczenia lekarskiego także do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. W odpowiedzi placówka ta w dniu [...] wydała orzeczenie lekarskie uzupełniające o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej w postaci martwicy kości nadgarstka. W jego treści podkreśliła, że całokształt obrazu klinicznego zobiektywizowanego specjalistyczną oceną ortopedyczną, poparty rezultatami diagnostyki obrazowej potwierdza wprawdzie istnienie u M. S. martwicy aseptycznej kości księżycowatej lewego nadgarstka. Do uznanych czynników etiologicznych tej dolegliwości zalicza się jednak powtarzalny w długich okresach czasowych ucisk na dłoniową powierzchnię ręki lub częste uderzenia tej części ręki o twarde przedmioty, dźwignie bądź inne urządzenia jak również narażenie na działanie wibracji miejscowej. W konsekwencji, brak informacji o występowaniu któregokolwiek z wymienionych czynników w związku z pracą wykonywaną przez stronę przy równoczesnym uwzględnieniu okoliczności, iż jest ona osobą praworęczną wyklucza zakwalifikowanie tego schorzenia jako choroby zawodowej. W świetle powyższego organ pierwszej instancji wywiódł, iż wobec skarżącej należało rozstrzygnąć o nie stwierdzeniu omawianej choroby. W odwołaniu do Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. M.S. dała wyraz swemu niezadowoleniu z wydanej w sprawie decyzji oraz zażądała stwierdzenia u niej choroby zawodowej. Skarżąca zaakcentowała, że warunki w jakich była zatrudniona oraz sposób wykonywania pracy zostały w toku postępowania szczegółowo zbadane a ich wysoce prawdopodobny wpływ na powstanie spornego schorzenia potwierdziła Poradnia Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. zarówno w swoim orzeczeniu lekarskim z dnia [...] jak i w późniejszym piśmie z dnia [...]. Zważywszy powyższe strona zakwestionowała zasadność powtórnego wystąpienia przez organ sanitarny do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. o analizę dokumentacji dotyczącej jej stanu zdrowia. Dodała jednak, że skoro stanowiska wskazanych wyżej placówek orzeczniczych są całkowicie rozbieżne, żąda "skierowania sprawy" do Instytutu Medycyny Pracy im. [...] w Ł. Decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 §1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie stanowiące przedmiot odwołania. W uzasadnieniu zaakcentował, że do stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest orzeczenie przez kompetentną placówkę służby zdrowia istnienia występującego schorzenia jako choroby zakwalifikowanej do odpowiedniej pozycji wykazu chorób zawodowych a nadto wykazanie związku przyczynowego pomiędzy środowiskiem pracy i rozpoznaną chorobą, a mianowicie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał to schorzenie istniało w czasie i w miejscu pracy, w związku z wykonywanym zawodem. Mając na względzie powyższe organ drugiej instancji przyznał, że ponownie przeprowadzone postępowanie wyjaśniające potwierdziło, iż M.S. w latach [...]-[...] pracowała w A Sp. z o.o. w B., gdzie sposób wykonywanej przez nią pracy był związany z obciążeniem, powtarzalnością motoryczną ruchów i monotypią w zakresie stawów nadgarstkowych. Równocześnie ustalono jednak, że nie była ona narażona na uznane czynniki etiologiczne martwicy kości nadgarstka, do których należą powtarzający się w długich okresach czasowych ucisk na dłoniową powierzchnię ręki lub częste uderzenia tej części ręki o twarde przedmioty, dźwignie lub inne urządzenia jak również narażenie na działanie wibracji miejscowej. W tym miejscu organ drugiej instancji podkreślił, że wobec rozbieżności istniejących w zakresie oceny etiologii schorzenia istniejącego u skarżącej pomiędzy stanowiskami zajętymi w toku postępowania przez placówki orzecznicze obu szczebli, uczyniono zadość jej prośbie wyrażonej w odwołaniu i skierowano ją na badania do Instytutu Medycyny Pracy w Ł. Po przeprowadzeniu tych badań lekarze specjaliści wspomnianej placówki w dniu [...] wydali orzeczenie nr [...], w którym rozpoznali u wyżej wymienionej jałową martwicę kości półksiężycowatej nadgarstka lewego ze znacznie zaawansowaną destrukcją i wtórnymi zmianami zwyrodnieniowymi, lecz po przeanalizowaniu całości zgromadzonej w sprawie dokumentacji i ocenie narażenia zawodowego nie znaleźli podstaw do uznania zawodowej etiologii tej choroby. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że przyczyną powstawania martwicy aseptycznej są zaburzenia ukrwienia jądra kostnienia kości, powstałe na różnorodnym tle (zator, uraz, zakrzep). W warunkach zawodowych może ona stanowić następstwo pracy narzędziami powodującymi wibrację przekazywaną na ręce pracownika lub powtarzającego się w długich okresach czasu ucisku na dłoniową powierzchnię ręki bądź częste uderzenia tej części ręki o twarde przedmioty. Do czynników mogących wywołać powstanie omawianej choroby nie należą natomiast ruchy zginania i prostowania nadgarstka. W cytowanym orzeczeniu zaakcentowano także, iż o pozazawodowej etiologii dolegliwości zdiagnozowanej u strony świadczy lokalizacja zmian chorobowych w lewym nadgarstku, który był znacznie mniej obciążony podczas wykonywanych przez nią czynności polegających na czyszczeniu spodni (badana jest osobą praworęczną i obcinając nici trzymała nożyczki w prawej ręce). W świetle powyższego organ odwoławczy podniósł, że wobec braku narażenia zawodowego skarżącej na czynniki powodujące występującą u niej martwicę jałową kości półksiężycowatej oraz w sytuacji nierozpoznania zawodowej etiologii tej choroby przez dwie kompetentne placówki orzecznicze drugiego szczebla, to jest Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. oraz Instytut Medycyny Pracy w Ł., okoliczności sprawy nie uzasadniały wydania decyzji administracyjnej o stwierdzeniu choroby wymienionej w poz. 19/8 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach M.S. wniosła o uchylenie decyzji Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. zarzucając mu naruszenie §2 pkt 1 przywołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. Skarżąca raz jeszcze podkreśliła, że zawodowa etiologia rozpoznanego u niej schorzenia została stwierdzona przez Poradnię Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K., który stwierdził wyraźnie, iż schorzenie to może być spowodowane również sposobem wykonywania pracy, szczególnie w przypadku powtarzających się ruchów monotypowych z towarzyszącym napięciem mięśniowym. W tym miejscu dodała, że podobny wniosek płynie z karty oceny narażenia zawodowego podpisanej przez specjalistę do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy a także z opinii leczącego ją lekarza specjalisty, w której zwrócono uwagę na znaczenie mikrourazów występujących wskutek codziennego przeciążania kończyny, doprowadzających do mikrozłamań beleczek kostnych, utraty wewnętrznego unaczynienia i wtórnej martwicy. W świetle powyższego strona wskazała na krzywdzący charakter wydanego w sprawie rozstrzygnięcia wywodząc, iż zostało ono wydane w oparciu o opinie dwóch jednostek orzeczniczych drugiego szczebla, które nie uwzględniają charakteru wykonywanej przez nią pracy i bezzasadnie kwestionują związek pomiędzy monotypowymi czynnościami polegającymi na chwytaniu i wypuszczaniu spodni (podczas czyszczenia ich z nitek) a powstaniem spornej dolegliwości. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Organ odwoławczy podkreślił, że lekarze orzecznicy Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. nie uznali rozpoznanego u M. S. schorzenia za chorobę zakwalifikowaną do odpowiedniej pozycji wykazu chorób zawodowych, a tym samym okoliczności sprawy nie uzasadniały wydania decyzji o stwierdzeniu u niej choroby zawodowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Na wstępie należy podnieść, że zgodnie z art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Z brzmienia art. 145 §1 przywołanej ustawy wynika natomiast, że w przypadku gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec wzruszeniu jedynie wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na względzie powyższe uznano, że skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie aczkolwiek zasadniczo nie z przyczyn które zostały w niej podniesione, lecz z powodów, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu nie będąc związanym zarzutami skargi (art. 134 §1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonego aktu, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, że decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, a w konsekwencji nie może ona pozostać w obrocie prawnym. Podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie ma okoliczność, iż decyzja stanowiąca przedmiot skargi została wydana w oparciu o unormowania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). Należy bowiem podkreślić, że zarówno w stosunku do przepisów wspomnianego aktu wykonawczego jak i w odniesieniu do uregulowań, na podstawie których został on wydany (to jest wobec art. 237 §1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.), Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. wydanym w sprawie o sygn. akt P 23/07 (Dz. U. Nr 116, poz. 740) orzekł o niezgodności z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Równocześnie Trybunał określił, że wskazane w przywołanym wyroku przepisy tracą moc obowiązującą z upływem dwunastu miesięcy od dnia ogłoszenia tego orzeczenia w Dzienniku Ustaw, które nastąpiło w dniu 2 lipca 2008 r. Uregulowania stanowiące podstawę prawną zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji zapadłej w pierwszej instancji utraciły zatem moc z dniem 3 lipca 2009 r. W świetle powyższego należy stwierdzić, że w sprawie zachodzi przesłanka uchylenia zaskarżonej decyzji. Stosownie bowiem do treści art. 145a §1 Kodeksu postępowania administracyjnego, orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności aktu normatywnego, na podstawie którego wydano decyzję, z Konstytucją, stanowi podstawę do żądania wznowienia postępowania. Z kolei po myśli art. 145 §1 pkt 1 lit. b) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd uchyla decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. Przyjmuje się przy tym, że podstawa wznowienia określona w art. 145a K.p.a. uzasadnia uchylenie decyzji administracyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny także wtedy, gdy wyrok Trybunału zapadł po podjęciu tej decyzji (por.: J. Zimmermann w glosie do wyroku NSA z dnia 6 stycznia 1999 r., sygn. akt III SA 4728/97, publ.: OSP zeszyt nr 1 z 2000 r., poz. 16). Tym bardziej zasada ta musi znaleźć zastosowanie w niniejszej sprawie. Jakkolwiek bowiem zaskarżona decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. została wydana jeszcze w czasie obowiązywania zakwestionowanych przez Trybunał Konstytucyjny przepisów, to jednak nastąpiło to po wydaniu rzeczonego wyroku z dnia 19 czerwca 2008 r., a więc już po obaleniu domniemania ich zgodności z ustawą zasadniczą. Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności art. 237 §1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy oraz wydanego na jego podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (...) z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP powoduje zatem, że omawiane przepisy nie mogą być uznane za prawidłową podstawę prawną wydanych decyzji administracyjnych. Zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Z powołanej normy konstytucyjnej w zestawieniu jej z przywołaną wyżej treścią art. 145 a §1 K.p.a. wynika więc jednoznacznie, że skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisu stanowiącego podstawę prawną decyzji jest powinność uchylenia takiego rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z utrwalonym stanowiskiem judykatury, jest zasadą, że sąd administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi występowanie w sprawie przesłanek do wznowienia postępowania administracyjnego (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 1999 r., sygn. akt II SA 1027/99, publ.: Lex nr 46809; także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 21 czerwca 2006 r., III SA/Gd 282/06, publ.: Lex nr 203309). W konsekwencji, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisów, które stanowiły podstawę prawną decyzji administracyjnych, w postępowaniu sądowoadministracyjnym powinno przesądzać o uznaniu "naruszenia prawa" w samej decyzji administracyjnej. Wobec odmowy zastosowania przepisów materialnych i procesowych stanowiących podstawę prawną zaskarżonej decyzji Sąd nie dokonał merytorycznej oceny tego aktu. Ponownie rozpoznając sprawę [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. uwzględni nowy stan prawny ukształtowany w następstwie powołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, czyli znowelizowane przepisy Kodeksu pracy, wprowadzone ustawą z dnia 22 maja 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 99, poz. 825) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869), przy czym należy zaznaczyć, że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne (§11 ust. 1 cytowanego aktu wykonawczego). Zważywszy wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w związku ze stwierdzeniem przesłanki wymienionej w art. 145a §1 Kodeksu postępowania administracyjnego, działając na podstawie art. 132 i art. 145 §1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Równocześnie z uwagi na charakter zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd odstąpił od orzekania o jego wykonaniu na podstawie art. 152 p.p.s.a. Decyzją tą utrzymano bowiem rozstrzygnięcie nie stwierdzające u skarżącej choroby zawodowej, a tym samym nie podlega ona wykonaniu.