IV SA/Gl 639/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys, , , po rozpoznaniu w dniu 6 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu [...] czerwca 2011 r. skarżący złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczył, iż zakres jego żądania obejmuje ustanowienie pełnomocnika procesowego w osobie adwokata oraz zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powołał się na okoliczność, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Równocześnie dał wyraz swojemu niezadowoleniu z pracy adwokatów, którzy reprezentowali go w innych postępowaniach sądowych i dlatego podniósł, iż żąda ustanowienia "adwokata z Unii Europejskiej". Wnioskodawca oświadczył, iż gospodaruje samotnie, zamieszkuje w wynajmowanym lokalu o powierzchni 32,11 m2 oraz, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro ani nieruchomości. Zadeklarował też, że nie uzyskuje żadnego dochodu wywodząc, iż od marca 2010 r. nie jest mu wypłacany zasiłek stały z pomocy społecznej, gdyż "nie wpuszcza urzędników MOPR z Z. do mieszkania" i "przeżył z kradzieży". Do wniosku dołączył między innymi zaświadczenie z dnia [...] września 2010 r., potwierdzające fakt, iż do marca 2010 r. był objęty pomocą w formie zasiłku stałego. Referendarz sądowy uznał, iż podane we wniosku dane są niewystarczające do oceny jego sytuacji materialnej strony, dlatego też zarządzeniem z dnia 8 lipca 2011 r. zwrócił się o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które się powołał. Wezwał skarżącego do : - podania orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, wywóz śmieci, wydatki na zakup żywności, środków czystości, odzieży itp.). Wskazał przy tym, że wydatki z tytułu czynszu i opłat za tzw. media powinny być udokumentowane stosownymi fakturami VAT, paragonami, dowodami wpłaty itp. Z kolei w razie istnienia zaległości płatniczych w omawianym zakresie wezwał stronę o przedłożenie stosownych aktualnych (to jest wydanych nie wcześniej niż w ciągu trzech ostatnich miesięcy) dokumentów potwierdzających ten fakt; - wskazania źródeł, z których skarżący aktualnie czerpie środki na pokrycie wspomnianych wyżej kosztów utrzymania. Przy czym, jeżeli źródłem tym są świadczenia z pomocy społecznej, należy przedłożyć kopie decyzji administracyjnych o przyznaniu tych świadczeń, wydanych w okresie ostatnich trzech miesięcy lub aktualnie obowiązujących. Jeżeli źródłem tym są pożyczki (kredyty) zaciągnięte w bankach lub podobnych instytucjach, należy nadesłać kopie stosownych umów wraz z harmonogramami spłat. Jeżeli natomiast skarżący zaciągnął w tym celu pożyczki od osób fizycznych, należy podać ich wysokość oraz przedłożyć stosowne umowy, zaś w razie braku pisemnych umów - oświadczenia pożyczkodawców potwierdzające okoliczność ich udzielenia; - nadesłania zeznania podatkowego złożonego za rok 2010. Wskazano przy tym, że jeśli skarżący zeznania takiego nie składał lub nie osiągnął w tym roku dochodu podlegającego opodatkowaniu, należy przedłożyć potwierdzające tą okoliczność zaświadczenie właściwego urzędu skarbowego. W odpowiedzi na wezwanie wnioskujący nadesłał między innymi zaświadczenie potwierdzające fakt, iż na dzień [...] lipca 2011 r. posiada zaległości czynszowe na kwotę 1.214,21 zł, pismo z dnia [...] lutego 2011 r., odmawiające mu umorzenia zaległości z tego tytułu, wezwanie do zapłaty tej należności, "rozliczenie z tytułu dostarczania energii elektrycznej" za okres od [...] listopada 2009 r. do [...] listopada 2010 r., w którym ujęta została "należność do zapłaty" w kwocie 173,73 zł (stan na dzień [...] listopada 2010 r.) oraz kolejne zaświadczenie wydane w dniu [...] sierpnia 2011 r. przez pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. potwierdzające, że pobierał świadczenia w ramach pomocy społecznej do [...] marca 2010 r., aktualnie jednak z nich nie korzysta i od [...] października 2009 r. nie wpuszcza do swojego mieszkania pracownika socjalnego na zaplanowane wywiady środowiskowe. Równocześnie przedłożył pismo procesowe datowane na [...] sierpnia 2011 r., w treści którego podniósł, że nie obciążają go żadne pożyczki oraz powtórzył, że nie otrzymuje wsparcia w postaci świadczeń z pomocy społecznej i nie wpuszcza do mieszkania pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., gdyż ci, jak podał - "zaplanowali zabójstwo" jego osoby. Raz jeszcze przy tym wskazał, że "przeżył z kradzieży". W dniu [...] sierpnia 2011 r. skarżący nadesłał postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] sierpnia 2011 r. odmawiające wydania zaświadczenia o dochodach za rok 2010, z którego treści wynika, że nie składał on zeznania podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za ten rok. Postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2011r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że M. R. korzysta w niniejszej sprawie ze zwolnienia od kosztów sądowych z mocy samego prawa, zatem jego wniosek w tym zakresie jest bezprzedmiotowy i jako taki nie podlegał rozpoznaniu. Natomiast co do wniosku skarżącego o przyznanie adwokata stwierdził, że odstępując od złożenia żądanych w wezwaniu z dnia 8 lipca 2011r. wyjaśnień co do ponoszonych kosztów utrzymania oraz co do źródeł, z których czerpie środki na ich pokrycie, M. R. nie rozwiał wątpliwości, jakie budziło oświadczenie o jego stanie majątkowym i możliwościach płatniczych. W związku z czym skarżący nie zachował przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Ponadto referendarz stwierdził, iż w ostatnim okresie skarżący złożył w tut. Sądzie wnioski o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata w 80 sprawach. Skoro strona żąda sfinansowania przez budżet państwa udziału fachowego pełnomocnika w tak dużej ilości spraw, tym bardziej powinna dochować szczególnej staranności w udzielaniu wyjaśnień dotyczących jego sytuacji majątkowej. W piśmie procesowym złożonym w dniu [...] września 2011r. skarżący zawarł sprzeciw. Stwierdził, iż nie posiada żadnych dochodów oraz oświadczył, że utrzymuje się z kradzieży. Równocześnie stwierdził, iż złożył na siebie zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa do Prokuratury Rejonowej w Z. oraz że "wymiar sprawiedliwości, urzędnicy MOPR w Z., komornik sądowy i adwokaci planują morderstwo jego osoby", a w okresie od lutego 2002r. znęcali się na nim psychicznie i nakłaniali do samobójstwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Po ponownym rozpoznaniu wniosku strony skarżącej Sąd nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia. Przyznanie stronie prawa pomocy oznacza przejęcie przez Skarb Państwa ciężaru finansowego związanego z pokryciem powstałych w sprawie kosztów. Trzeba bowiem podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 P.p.s.a.). Zastosowanie tej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, niepubl., z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09, niepubl., oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09, niepubl.). W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Mając na względzie to, że skarga została wniesiona na decyzję w przedmiocie zasiłku stałego, czyli w sprawie z zakresu pomocy społecznej, skarżący nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych zgodnie z regulacją art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a. Zatem żądanie to nie podlega rozpoznaniu, gdyż prawo pomocy w tym zakresie służy z mocy prawa. Odnosząc się więc wyłącznie do żądania ustanowienia adwokata należy stwierdzić, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., na skarżącym spoczywał ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto zgodnie z art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Tymczasem, w opinii Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, M. R. nie wykazał okoliczności przemawiających za przyznaniem mu prawa pomocy. Nadto, pomimo wezwania, nie udzielił odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób obecnie pokrywa koszty swojego utrzymania, takie jak wyżywienie, zakup środków czystości, należności z tytułu opłat za wodę, prąd, gaz. Określenie, iż "utrzymuje się z kradzieży" nie może być uznane za wystarczające dla wskazania źródła dochodów, z którego skarżący pokrywa bieżące wydatki. Takie udzielenie odpowiedzi na wezwanie Sądu może zostać potraktowane jako lekceważenie przez skarżącego swoich obowiązków procesowych, gdyż to na nim spoczywa obowiązek wykazania swojej sytuacji materialnej, a Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są mu znane. W tej sytuacji, skoro skarżący nie uzupełnił danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy zgodnie z wezwaniem z dnia 8 lipca 2011r., to nie jest możliwe określenie jego aktualnego stanu majątkowego. Co prawda zadeklarował on brak jakichkolwiek dochodów od kwietnia 2010r. oraz brak oszczędności i zaciągniętych pożyczek, a z akt administracyjnych i nadesłanych przez skarżącego dokumentów wywieść można drogą domniemania, że sytuacja zdrowotna i finansowa skarżącego jest trudna, to jednak Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż instytucja prawa pomocy jest instytucją, w której ze środków budżetowych pozwala się na realizację indywidualnych interesów. Tym samym takie wsparcie ma cechy wyjątkowe i bazować musi na wyraźnie ustalonych okolicznościach. Wykazanie takich okoliczności leży w interesie strony, a w związku z tym należy do jej obowiązków. Ich zaniedbanie rodzi negatywne skutki wynikające z braku możliwości oceny zasadności żądania zgłoszonego w tej materii. Mając na uwadze wszystkie powołane wyżej okoliczności Sąd postanowił jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.