IV SA/Gl 680/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 4 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dofinansowania kosztów kształcenia w celu przygotowania zawodowego młodocianego pracownika z tytułu ukończenia nauki zawodu przez ucznia w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. 1. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającą kwotę 100 zł (sto złotych), 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, w kwocie 200 zł K.N. nadała do Sądu pismo procesowe datowane na 1 września 2016 r., w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych powołując się na trudną sytuację materialną. Wraz z tym pismem strona przedłożyła "Oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania" (które składa się w postępowaniu przed sądami powszechnymi), gdzie oświadczyła, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, nie posiada żadnego majątku (poza zamieszkiwanym lokalem o powierzchni 50,50 m2), zaś źródłem utrzymania jej rodziny są renty rodzinne pobierane przez nią, w kwocie 1.371,08 zł oraz przez jej matkę, w wysokości 1.743,31 zł. Nadto wyszczególniła wydatki obciążające jej gospodarstwo domowe, określając ich sumaryczną kwotę (bez wyżywienia) na 1.983 zł. Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie z dnia 12 września 2016 r. wnioskodawczyni przedłożyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym zasadniczo powtórzyła swoje dotychczasowe wywody. Wraz z tym formularzem przedłożyła szczegółowe zestawienie kosztów utrzymania ponoszonych przez nią i przez jej matkę oraz plik dokumentów obrazujących te koszty, jak również potwierdzających niepełnosprawność i zły stan zdrowia swojej matki. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do niniejszego wniosku należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej skarżącej doprowadziła do konkluzji, że wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy został przez nią zachowany, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń strony i z nadesłanych w toku postępowania dokumentów źródłowych wynika bowiem, że nie posiada ona żadnych zasobów finansowych ani łatwego do spieniężenia majątku. Jej dwuosobowe gospodarstwo domowe osiąga przy tym dochód netto w wysokości 3.114,39 zł (vide: nadesłane decyzje ZUS - karty nr 16 i 17 akt sprawy). Trzeba jednak uwzględnić fakt, iż jej matka to osoba schorowana, niepełnosprawna w stopniu znacznym, ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (patrz: nadesłane orzeczenie - karta nr 39 akt sprawy) i ponosząca w związku z tym relatywnie znaczne koszty utrzymania, w tym wydatki na zakup środków higieniczno-pielęgnacyjnych (patrz: faktura na kwotę 426 zł - karta nr 42 akt sprawy) oraz na zakup leków (strona nie przedstawiła wprawdzie stosownych faktur, jednak stan zdrowia jej matki oraz wskazania wynikające z odpowiednich zaleceń - vide: przedłożona karta informacyjna stanowiąca kartę nr 37 akt sprawy - stanowią w tym zakresie dostateczne uprawdopodobnienie). W tym stanie rzeczy uznano, iż dochód we wspomnianej wyżej kwocie nie umożliwia dokonania oszczędności wystarczających na pokrycie pełnych kosztów niniejszego postępowania, w tym wpisu od skargi w kwocie 200 zł, bez ryzyka poniesienia uszczerbku w koniecznym utrzymaniu gospodarstwa domowego wnioskującej. Zdaniem rozpoznającego wniosek, sytuacja materialna, w jakiej znajduje się strona nie uzasadnia jednak całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Należy w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie omawianej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko orzecznictwa sądowego - patrz.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8; z 16 grudnia 2008 r., sygn. akt II FZ 586/08 niepubl. oraz z 25 maja 2009 r., sygn. akt II OZ 460/09, niepubl.). W świetle powyższego stwierdzić przyjdzie, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych może zostać przyznane wyłącznie wtedy, gdy wnioskodawca, pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie nawet części przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem. Tymczasem relacja pomiędzy dochodem skarżącej i jej matki a obciążającymi ich gospodarstwo domowe wydatkami nie wskazuje na to, że ich sytuacja jest aż tak trudna, aby uniemożliwiać pokrycie przynajmniej połowy wpisu od skargi, jaką jest kwota 100 zł. W tym miejscu należy wskazać, że dochód netto gospodarstwa domowego wnioskodawczyni wynosi 3.114,39 zł, z kolei kwota koniecznych miesięcznych kosztów utrzymania tej rodziny to 1.853 zł (w szczegółowym zestawieniu kosztów skarżąca podała wprawdzie sumę o 100 zł wyższą, czyli 1.953 zł, jednak nie można było w tym zakresie uwzględnić kwoty 100 zł, stanowiącej wartość niesprecyzowanych i nieskonkretyzowanych - jak to określiła - "doraźnych potrzeb wynikających z sytuacji nieprzewidywalnych"). W konsekwencji, po odliczeniu powyższych wydatków, do dyspozycji skarżącej i jej matki pozostaje ponad 1.250 zł. Nawet więc uwzględniwszy, że kwotę tą należy dodatkowo pomniejszyć o konieczne koszty wyżywienia dla dwóch osób, powinna ona umożliwić wygenerowanie środków wystarczających na opłacenie części wymaganego wpisu od skargi, w wysokości 100 zł, a także na uiszczenie takiej kwoty tytułem ewentualnych pozostałych opłat sądowych, które mogą pojawić się w niniejszej sprawie w przyszłości, bez uszczerbku w koniecznych potrzebach życiowych tej rodziny. Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 §1 pkt 2 tej ustawy.