IV SA/Gl 714/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax, Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.), Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz, Protokolant Specjalista Ewa Pasiek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi A.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz pkt II poprzedzającej ją decyzji Burmistrza M. z dnia [...]r. nr [...]. Burmistrz M. decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 2 pkt 18g, art. 9 ust. 1, 2, 3, 4a, art. 10 ust. 1, art. 15 ust. 1, art. 18 ust. 1 i 5, art. 20 ust. 1 i 2, art. 12 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. 2018 r. poz. 554, dalej "ustawa"), po rozpatrzeniu wniosku złożonego w dniu 5 marca 2018 r. przez A.R. na okres świadczeniowy 2017/2018: I. przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną – D.B., do ukończenia 18 roku życia, w kwocie 500 zł miesięcznie, na okres od 1 marca do 30 kwietnia 2018 r., II. odmówił przyznania tego świadczenia na tę osobę, w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od 1 maja do 30 września 2018 r. III. ustalił, że świadczenia będą realizowane 8 maja 2018 r. (wypłata za miesiąc i kwiecień 2018 r.). Obliczając wysokość dochodu rodziny wnioskodawczyni organ wskazał, że mąż strony, T.R., w 2016 r. uzyskał dochód z tytułu zatrudnienia w firmie "A" w wysokości 28 478,56 zł (40 193,77 zł – dochód brutto, minus 2 936 zł - podatek należny, minus 5 604,51 zł - składka na ubezpieczenie społeczne, minus 3 174,70 zł - składka na ubezpieczenie zdrowotne), co w ujęciu miesięcznym wynosi 2 373,21 zł. Z kolei strona w 2016 r. uzyskała dochód z tytułu zatrudnienia w dwóch firmach – w firmie "B" Sp. z o. o. w okresie od 21 stycznia 2015 r. do 29 lutego 2016 r. oraz w firmie "C" w okresie od 1 marca 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. Wobec zakończenia zatrudnienia w powyższych firmach nie uwzględniono tego dochodu traktując go w myśl art. 9 ust. 3 ustawy jako dochód utracony. Wyjaśniono nadto, że w 2016 r. strona osiągnęła niepodlegający opodatkowaniu na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych dochód w wysokości 1 514,77 zł, co miesięcznie dało kwotę 126,23 zł. Natomiast decyzją z dnia [...]r. przyznano A.R. prawo do świadczenia rodzicielskiego na córkę J.R. w wysokości 1000 zł miesięcznie począwszy od 1 marca 2018 r. do 2 września 2018 r. Świadczenie to, stosownie do art. 2 pkt 18 g i art. 9 ust. 4a ustawy wynosiło 1000 zł miesięcznie. Organ przywołał brzmienie art. 18 ust. 5 ustawy, zgodnie z którym, w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. W konkluzji stwierdzono, że przeciętny miesięczny dochód rodziny strony w okresie od 1 marca 2018 r. do 30 kwietnia 2018 r. wyniósł 2499,44 zł (2373,21 zł + 126,23 zł), a w przeliczeniu na osobę w rodzinie 624,86 zł (tj. dochód miesięczny 2499,44 zł : 4 osoby). Natomiast od 1 maja 2018 r. dochód rodziny strony wyniósł 3499,44 zł (2 373,21 zł + 126,23 zł + 1000 zł), a w przeliczeniu na osobę w rodzinie 874,86 zł (tj. dochód miesięczny 3499,44 zł: 4 osoby) i tym samym od 1 maja 2018 r. przekroczył kwotę określoną w art. 9 ust 2 ustawy (świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł). Zdaniem organu skarżąca spełniła przesłanki do przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na syna na okres od 1 marca 2018 r. do 30 kwietnia 2018 r. Od opisanej powyżej decyzji strona wniosła odwołanie w zakresie punktu II i zwróciła się o przyznanie wnioskowanego świadczenia. Odwołująca wskazała, że organ wliczył do dochodu rodziny dochód jej męża za 2016 r. Tymczasem w 2016 r. była rozwódką samotnie wychowującą dwójkę nieletnich dzieci z pierwszego małżeństwa. Związek małżeński zawarła dopiero 7 lipca 2017 r. i dochód jej męża za 2016 r. nie powinien zostać wliczony, gdyż nie zamieszkiwała wtedy razem z przyszłym mężem, nie prowadziła z nim wspólnego gospodarstwa domowego i obecny mąż nie wspierał ją finansowo. Wskazała na brak podstaw prawnych do wliczenia dochodu jej obecnego męża za 2016 r. do dochodu rodziny. Zaznaczyła, że ojciec dziecka nie płaci alimentów, gdyż przebywa w więzieniu i Skarb Państwa ponosi koszty jego pobytu, a ona "musi walczyć o przywrócenie alimentów w kwocie 500 zł". W tej sytuacji dziecko pozostaje na utrzymaniu jej obecnego męża, a nie biologicznego ojca i organ tego nie wziął pod uwagę przy wydaniu decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, decyzją z dnia [...]r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania. Organ wskazał, że stan faktyczny sprawy oraz dochodu rodziny jest bezsporny, bowiem strona nie zaskarżyła decyzji w zakresie, w jakim przyznano jej świadczenie. Odwołująca od marca 2018 r. zamieszkuje na terenie M., a w 2017 r. zawarła związek małżeński. Organ podał, że w dniu 5 marca 2018 r. strona złożyła wniosek w MOPS w M. o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na syna D. na okres świadczeniowy 2017/2018. Organ zauważył, że strona jest mężatką i prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe. Egzekucja alimentów na rzecz osoby uprawnionej jest bezskuteczna. Organ podzielił ustalenia organu I instancji dotyczące sytuacji dochodowe rodziny odwołującej przyjmując, że dochód miesięczny rodziny w marcu i kwietniu 2018 r. z uwzględnieniem dochodu uzyskanego i utraconego wyniósł 2 499,44 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie dało kwotę 624,86 zł. Natomiast od maja 2018 r. miesięczny dochód rodziny wyniósł 3 499,14 zł i co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowiło kwotę 874,86 zł przekraczającą wysokość ustawowego kryterium dochodowego. Wyjaśniono przy tym , że dochód z tytułu świadczenia rodzicielskiego (przyznany na J.R. w kwocie 1000 zł miesięcznie na okres od 1 marca 2018 r. do 2 września 2018 r.) został osiągnięty w kwietniu 2018r. i dlatego świadczenia nie przysługują od maja 2018 r. Organ odwoławczy podzielił także ustalenia organu I instancji dotyczące sytuacji strukturalnej rodziny. Stwierdzono nadto, że decyzja w sprawie świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie jest wydawana w ramach uznania organu administracji, bowiem przepisy uzależniają przyznanie świadczenia od spełnienia określonych w ustawie warunków. W konkluzji uznano, że organ I instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, właściwie zastosował przepisy prawa oraz odpowiednio uzasadnił swoje stanowisko. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca podniosła, że nie była w roku 2016 mężatką i samotnie wychowywała dzieci. Od dnia 7 lipca 2017 r. jest mężatką i w jej ocenie nie powinno się wliczać dochodu obecnego jej męża do dochodu rodziny z tego okresu, gdy nie był jej członkiem. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając. argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Podtrzymał prezentowane stanowisko co do tego, że zgodnie z definicją rodziny (art. 2 pkt 12 ustawy) "małżonek rodzica osoby uprawnionej jest członkiem rodziny i jego dochód zalicza się do dochodu rodziny". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2018r., poz. 2107) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018r., poz. 1302 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza M. w zaskarżonej części (pkt II) dotyczącej odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną do ukończenia 18 roku życia - w kwocie 500 zł miesięcznie od 1 maja 2018 r. do 30 września 2018 r. W pozostałej niezaskarżonej części decyzji (pkt I) przyznano wnioskowane świadczenie na tę osobę w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od 1 marca 2018 r. do 30 kwietnia 2018r. Materialno – prawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy powołanej wcześniej ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zwanej dotychczas "ustawa". Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł (art. 9 ust. 2 ustawy). Dochód przekraczający kryterium wyznaczone w ustawie powoduje, że świadczenia się nie należą. Bezspornie, celem ustawy o pomocy osobom uprawniony do alimentów, tak też jak ustawy o świadczeniach rodzinnych, aczkolwiek nie w pełni tożsamym, jest wsparcie z budżetu państwa rodzin o niewystarczającym dochodzie w celu umożliwienia pokrycia wydatków na utrzymanie dziecka. Na potrzeby ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów pojęcie rodziny zostało przez ustawodawcę zdefiniowane, a definicja taka zamieszczona jest w jej art. 2 pkt 12. Zgodnie z tym przepisem rodzina – oznacza odpowiednio następujących członków - rodziców osoby uprawnionej, małżonka rodzica osoby uprawnionej, osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia oraz dziecko, które ukończyło 25. rok życia otrzymujące świadczenia z funduszu alimentacyjnego lub legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 oraz z 2018 r. poz. 107 i 138) albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017 r. poz. 2092), a także osobę uprawnioną. Definicja legalna rodziny zamieszczona w art. 2 pkt 12 ustawy nie zawiera zwrotów niedookreślonych i nie pozostawia miejsca na ich swobodną interpretację. Warunkiem istnienia rodziny nie jest wspólne zamieszkiwanie, wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego, wspólność w zakresie budżetu domowego czy wzajemne stosunki miedzy członkami rodziny. Definicja ta nie łączy pojęcia "rodzina" z pokrewieństwem czy obowiązkiem alimentacyjnym. Rodzinę tworzą wymienione w przepisie podmioty. Ich odpowiednie uwzględnianie w składzie rodziny oznacza, że podlegają oni zaliczeniu do tego kręgu, o ile w konkretnej sytuacji istnieją. Kwestią wymagającą oceny Sądu, ze względu na odmienne stanowiska skarżącej i organu, jest czy ustalenia dotyczące składu rodziny, a w szczególności męża strony skarżącej, a w konsekwencji tego dochodów rodziny, zostały dokonane poprawnie, z uwzględnieniem przedstawionej powyżej definicji legalnej terminu "rodzina". Zarówno termin "dochód", " dochód rodziny" czy "dochód członka rodziny" tak jak wspomniana wyżej definicja "rodziny", znajdują swoje wytłumaczenie w treści art. 2 ustawy. Jak stanowi art. 2 pkt 5 ustawy, dochód rodziny – oznacza to dochód rodziny, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych. Z kolei zgodnie z art. 2 pkt 5a, dochód członka rodziny - oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem jej art. 9 ust. 3-4a. Wniosek skarżącej wpłynął do organu w dniu 5 marca 2018 r. i dotyczył okresu świadczeniowego 2017/2018. Rokiem bazowym dla obliczenia dochodu jej rodziny był zatem rok 2016. Niezaprzeczalnie w 2016 r. skarżąca nie pozostawała w związku małżeńskim, który zawarty został dopiero w lipcu 2017 r. Jeżeli zatem w roku 2016 skarżąca nie zwarła jeszcze związku małżeńskiego, jej dopiero przyszły mąż nie był jeszcze członkiem rodziny. Dochód przyszłego męża skarżącej za rok 2016 r. nie mógł być zatem brany pod uwagę przy analizie sytuacji finansowej rodziny osoby uprawnionej. Faktem jest natomiast, że wskutek zmiany stanu cywilnego sytuacja skarżącej uległa zmianie. Tego typu zmiana nie została przewidziana wprost w przepisach ustawy. Zmiana składu osobowego rodziny wiążąca się w konsekwencji tego zdarzenia albo z utratą określonego dochodu albo też z jego uzyskaniem nie została ujęta w definicjach terminów "dochód utracony" czy "dochód uzyskany". Sąd podziela jednak w pełni stanowisko zaprezentowane w judykaturze co do tego, że wprawdzie zmiana składu osobowego rodziny nie jest wprost objęta dyspozycją art. 2 pkt 17 i 18 jako zdarzenie powodujące utratę lub uzyskanie dochodu, to jednak z uwagi na identyczne skutki, jakie okoliczność ta rodzi dla ustalenia przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny, należy ją uwzględnić przy rozpatrzeniu wniosku o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organy winny w takim przypadku zastosować per analogia rozwiązanie przewidziane w art. 9 ust. 3 i 4 ustawy (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych - w Kielcach z dnia 17 lutego 2011r. sygn. akt II SA/Ke 17/11, w Szczecinie z dnia 12 września 2013r. sygn. akt II SA/Sz 353/13, w Gliwicach z dnia 19 listopada 2014r. sygn. akt IV SA/Gl 187/14, w Poznaniu z 4 września 2013 r., II SA/Po 758/13 publ., w Bydgoszczy z dnia 27 kwietnia 2016r. sygn. akt II SA/Bd 228/16, w Gliwicach z dnia 29 czerwca 2017 r. sygn. akt IV SA/Gl 75/17 publ. CBOSA). Zarówno zaskarżona, jak też utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji w zaskarżonej części nie mogą pozostać w obrocie prawnym ze względu na nieprawidłowe zastosowanie przepisu art. 2 pkt 5a, art. 2 pkt 5 w zw. z art. 2 pkt 12 ustawy w zakresie ustalenia składu rodziny skarżącej w roku bazowym 2016 r. a w konsekwencji dochodu jej rodziny i dochodu przypadającego na członka jej rodziny. W wyniku nieprawidłowo zastosowanego prawa materialnego doszło natomiast do niewyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności. Obowiązkiem organu jest bowiem ustalić w sposób prawidłowy strukturę rodziny wnioskodawcy, tak by obliczony dochód przypadający na członka rodziny odpowiadał rzeczywistości. Wskazania dla organu, które będą uwzględnione przy ponownym postępowaniu, wynikają wprost z powyżej przedstawionej analizy prawnej. Skoro skarga okazała się skuteczna, Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c w związku z art. 135 P.p.s.a.