IV SA/Gl 735/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi S.O. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. z dnia[...]Nr [...] nie stwierdzono u S. O. choroby zawodowej - obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego spowodowanego hałasem, wymienionej w poz. 21 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). Jak wynika z uzasadnienia decyzję wydano w oparciu o wyniku dochodzenia epidemiologicznego oraz orzeczenia lekarskie Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. z dnia [...] Nr [...] i Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...] Nr [...]. Obie wskazane placówki medycznych nie rozpoznały u S. O. choroby zawodowej narządu słuchu. W odwołaniu od tej decyzji S. O. nie zgodził się z tym rozstrzygnięciem. Podniósł, że w decyzji tej stwierdzono wprawdzie, że przez cały okres zatrudnienia był narażony na ponadnormatywny hałas, jednakże żaden ośrodek medycyny nie stwierdził u niego takiego ubytku słuchu, który stanowiłby podstawę do ustalenia u niego choroby zawodowej. W związku z tym odwołujący domagał się przeprowadzenia ponownych kompleksowych badań w zakresie ubytku słuchu w innym ośrodku medycyny pracy. Decyzją z dnia [...] Nr[...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zmianami), Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. orzekł utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję w całości. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest orzeczenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną służby zdrowia istnienia występującego schorzenia jako choroby - zakwalifikowanej przez orzeczników do odpowiedniej pozycji wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a rozpoznaną chorobą tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał rozpoznane schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy w związku z wykonywanym zawodem. Następnie podał, że przeprowadzone w sprawie S. O. dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że w/wym. pracował w latach 1969-1971 w Kombinacie A – jako ładowacz, 1971-1978 w Kombinacie B jako operator urządzeń piecowni, 1978-1993 w KWK "[...]" w Ż. jako ładowacz, górnik, kierowca lokomotywy pod ziemią, od 25.03.1969 do 24.06.1969 oraz w latach 1994-2003 ( w tym urlop górniczy 09.08.1999-31.08.2003) w KWK "[...]" w R. jako ładowacz i górnik pod ziemią, gdzie w latach: 25.03.1969-24.06.1969, 01.02.1972-30.06.1972 oraz 1978-1999 był eksponowany na hałas ponadnormatywny. Na tej podstawie uznał, że S. O. we wskazanych okresach pracował w warunkach stwarzających ryzyko powstania przewlekłego urazu akustycznego. Jednakże lekarze specjaliści jednostek orzeczniczych tj. Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. (orzeczenie z dnia [...] Nr[...]) i Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (orzeczenie z dnia z dnia [...] Nr[...]) nie rozpoznali u odwołującego choroby zawodowej narządu słuchu i nie zakwalifikowali rozpoznanego niedosłuchu do pozycji 21 wykazu chorób zawodowych. W uzasadnieniu orzeczeń uznano, że rozpoznany badaniami stan narządu słuchu nie upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej, gdyż nie spełnia kryterium wielkości ubytku słuchu, tj. co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym. Zdaniem organu nie ma podstaw by te orzeczenia – oparte na przeprowadzonych specjalistycznych badaniach lekarskich zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie procedurami - kwestionować. Nadto organ wyjaśnił, że zakres rozpoznania sprawy o stwierdzenie choroby zawodowej został uregulowany szczegółowo w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych i został w rozpoznawanej sprawie zachowany. Nie można było zatem ponowić badania lekarskiego wobec zachowania dwuszczeblowego trybu diagnostyczno-orzeczniczego przewidzianego w tym postępowaniu. Wobec braku rozpoznania choroby zawodowej nie było więc podstaw do uwzględnienia odwołania. Powyższą decyzję S. O. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wnosząc o skierowanie go na specjalistyczne badania do Instytutu w Ł. Podniósł, że Ośrodki nie dysponowały pełnym kompletem dokumentacji medycznej, co skutkowało stwierdzeniem, że pomimo narażenia na czynniki szkodliwe rozpoznane u niego schorzenie nie pozostaje w związku z wykonywana pracą oraz, że uszkodzenie narządu słuchu nie spełnia wielkości ubytku słuchu określonego w wykazie chorób zawodowych. Podał, że zaskarżona decyzja powołuje się na dokumentację medyczną z [...] korespondującą z datą wejścia w życie rozporządzenia Rady Ministrów z 30.07.2002 r., podczas gdy już wcześniej rozpoznano u niego chorobę związaną z czynnikami szkodliwymi. Powołał się przy tym na zaświadczenie lekarskie oraz badanie radiologiczne z [...]. W tej sytuacji zaskarżaną decyzję uznał za krzywdzącą. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz argumenty przytoczone w jej uzasadnieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kryterium kontroli wykonywanej przez te sądy określa art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), który stanowi, że kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zatem kontrola sądów administracyjnych polega na zbadaniu, czy kwestionowana decyzja nie uchybia przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądy badają również, czy organ administracji publicznej nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością decyzji (art. 145 § 1 P.p.s.a.). Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Skarga zasługuje na uwzględnienie choć zasadniczo z innych przyczyn niż w niej podniesione, a które Sąd, zgodnie z powołanym wyżej art. 134 § 1 P.p.s.a., wziął pod uwagę z urzędu. Przeprowadzając ocenę legalności decyzji administracyjnej Wojewódzki Sąd Administracyjny zasadniczo bierze pod rozwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie jej wydawania. W pewnych jednak sytuacjach nie może przejść do porządku nad okolicznościami zaszłymi po tej dacie. Są nimi między innymi zmiany prawne, które Sąd obowiązany jest uwzględniać z urzędu zwłaszcza, gdy mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Trzeba bowiem stwierdzić, że w zakresie rozpoznanej sprawy organy zastosowały rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz.1115), dalej jako rozporządzenie w sprawie wykazu chorób zawodowych, wydane na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze. zm.) Tymczasem wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. w sprawie o sygn. akt P 23/07 (Dz. U. z 2008 r. Nr 116, poz. 740) Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż zarówno art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy (w zakresie w jakim nie określa wytycznych dotyczących treści rozporządzenia), jak i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Równocześnie Trybunał orzekł, iż przepisy te tracą moc obowiązującą z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia orzeczenia w Dzienniku Ustaw. Wyrok Trybunału w sprawie o sygn. akt P 23/07 został ogłoszony w dniu 2 lipca 2008 r. i z tym dniem wszedł on w życie. Od dnia 2 lipca 2008 r. rozpoczął zatem bieg dwunastomiesięczny termin, po upływie którego utraci moc art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy oraz przepisów rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych. Utrata mocy obowiązującej wymienionych przepisów nastąpiła zatem w dniu 3 lipca 2009 r. Z tą też chwilą, w opinii Sądu, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana ostateczna decyzja administracyjna, stanowi podstawę do wznowienia postępowania w sprawie. Powyższe znajduje uzasadnienia w treści art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, który statuuje zasadę wzruszenia ostatecznych rozstrzygnięć, jakie zapadły na podstawie przepisów uznanych przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją. Oznacza to, że w nowym stanie prawnym ukształtowanym w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, rozpatrzenie sprawy jest nie tylko dopuszczalne, ale możliwość taka jest ujęta jako podmiotowe konstytucyjne prawo uprawnionego. Zgodnie zatem z treścią art. 145a § 1 k.p.a. w sytuacji, gdy decyzja została wydana na podstawie aktu normatywnego, który został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP, umową międzynarodową lub ustawą strona może żądać wznowienia postępowania administracyjnego. Natomiast stosownie do art. 145 § 1 pkt 1b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uchyla decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (por. m.in. wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 1999 r., sygn. akt II SA 1027/99, Lex nr 46809 i wyrok WSA w Gdańsku z 21 czerwca 2006 r., III SA/Gd 282/06, Lex 203309). Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisów, które stanowiły podstawę prawną decyzji administracyjnych, w postępowaniu sądowoadministracyjnym powinno zatem przesądzać o uznaniu "naruszenia prawa" w samej decyzji administracyjnej. W tej sytuacji sprawa wymaga ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia w oparciu o nowy stan prawny ukształtowany w następstwie powołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, czyli znowelizowane przepisy Kodeksu pracy, wprowadzone ustawą z dnia 22 maja 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 99, poz. 825) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869), przy czym czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne (§ 11 ust. 1 tego samego rozporządzenia) Wobec odmowy zastosowania niekonstytucyjnych przepisów materialnych i procesowych stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji, jako niezgodnych z Konstytucją RP, Sąd nie dokonywał merytorycznej jej oceny. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a. w zw. z art. 145a k.p.a., orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku. W rozpoznawanej sprawie Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania art. 152 P.p.s.a.