IV SA/Gl 751/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego stypendium oddala skargę. Prezydent Miasta Z. decyzją z dnia [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. c, art. 76 ust. 1, ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2015r. poz. 149 ze zm.) i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego zobowiązał A.R. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia - stypendium stażowego za okres od 19 maja 2015r. do 18 września 2015 r. w wysokości 4 022,60 zł. w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. W uzasadnieniu przywołał treść art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy, a następnie przybliżył stan faktyczny i wskazał, że będąc zarejestrowaną w organie zatrudnienia jako osoba bezrobotna otrzymała skierowanie na staż do A w Z., który odbywała od 19 maja 2015r. do 18 września 2015r. Następnie organ ten pozyskał informację, że w okresie od 3 listopada 2014r. do 21 listopada 2014r. strona podlegała ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania umowy zlecenia. Następstwem tej okoliczności stało się wydanie rozstrzygnięć pozbawiających stronę statusu osoby bezrobotnej oraz przyznającej stypendium, gdyż prawo do niego przysługuje wyłącznie osobie legitymującej się statusem bezrobotnego. Konsekwencją tych działań stało się domaganie zwrotu nienależnie pobranego stypendium stażowego. Nadto strona została poinformowana o możliwości wystąpienia z wnioskiem o ulgę w spłacie polegającej na rozłożeniu na raty, odroczeniu terminu spłaty lub umorzeniu nienależnie pobranego świadczenia. Z decyzją tą nie zgodziła się A. R., która wniosła odwołanie do Wojewody [...]. W odwołaniu tym wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia jak również podtrzymała, że w listopadzie 2014r. pracowała na umowy zlecenia, jednakże staż odbyła a jego termin nie pokrywał się z terminem wskazanych umów. Podniosła również trudną sytuację materialną wynikającą z tego, że jest osobą bezrobotną. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, w tym również rozstrzygnięcia podejmowane we wcześniejszym okresie, zmierzające do Sygn. akt IV SA/GI 751/16 doprowadzenia sytuacji prawnej strony do stanu zgodności z przepisami prawa, a następnie odniósł się do zgromadzonego materiału dowodowego i podkreślił, że strona rejestrując się w powiatowym urzędzie pracy została wszechstronnie poinformowana o przysługujących jej prawach jako osobie bezrobotnej, jak również o ciążących na niej obowiązkach. Organ ten podkreślił, że wypłacone jej stypendium za okres od 19 maja 2015r. do 18 września 2015r. stanowi nienależnie pobrane świadczenie i jako takie podlega zwrotowi. Ponownie została pouczona o przysługujących jej możliwościach zwrócenia się do organu pierwszej instancji o złagodzenie ciążącego na niej obowiązku. Z decyzją tą nie zgodziła się A. R., która wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej podniosła, że w trakcie odbywania stażu pracowała ciężko fizycznie i nie rozumie tego, że teraz ma zwracać otrzymane środki finansowe. Podkreśliła, że w sposób nieświadomy nie poinformowała organu zatrudnienia o podpisaniu w listopadzie 2014r. umów zlecenia. Praca ta miała charakter okresowy a wynagrodzenie z tego tytułu było niskie, ponieważ otrzymała 140 zł. Zaakcentowała, że jej sytuacja jest trudna, gdyż jest na utrzymaniu mamy i nie posiada zatrudnienia, a sytuacja ta uniemożliwia w sposób całkowity spłatę występującego zadłużenia. Ponownie podkreśliła, że zapracowała na otrzymane stypendium a dyscyplinowanie jej za brak zgłoszenia podjęcia pracy na umowę zlecenia uznaje za krzywdzące. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o oddalenie wniesionej skargi i przywołał analogiczną argumentację do tej, którą zamieścił w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016r., poz. 1046) nie wykazała, aby zaskarżona decyzja naruszała wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r. nr 718 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego lub Sygn. akt IV SA/GI 751/16 naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Stan faktyczny w rozpoznawanej sprawie nie wzbudza istotniejszych rozbieżności i przedstawia się w ten sposób, że skarżąca zarejestrowała się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotna 12 kwietnia 2010 roku. W trakcie tej rejestracji została zaznajomiona z obowiązującymi unormowaniami w zakresie wymogów stawianych osobie bezrobotnej. W okresie bycia bezrobotną od 2 listopada 2014r. do 21 listopada 2014r. wykonywała pracę na umowę zlecenia. Fakt wykonywania tej pracy nie wzbudza żadnych wątpliwości i skarżąca w swoich pismach potwierdza go, jak również akcentuje, że otrzymała z tego tytułu niewielkie wynagrodzenie. O wykonywanej pracy na umowę zlecenia skarżąca nie poinformowała organu zatrudnienia. O wskazanym fakcie zawarcia umów zlecenia organ zatrudnienia został poinformowany pismem z dnia 2 października 2015r. Równocześnie organ zatrudnienia w ramach aktywizacji zawodowej skarżącej skierował ją do odbycia stażu w okresie od 19 maja 2015r. do 18 września 2015r. Następstwem pozyskania informacji o zawarciu przez skarżącą w listopadzie 2014r. umów zlecenia organ pierwszej instancji decyzją z [...]r. orzekł o utracie z dniem 3 listopada 2014r. przez nią statusu osoby bezrobotnej. Od decyzji tej nie zostało wniesione odwołanie i stała się ona ostateczna. Okoliczność ta spowodowała, że organ ten postanowieniem z dnia [...]r. wznowił postępowanie w sprawie dotyczącej przyznania skarżącej stypendium z tytułu odbywania stażu, jak również w stosunku do decyzji, mocą której orzekł o utracie tego prawa. Decyzją z dnia [...]r. Prezydent Miasta Z. uchylił decyzję przyznającą skarżącej stypendium i orzekł o odmowie jego przyznania, jak również uchylił decyzję orzekającą o utracie przyznanego stypendium i w tym zakresie orzekł o umorzeniu postępowania. Od wskazanej decyzji skarżąca także nie wniosła odwołania, a tym samym stała się ona decyzją ostateczną. Jej następstwem stało się uruchomienie pismem z dnia 20 kwietnia 2016r. kolejnego postępowania, mocą którego organ zatrudnienia domaga się zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w formie stypendium stażowego. W ramach tego postępowania organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...]r. zobowiązał skarżącą do zwrotu nienależnie pobieranego świadczenia w formie stypendium stażowego za okres od 19 maja Sygn. akt IV SA/GI 751/16 2015r. do 18 września 2015r. Od tego rozstrzygnięcia skarżąca już wniosła odwołanie, a przedmiotem sądowej kontroli jest decyzja Wojewody [...] z [...]r. utrzymująca kwestionowaną decyzję w mocy. Przedstawiony powyżej stan faktyczny sprawy wskazuje w sposób jednoznaczny, że zakresem sądowej kontroli objęte są decyzje wydane w ramach postępowania wszczętego pismem organu zatrudnienia z dnia 20 kwietnia 2016r. Wcześniej wydane decyzje podejmowane były w ramach autonomicznych postępowań, które prowadzone były w różnych trybach, ponieważ organ pierwszej instancji pozbawił skarżącą statusu osoby bezrobotnej w ramach postępowania prowadzonego w zwykłym trybie, natomiast uchylenie decyzji przyznającej stypendium stażowe oraz decyzji orzekającej o uchyleniu tego stypendium, nastąpiło w następstwie wznowienia postępowania administracyjnego, a zatem w ramach trybu nadzwyczajnego. Oznacza to, że stosownie do postanowień art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli jest wyłącznie kwestia domagania się zwrotu nienależnie pobranego stypendium stażowego i z tego powodu Sąd nie obejmuje zakresem kontroli innych rozstrzygnięć podjętych w ramach autonomicznych postępowań. Stosownie do postanowień art. 76 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Zgodnie natomiast z treścią art. 76 ust. 2 pkt 1 i 2 wyżej wymienionej ustawy za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się: świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach, jak również świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych Sygn. akt IV SA/GI 751/16 przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie. Przytoczone powyżej unormowania posiadają charakter bezwzględny, a zatem wystąpienie okoliczności przewidzianych wskazanymi przepisami obliguje organ zatrudnienia do podjęcia określonego rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie organy zatrudnienia przeprowadziły postępowanie dowodowe, w ramach którego ustaliły, że skarżąca w okresie od 3 listopada 2014r. do 21 listopada 2014r. wykonywała pracę w następstwie zawarcia umowy zlecenia. W tym miejscu przyjdzie stwierdzić, że z punktu widzenia przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy jest bez znaczenia wysokość otrzymywanego wynagrodzenia, ponieważ kluczowym aspektem w tym zakresie jest wykonywanie zatrudnienia. Okoliczność ta legła u podstaw utraty przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej. Następstwem utraty statusu osoby bezrobotnej stało się wznowienie postępowania w zakresie przyznania stypendium stażowego. W tym miejscu przyjdzie zauważyć, że stypendium takie może otrzymać jedynie osoba legitymująca się statusem bezrobotnego. Skoro skarżąca taki status utraciła tym samym brak było podstaw do wydania decyzji przyznającej jej stypendium stażowe. W tym miejscu przyjdzie dostrzec, że skarżąca w ramach prowadzonych działań zmierzających do aktywizacji bezrobotnego została skierowana do odbycia stażu, jednakże między skarżącą a podmiotem, w którym staż wykonywała nie był zawiązany stosunek prawny. Wynika to z tego, że podmiot taki zawiera stosowną umowę z organem zatrudnienia, który kieruje do takiego podmiotu osobę celem odbycia stażu umożliwiającego zdobycie przez bezrobotnego nowych kwalifikacji, które pozwolą mu uzyskać zatrudnienie. Oznacza to, że stypendium stażowe nie jest wynagrodzeniem za pracę lecz jest instrumentem przy wykorzystaniu, którego organ zatrudnienia stara się podnieść kwalifikacje i umiejętności bezrobotnego, tak aby wzmocnić jego pozycję na rynku pracy. W tym stanie prawnym podnoszone przez skarżącą argumenty, że będąc na stażu w A w Z. wykonywała ciężką pracę i winna za nią otrzymać wynagrodzenie nie mogą zostać uwzględnione, ponieważ skarżąca była na stażu i nie miała podpisanej umowy o pracę, a tym samym nie obejmowały ją unormowania wynikające z Kodeksu pracy, lecz regulacje zamieszczone w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Sygn. akt IV SA/GI 751/16 Kwestie dotyczące szczegółowego sposobu i trybu organizowania stażu uregulowane są w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 20 sierpnia 2009r. w sprawie szczegółowych warunków odbywania stażu przez bezrobotnych. Zgodnie z § 5 ust. 1 tego rozporządzenia, starosta zawiera z organizatorem umowę, o której mowa w art. 53 ust. 4 wyżej wymienionej ustawy określając w niej wskazane w tym przepisie elementy. Starosta może, po wysłuchaniu organizatora stażu, rozwiązać z nim umowę o odbycie stażu na wniosek bezrobotnego odbywającego staż lub z urzędu (§ 9 ust. 1 rozporządzenia) w przypadku niezrealizowania przez organizatora programu stażu lub niedotrzymywania warunków jego odbywania, jak również może na wniosek organizatora lub z urzędu, po zasięgnięciu opinii organizatora i wysłuchaniu bezrobotnego, pozbawić bezrobotnego możliwości kontynuowania stażu (§ 9 ust. 2 rozporządzenia). Z przywołanych regulacji prawnych wynika zatem, że sam bezrobotny nie zawiera z pracodawcą umowy o pracę (pozostaje osobą bezrobotną), a więc nie wchodzi z nim w stosunek pracy. Przyjmujący na staż nie jest więc w ścisłym znaczeniu pracodawcą, zaś ta forma aktywizowania bezrobotnych nie jest w ścisłym znaczeniu tego słowa zatrudnieniem. Kwestie związane z przyjmowaniem osób bezrobotnych na staż pozostawione są swobodzie stron umowy, tj. staroście i pracodawcy. Umowa stażowa to rodzaj umowy cywilnoprawnej. Skoro tak to przyjąć należy, że wszelkie kwestie związane z zawarciem umowy, jej wykonywaniem, czy rozwiązaniem nie mogą być przedmiotem oceny sądu administracyjnego (art. 1 i art. 3 § 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przyjdzie zauważyć, że powyżej przedstawiony pogląd zaprezentował wcześniej Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia z dnia 17 stycznia 2014r., sygn. akt I OSK 135/13 (zbiór orzeczeń LEX nr 1480125), a skład tu orzekający w pełni pogląd ten podziela. Z art. 53 ust. 6 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy jednoznacznie wynika, że stypendium przysługuje wyłącznie w okresie odbywania stażu, co oznacza, że nie przysługuje w przypadku, gdy staż został zakończony wskutek upływu czasu, na jaki została zawarta umowa stażowa lub w związku z pozbawieniem bezrobotnego możliwości kontynuowania stażu. Stypendium takie nie przysługuje również wówczas, gdy osoba odbywająca staż zostanie pozbawiona statusu osoby bezrobotnej. Sygn. akt IV SA/GI 751/16 W świetle przedstawionego stanu faktycznego oraz obowiązujących unormowań prawnych przyjdzie stwierdzić, że organy zatrudnienia obowiązane były domagać się od skarżącej zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, ponieważ wyczerpane zostały przesłanki jego nienależnego pobrania. Na marginesie można jedynie zaznaczyć, że organy administracji obu instancji w uzasadnieniach swoich rozstrzygnięć zamieściły informacje dla strony o możliwości ubiegania się w ramach odrębnego postępowania o przyznanie świadczenia zmniejszającego obciążenia wynikłe z żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Skoro zaskarżona decyzja nie zawiera uchybień o charakterze procesowym, które miałyby wpływ na wynik sprawy oraz nie narusza przepisów prawa materialnego to tym, samym brak jest podstaw do uwzględnienia wniesionej skargi, Wobec powyższego należało orzec jak w sentencji. mr