IV SA/Gl 753/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa A S.A. w Gliwicach na postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy w K z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia, w kwestii wniosku o przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; W dniu 23 września 2015 r. Przedsiębiorstwo A S.A. w G. złożyło do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wskazało, że ma "ujemne kapitały i zajęte przez komorników i Urząd Skarbowy rachunki bankowe". Zadeklarowano przy tym, iż wysokość jego kapitału zakładowego wynosi - 1.636.294,99 zł, wartość środków trwałych to 16.749,24 zł, zaś ostatni rok obrotowy zakończyło stratą w wysokości 3.442.957,26 zł. Równocześnie oświadczono, że w kasie Przedsiębiorstwa brak jest jakichkolwiek środków, podobnie jak na posiadanym rachunku bankowym. Dodatkowo podkreślono, iż jego należności długoterminowe kształtują się na poziomie 3.985.200,00 zł, aktywa obrotowe są na poziomie 1.344.152,23 zł zaś zobowiązania wynoszą 7.073.673,16 zł. Postanowieniem z dnia 10 listopada 2015 r. referendarz sądowy oddalił powyższy wniosek o przyznanie prawa pomocy. Pismem z dnia 3 grudnia 2015 r. pełnomocnik strony skarżącej - adwokat K. D. wniosła sprzeciw na powyższe orzeczenie, po rozpoznaniu którego tutejszy Sąd w dniu 11 stycznia 2016 r. wydał postanowienie, którym także oddalił wniosek strony o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego, a nadto prowadząc działalność gospodarczą powinno uwzględnić w jego ramach odpowiednie środki finansowe na pokrycie kosztów postępowań sądowych związanych z jego działalnością (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, publ. LEX nr 477191). Równocześnie Sąd wywiódł, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na ich pokrycie (por. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2012 r., sygn. akt II OZ 1052/12, LEX nr 1240770). W tym kontekście podkreślono, że po pierwsze - sam fakt zajęcia wierzytelności Spółki nie stanowi wystarczającej podstawy do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, po drugie - zgodnie z dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy, Spółka posiada należności krótkoterminowe w wysokości 1.794.352,68 zł, których istnienie pozwala założyć, że będzie ona w stanie uzyskać środki finansowe na pokrycie należności publicznoprawnych, zaś po trzecie - wysokość wyżej wymienionych należności, w stosunku do początku analizowanego okresu wzrosła, co może przełożyć się na zwiększenie możliwości płatniczych strony skarżącej. W konsekwencji Sąd uznał, że wnioskująca Spółka dysponuje wystarczającymi środkami aby pokryć koszty sądowe, w szczególności uiścić wpis sądowy od skargi w kwocie 100 zł, a tym samym nie można przyjąć, aby wykazała, że wystąpiły przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej wniosku. Następnie, to jest w treści zażalenia z dnia 17 marca 2016 r., pełnomocnik skarżącego Przedsiębiorstwa ponownie wniosła o zwolnienie go od kosztów sądowych - "w postaci opłaty od zażalenia". W treści kolejnego formularza "PPPr" powtórnie zasygnalizowano "brak środków na pokrycie kosztów postępowania" nie wskazując nowych okoliczności, które mogłyby świadczyć o istotnym pogorszeniu kondycji finansowej Spółki w stosunku do stanu poprzedniego, poddanego przez Sąd analizie w postanowieniu z dnia 11 stycznia 2016 r. Zważywszy powyższe starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 7 czerwca 2016 r. oddalił i ten wniosek podkreślając, że strona w dalszym ciągu nie wykazała, aby jej aktualna sytuacja uniemożliwiała opłacenie kosztów sądowych, a tym samym brak jest podstaw do zmiany stanowiska, które zostało w tym postanowieniu sformułowane. W skardze kasacyjnej od wydanego w sprawie wyroku z dnia 8 listopada 2016 r. pełnomocnik strony skarżącej zawarła kolejny - trzeci już wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych - tym razem - "od wniesionego środka zaskarżenia", raz jeszcze wywodząc, że Spółka A nie posiada środków na uiszczenie kosztów sądowych - jak to określiła - "w tak znacznej wysokości". Następnie, w dniu 22 marca 2017 r. do Sądu wpłynął kolejny urzędowy formularz "PPPr", w którym zadeklarowano, iż skarżące Przedsiębiorstwo nie posiada jakichkolwiek środków pieniężnych na rachunkach bankowych, które zostały "zajęte przez komorników i Urząd Skarbowy". Nadto zadeklarowano, że jego należności długoterminowe kształtują się na poziomie 3.985.200,00 zł, aktywa obrotowe są na poziomie 1.902.174,13 zł (lekki wzrost w stosunku do stanu poprzedniego) zaś zobowiązania wynoszą 7.651.608,64 zł (lekki wzrost w stosunku do stanu poprzedniego). Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy w zakresie częściowym (mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) nastąpić może wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Trzeba tu zaakcentować, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, jako że stanowi odstępstwo od zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym z mocy art. 84 Konstytucji RP oraz art. 199 p.p.s.a. W konsekwencji, zwolnienie od kosztów sądowych może być stosowane tylko w sytuacjach szczególnych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 - dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Co więcej, przyjdzie zwrócić uwagę, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny i zostało pozostawione uznaniu sądu (bądź referendarza sądowego mogącego podejmować rozstrzygnięcia w tym zakresie z mocy art. 258 § 1 p.p.s.a). Oznacza to, że nawet w razie spełnienia przez taki podmiot ustawowych wymogów przyznania prawa pomocy sąd nie musi uwzględniać jego wniosku. Rzeczona fakultatywność jest tu konsekwencją faktu, że tego rodzaju podmiot posiada zorganizowaną strukturę i powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów postępowań związanych z jego funkcjonowaniem oraz zarezerwować określone środki na ten cel. Rozpoznający wniosek w pełni popiera stanowisko wyrażone w przedmiotowej kwestii przez NSA w postanowieniu z dnia 19 września 2007 r. (sygn. akt I FZ 434/07 - dostępne w CBOSA). W tym kontekście brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania. Należy powtórnie zaznaczyć, że niniejszy wniosek jest już trzecim z kolei wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym przez stronę skarżącą w zakresie tej sprawy. Jak wspomniano wyżej, dwa poprzednie wnioski zostały oddalone prawomocnymi postanowieniami. Zgodnie zaś z treścią art. 164 p.p.s.a., postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, zaś stosownie do treści przywołanego art. 165 tej ustawy, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny sformułowanej we wcześniejszym postanowieniu wymaga więc wykazania przez stronę, iż doszło w międzyczasie do zmiany okoliczności stanowiących przesłankę podjętego w tym akcie rozstrzygnięcia, co w przypadku postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy oznaczać musi pogorszenie położenia wnioskodawcy w tych aspektach, które mają znaczenie z punktu widzenia treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Analiza kolejnego, trzeciego już wniosku skarżącej Spółki o przyznanie prawa pomocy prowadzi do konkluzji, że i tym razem brak jest przesłanek do odmiennej niż wcześniejsza, oceny jej sytuacji materialnej, co można stwierdzić porównując aktualnie złożony wniosek z poczynionymi wcześniej ustaleniami, bez potrzeby uzupełniania go, poprzez wzywanie do nadesłania materiałów źródłowych. Składając ten wniosek Przedsiębiorstwo nie wskazało żadnych takich okoliczności, które mogłyby w sposób przekonujący i wiarygodny świadczyć o istotnym pogorszeniu jego kondycji finansowej w stosunku do stanu poprzedniego, poddanego analizie przez Sąd oraz przez referendarza we wcześniejszych wydanych w sprawie postanowieniach. Trzeba podkreślić, że Spółka nie podnosiła, aby zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem należy przyjąć, że pomimo trudnej kondycji finansowej dalej funkcjonuje w obrocie gospodarczym, a co za tym idzie, obraca odpowiednimi środkami pieniężnymi. Równocześnie, wartość jej aktywów obrotowych w międzyczasie jeszcze wzrosła do kwoty 1.902.174,13 zł i choć strona podnosiła, iż są to należności nieściągalne, to jednak po pierwsze, nie poparła swojego twierdzenia jakimikolwiek bliższymi wyjaśnieniami czy dokumentami, zaś po drugie, trudno dać wiarę, aby cała ta - bardzo znaczna przecież kwota wierzytelności była zupełnie nieściągalna, nawet w stopniu pozwalającym na uzyskanie środków umożliwiających opłacenie kosztów niniejszego postępowania. Nie można zatem zgodzić się, aby strona nie była w stanie opłacić tych kosztów, które - wbrew każdorazowo powtarzanym twierdzeniom jej pełnomocnika - wcale nie są znaczne, a przeciwnie - ograniczają się na obecnym etapie do opłaty kancelaryjnej za uzasadnienie wyroku oraz do wpisu od skargi kasacyjnej, które to należności wynoszą - w obu przypadkach - zaledwie po 100 zł. Dodatkowo warto raz jeszcze zaznaczyć, że wnioskodawca korzysta w niniejszej sprawie z pomocy fachowego pełnomocnika, a zatem ponosi fakultatywne koszty związane z zastępstwem prawnym, co niewątpliwie świadczy o istniejących po jego stronie możliwościach płatniczych. Skoro zaś jest w stanie wydatki takie ponosić, to trudno zgodzić się, aby równocześnie nie mógł uiścić obligatoryjnych kosztów sądowych należnych Skarbowi Państwa zwłaszcza, że są one w niniejszej sprawie tak niskie. Mając na względzie wszystkie podniesione wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 §2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 165 i art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy.