IV SA/Gl 770/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Walentek po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H.J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od pisma Komisji Rewizyjnej Miasta C. w kwestii sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z dnia 26 czerwca 2018 r., na mocy którego oddalono wniosek o przyznanie prawa pomocy p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 26 czerwca 2018 r. Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2018 r. starszy referendarz sądowy przy Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdzono, że sytuacja materialna skarżącego nie jest tak trudna, aby uznać, iż spełnia on kryterium warunkujące przyznanie prawa pomocy albowiem średni miesięczny dochód netto jego gospodarstwa domowego wynosi 4.635,60 zł, na co składa się pobierana przez niego emerytura (2.185,84 zł), emerytura jego małżonki (1.483,29 zł) oraz jej dochód z prowadzonej działalności gospodarczej (za pierwszych 5 miesięcy 2018 roku 4.361,11 zł, czyli średnio na miesiąc 872,22 zł), a ponadto otrzymany przez nią zwrot z podatku (1.131 zł, co daje średnio na miesiąc 94,25 zł). Tym samym zdaniem referendarza dochód w takim rozmiarze, w odniesieniu do dwuosobowego gospodarstwa domowego nie jest na tyle niski, aby można było mówić o ubóstwie. Jednocześnie podkreślono, że suma kosztów bieżącego utrzymania rodziny skarżącego, które można zaliczyć do wydatków koniecznych, przeznaczonych na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych jego i małżonki, wynosi ogółem 2.452,44 zł. Wobec powyższego w ocenie referendarza różnica pomiędzy miesięcznym dochodem gospodarstwa domowego skarżącego a sumą niezbędnych kosztów utrzymania jego rodziny wynosi prawie 2.200 zł. Nawet uwzględniwszy, że kwotę tą należy jeszcze powiększyć o konieczne wydatki jakie wiążą się zazwyczaj z zakupem podstawowej żywności i środków czystości dla dwóch osób, nie budzi wątpliwości w opinii referendarza fakt, że wskazany powyżej dochód pozwala na wygenerowanie oszczędności wystarczających na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej, który w niniejszej sprawie wynosi 100 zł, jak również na opłacenie radcy prawnego z wyboru. Ponadto wskazano, że przeciwko przyznaniu skarżącemu prawa pomocy przemawia również fakt, iż chociaż zamieszkuje on wraz z żoną w lokalu położonym w C. przy ul. [...], to równocześnie są oni współwłaścicielami działki budowlanej o powierzchni 1.272 m2 położonej na terenie gminy M., zaś wnioskodawca nie podnosił, aby nieruchomość ta była obciążona np. hipoteką (nie wynika to również z nadesłanych dokumentów źródłowych). Zdaniem referendarza przedmiotowa działka - jako grunt budowlany - przedstawia niewątpliwie znaczną wartość, a zatem skarżący mógłby pozyskać środki pieniężne w drodze jej zbycia, zaś jeżeli nie chce tego uczynić z uwagi na zamiar przekazania swemu synowi na jego cele mieszkalne - może obciążyć tę nieruchomość celem uzyskania np. pożyczki hipotecznej. Podsumowując podkreślono, że skarżący ma możliwości uzyskania znacznych środków wystarczających na pokrycie kosztów sądowych oraz wydatków związanych z udziałem w sprawie fachowego pełnomocnika, a także – ma możliwość na wyraźne polepszenie swojej sytuacji materialnej. W piśmie z dnia 12 lipca 2018 r. skarżący zawarł sprzeciw od wyżej wymienionego postanowienia, wnosząc o jego zmianę. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał, że jest osobą chorującą m.in. na cukrzycę, nadciśnienie tętnicze od ok. 30 lat i nietypowe nieuleczalne schorzenie neurologiczne ([...]) oraz dodał, że jest objęty programem leczenia w szpitalu klinicznym w K. Podniósł, że nie został poinformowany o uwzględnieniu pisma z dnia 08.06.2018 r., w którym wskazał na omyłkę dotyczącą zawyżenia dochodów małżonki. Ponadto stwierdził, że jego zdaniem instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i pomocy prawnej udzielonej z urzędu, jako pomoc państwa w dostępie do wymiaru sprawiedliwości nie jest instytucją tylko dla ubogich, czy nieporadnych. Podniósł również, że występuje w interesie społecznym, jest osobą w słusznym wieku (73 lata, żona 71 lat), oraz wyjaśnił, iż przedstawił w uzasadnieniu wniosku szczątkową informację o stanie swojego zdrowia, albowiem komisja lekarska w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r. stwierdziła długotrwałe naruszenie sprawności jego organizmu oraz wynikające z tego wskazania. Podsumowując oświadczył, iż "koszty postępowania ciągłości złożonej skargi, w tym opłata wynagrodzenia pełnomocnika na ten czas, jest barierą dla skarżącego przy braku uzyskaniu pomocy prawnej z urzędu, która przekłada się na pozbawienie rzetelnego procesu a tym samym dostępu do Sądu". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 259 § 1 ww. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej "P.p.s.a.", od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Natomiast w myśl art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Odstępstwo od przyjętej generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony stanowi instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza natomiast konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa w związku z czym korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Do osób tych można zaliczyć osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są na tyle ograniczone, że wystarczają najwyżej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy należy mieć na względzie nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy strony (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 września 2014 r., sygn. akt II OZ 874/14, publik.: Lex 1530855, z dnia 28 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1109/14, Lex.: 1500198). Stosownie do treści art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (§ 2), zaś częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat lub wydatków sądowych w całości lub części albo tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym – zgodnie z art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a. – następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Jak wynika z treści powołanych przepisów, kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej i majątkowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Oceniając sytuację finansową skarżącego na podstawie złożonych przez niego oświadczeń i dokumentów źródłowych, Sąd doszedł do wniosku, że skarżący nie wykazał, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy bowiem zauważyć, że średni miesięczny dochód netto dwuosobowego gospodarstwa domowego skarżącego wynosi 4.635,60 zł, na który składa się świadczenie emerytalne skarżącego (2 185, 84 zł), emerytura jego małżonki (1483,29) oraz jej dochód z prowadzonej działalności gospodarczej (średnio na miesiąc 872, 22 zł, wyliczona z pierwszych 5 miesięcy 2018 r.) i zwrot z podatku (94, 25 zł). Natomiast miesięczne koszty bieżącego utrzymania rodziny, które można zaliczyć do wydatków koniecznych (w tym miesięczne koszty m.in. zakupu leków - 371, 08 zł, dojazdu na wizyty lekarskie 60 zł, zaliczkę na podatek odprowadzaną w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej - 228,96 zł, zgodnie z dopiskiem na nadesłanej kopii księgi przychodów i rozchodów) wynoszą ogółem 2.452,44 zł. Skarżący wraz z małżonką zamieszkują w lokalu na podstawie przydziału lokalu mieszkalnego typu własnościowego i jednocześnie są współwłaścicielami działki budowlanej. Tym samym ich sytuacja materialna pomimo wieku i chorób skarżącego nie jest tak trudna żeby uznać, iż skarżący spełnił kryteria, o których mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a. Sąd w pełni podziela ustalenia oraz wnioski z nich wynikające poczynione przez referendarza sądowego zawarte w zaskarżonym orzeczeniu. Na powyższą ocenę nie wpływają również twierdzenia zawarte w sprzeciwie, które nie zmieniają oceny sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego a jedynie stanowią polemikę z zapadłym postanowieniem. Wobec powyższego, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.