IV SA/Gl 797/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 lipca 2011 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. odmawiającą uchylenia decyzji z dnia [...] r., Nr [...], utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] r. o pozbawieniu R.W. uprawnień kombatanckich przyznanych mu z tytułu utrwalania władzy ludowej. W podstawie prawnej tej decyzji powołał się na art. 127 § 3 pkt 1, art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz art. 1 ust. 2 pkt 6, art. 21 ust.1, art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 z późn. zm.), zwaną dalej w skrócie ustawą o kombatantach. Przedstawiając w uzasadnieniu decyzji stan faktyczny sprawy organ wskazał, iż decyzją z dnia [...] r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] r., pozbawił stronę uprawnień kombatanckich. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach wyrokiem z dnia 17 grudnia 2003, sygn. akt II SA/Ka 2812/01, oddalił skargę złożoną na powyższą decyzję ostateczną. Następnie decyzją z dnia [...] r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] r., organ ten, na zasadzie art. 154 § 1 k.p.a. odmówił uchylenia powyższej decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. Skarga wniesiona na powyższą decyzję ostateczną została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 października 2005 r. o sygn. akt IV SA/Gl 263/05. Pismem z dnia [...] r. R.W. ponownie wystąpił o rozpatrzenie sprawy jego uprawnień kombatanckich, powołując się na nowy dowód w postaci oświadczenia J.G. potwierdzającego jego udziału w walkach z Ukraińską Powstańczą Armią (dalej UPA). W piśmie z dnia [...] r. sprecyzował treść żądania, podając, że domaga się wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., w oparciu o oświadczenie J.G. dowodzące walk z UPA w kwietniu i maju 1952 r. oraz złożone już wcześniej oświadczenia E.L. (z dnia [...] r.) i T.H. (z dnia [...] r.). Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 149 § 3 w związku z art. 148 § 1 k.p.a., odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...] r. W jej uzasadnieniu wskazał, że J.G. zmarł dnia [...] r. i na podstawie tego faktu należy przyjąć, iż złożone przez niego oświadczenie zostało sporządzone najpóźniej w dniu [...] r. W konsekwencji tego przyjął, że R.W. wystąpił o wznowienie postępowania po upływie terminu określonego w art. 148 § 1 k.p.a., co musiało skutkować odmową wznowienia postępowania w przedmiotowej sprawie. Decyzją z dnia [...] r., działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., organ ten utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. W jej uzasadnieniu wskazał, iż w rozpatrywanej sprawie wniosek o wznowienie postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. został złożony z uchybieniem miesięcznego terminu określonego w artykule 148 § 1 K.p.a. Podkreślił, że "zakładając", iż o nowych okolicznościach strona dowiedziała się najpóźniej w dniu śmierci wspomnianego świadka, czyli w dniu [...] r., to termin do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania upłynął w dniu [...] r., natomiast strona złożyła powyższy wniosek dopiero w dniu [...] r. Ponadto, oświadczenie stanowiące zdaniem strony podstawę do wznowienia postępowania, nie zmienia stanu faktycznego sprawy, gdyż okoliczności w nim wskazywane, były już przedmiotem rozpoznania przez organ orzekający i w związku z tym nie sposób uznać, iż strona o nowych okolicznościach mających stanowić podstawę wznowienia postępowania, dowiedziała się w przeciągu miesiąca od chwili złożenia wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 22 stycznia 2009 r., sygn. akt IV SA/Gl 502/08, uchylił powyższą decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] r. W uzasadnieniu wyroku stwierdził, że organ orzekający nie ustalił, kiedy R.W. dowiedział się o wskazywanej przez niego nowej okoliczności, tj. piśmie sygnowanym przez J.G. Jedynie "założył", że R.W. dowiedział się o tej okoliczności najpóźniej w dniu śmierci J.G., czyli w dniu [...] r., ale bliżej nie uzasadnił, na czym takie założenie opiera. Zdaniem Sądu, zaprezentowane przez organ stanowisko nie oznacza, że w tej dacie R.W. wiedział o istnieniu tegoż pisma, jak też znał jego treść, dlatego też w toku ponownego rozpoznania sprawy organ orzekający powinien zwrócić się do niego o udzielenie niezbędnych informacji, celem ustalenia w sposób nie budzący wątpliwości, czy przedmiotowy wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego został złożony w terminie określonym w art. 148 § 1 k.p.a. R.W. w piśmie z dnia [...] r. wyjaśnił, iż domaga się uznania, że w okresie od 16 kwietnia do 25 maja 1952 r. brał udział w walkach z bandami Ukraińskiej Powstańczej Armii i w załączeniu przedłożył oświadczenie T.Ż. z dnia [...] r. potwierdzające te okoliczności. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 149 § 1, art. 148 § 1 i art. 150 § 1 k.p.a. oraz art. 21 ust. 1 ustawy o kombatantach, odmówił wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją tegoż Kierownika z dnia [...] r. Wskazał, iż wykonując zalecenia Sądu dopuścił dowód z przesłuchania strony celem ustalenia, w jakim terminie dowiedział się o istnieniu nowej okoliczności w postaci oświadczenia świadka J.G. R.W. zeznał, iż poznał J.G. prawdopodobnie w 1965 r., a potem pracując w [...] spotykał go wielokrotnie. Ostatni raz rozmawiał z J.G. w grudniu 2006 r. pod pocztą w B. Podczas tego spotkania J.G. zapowiedział, że napisze i doręczy R.W. oświadczenie o ich wspólnym udziale w walkach z UPA. W związku z powyższym organ stwierdził, że R.W. dowiedział się o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia postępowania najpóźniej w miesiącu grudniu 2006 r., a tym samym uchybił miesięcznemu terminowi do jego wznowienia. R.W. we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy podał, że oświadczenie J.G. zostało przekazane T.H. i nie otrzymał go przed dniem [...] r., ale dopiero w miesiącu lutym 2008 r. Doręczyła mu je córka T. H. – K.P. Nadto, wszystkie wyjaśnienia w tej sprawie zostały przez niego złożone do protokołu sporządzonego w dniu [...] r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. W uzasadnieniu tej decyzji organ podniósł, że ze złożonych przez R.W. w dniu [...] r. zeznań wynika, iż o zamiarze sporządzenia przez J.G. pisemnego oświadczenia na okoliczność wspólnego udziału w walkach z UPA dowiedział się on już w miesiącu grudniu 2006r. Tym samym miesięczny termin, określony w art. 148 § 1 k.p.a. do złożenia wniosku o wznowienie postępowania biegł od dnia, w którym R.W. dowiedział się o świadku mogącym potwierdzić jego udział w walkach z UPA, czyli J.G.. Przekroczenie tego terminu, zdaniem organu, nie wymaga prowadzenia szczególnie skomplikowanego postępowania dowodowego, bowiem z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że nie został on zachowany. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 23 października 2009 r., sygn. akt IV SA/Gl 543/09, uchylił obie wymienione powyżej decyzje, albowiem doszedł do przekonania, że organ nie wykonał wiążących wytycznych sądu administracyjnego zawartych w uzasadnieniu poprzedniego wyroku. W szczególności nie dokonał oceny zebranego materiału dowodowego w kierunkach tamże wskazanych. Zatem polecił dokonanie ustaleń na okoliczność terminowości wniesienia żądania wznowienia postępowania i ewentualnej oceny jego zasadności. Postanowieniem z dnia [...] r. wznowiono postępowanie w sprawie opisanej na wstępie ostatecznej decyzji o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich. Kolejne decyzje tego organu: z dnia [...] r. i poprzedzającą ją decyzję organu z dnia [...] r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 8 listopada 2010 r., sygn. akt IV SA/Gl 499/10, uznał za nieważne. W jego ocenie organ orzekł w sposób nieznany procedurze administracyjnej, albowiem odmówił stwierdzenia wydania decyzji dotychczasowej z naruszeniem prawa. Uzasadniając w dalszym ciągu zaskarżoną obecnie decyzję organ uznał, iż ujawniony przez stronę nowy materiał dowodowy nie przekonuje do trafności żądania. W szczególności oświadczenie zmarłego w 2007 r. J.G., iż brał udział razem ze skarżącym w walkach z UPA nie znajduje potwierdzenia w aktach składającego oświadczenie, gdyż uzyskał on uprawnienia kombatanckie z innego tytułu. W ocenie organu oświadczenie to zostało złożone jedynie w celu uzyskania przez skarżącego utraconego w wyniku weryfikacji świadczenia. Dlatego jego zdaniem nie jest wiarygodne i nie daje podstaw do uchylenia decyzji dotychczasowej oraz przyznania uprawnień kombatanckich. Sam skarżący w deklaracji członkowskiej ZBoWiD podkreślał swój udział w walkach z oddziałami reakcyjnego podziemia m. in. niepodległościowym oddziałem Huzara, oraz twierdził, iż w latach 1953-1954 pracując w Urzędzie Bezpieczeństwa w B., likwidował elementy występujących przeciw prawu PRL. W przekonaniu organu nawet wówczas, gdyby fakt udziału w walkach UPA uznać za potwierdzony, to skarżący - zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach - nie mógłby otrzymać uprawnień kombatanckich. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach R.W. zarzucił Kierownikowi Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, iż wydając oba zakwestionowane rozstrzygnięcia nie zastosował się do wiążących zaleceń zawartych w wyrokach tut. Sądu z dnia 23 października 2009 r., sygn. akt IV SA/Gl 543/09, i z dnia 28 listopada 2010 r., sygn. IV SA/Gl 499/10. Nadto powołał się na oświadczenia świadków, a to L., H., G. i Ż., którzy potwierdzają jego udział w walkach z bandami UPA. Zatem wywodził, iż spełnił przesłanki do przyznania mu uprawnień kombatanckich, dlatego wniósł o uchylenie zapadłych na ostatnim etapie postępowania decyzji. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie powołując się na motywy zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej zwanej P.p.s.a., Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przy czym, po myśli art. 145 § 1 tej ustawy uchylenie decyzji może nastąpić jedynie wówczas, gdy narusza ona przepisy prawa materialnego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), bądź narusza przepisy prawa procesowego dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b), bądź inne przepisy procesowe, jeżeli naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c), wreszcie wówczas, gdy decyzja dotknięta jest wadą skutkującą jej nieważnością (pkt 2) lub powodującą konieczność stwierdzenia wydania jej z naruszeniem prawa (pkt 3). Oceniając zaskarżoną decyzję w tych aspektach Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż odpowiada ona prawu, przeto skarga nie mogła odnieść skutku. W pierwszej kolejności przyszło zważyć, iż postępowanie administracyjne, w jakim decyzja ta zapadła było postępowaniem nadzwyczajnym, zatem toczącym się wedle szczególnych reguł, podlegających ścisłej wykładni, innych niż zasady rządzące postępowaniem zwyczajnym. Wznowienie postępowania administracyjnego następuje wówczas, gdy wniosek w tej materii zostanie złożony przez stronę postępowania, w ustawowym terminie, z powołaniem się na ustawową przesłankę. Postępowanie wznowieniowe ma na celu ustalenie wad decyzji określonych w art. 145 § 1 k.p.a. Skarżący powołał się na przesłankę uregulowaną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., czyli na ujawnienie istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji dotychczasowej, nie znanych organowi, który ją wydał. Jej szczegółową interpretację zawarł tutejszy Sąd w motywach zapadłego w sprawie wyroku z dnia 23 października 2009 r., toteż nie ma potrzeby szerszego jej omawiania. Zasadność żądania prowadzić może do uchylenia decyzji dotychczasowej i orzeczenia na nowo w aktualnym stanie faktycznym i prawnym (art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.), chyba że zachodzą przesłanki opisane w art. 146 k.p.a., bo wówczas wydaje się decyzję sprecyzowaną w art. 151 § 2 k.p.a. W przeciwnym wypadku wydaje się decyzję o odmowie uchylenia decyzji dotychczasowej (art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a.). Owa zasadność żądania oznacza wykazanie powyższych cech podstawy wznowieniowej oraz taki charakter nowych dowodów lub okoliczności, które pozwalają na odmienną merytoryczną ocenę faktyczną lub prawną sprawy. Zatem umożliwiają wydanie nowej decyzji, innej treści niż dotychczasowa. W ocenie obecnego składu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego organ prawidłowo uznał, iż wskazane przez skarżącego dowody nie stanowią dostatecznego powodu dla wzruszenia decyzji dotychczasowej i przyznania mu uprawnień kombatanckich. Przede wszystkim dlatego, że nie są wiarygodne. Po pierwsze pojawiły się w wiele lat po zdarzeniach, jakie opisują, nadto po wielu latach od zakończenia postępowania dotychczasowego. Po wtóre, okoliczności ich sporządzenia i uzyskania przez skarżącego muszą również budzić wątpliwości, zwłaszcza ich uzyskanie od osoby już nieżyjącej, zatem nie mogącej ich potwierdzić osobiście. Wreszcie w okolicznościach sprawy, w których skarżący poprzednio dowodził w tym samym okresie udziału w walkach z reakcyjnym podziemiem w ramach Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, walki z UPA wydają się mało prawdopodobne. W tej materii należy także zważyć, że art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach, zawiera taksatywne wyliczenie osób, którym nie przysługują uprawnienia określone w ustawie, chociaż wykazały działalność kombatancką (działalność równorzędną z działalnością kombatancką lub okresy zaliczane do takiej działalności albo fakty powodujące uznanie za osoby podlegające represjom wojennym lub okresu powojennego). Zgodnie z powyższą regulacją uprawnienia te nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Z deklaracji członkowskiej zawartej w aktach administracyjnych jednoznacznie wynika, iż R.W. ubiegał się o przyjęcie w poczet Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w związku z udziałem w walkach z reakcyjnym podziemiem w latach 1953-1954, między innymi z "bandą Huzar". Podkreślał również swój udział w likwidacji elementów występujących przeciw prawu d. PRL. W aktach administracyjnych znajduje się również zaświadczenie Wojskowej Komendy Uzupełnień w B. z dnia [...] r. potwierdzające udział skarżącego w walkach z reakcyjnym podziemiem od 16 kwietnia 1952 r. do 26 maja 1952 r. Podobnie pierwotne zeznania świadków W.S. i E.L. świadczą jedynie o udziale skarżącego w walkach z reakcyjnym podziemiem, żaden z tych świadków natomiast nie wspomina w swoich zeznaniach o walkach z UPA. Świadkowie ci zmienili zeznania w 2004 r. Zatem dokonana przez organ ocena wiarygodności nowych dowodów oraz poczynione na tej podstawie ustalenia faktyczne, są w pełni poprawne. W konsekwencji czego należy podzielić dokonane przezeń rozważania prawne i treść rozstrzygnięcia. Co prawda poza oceną organu znalazło się oświadczenie T.Ż., wszak dzieli ono los oświadczeń pozostałych świadków, zwłaszcza gdy zważyć na treść jego zeznań (k. 96 akt administracyjnych), z których wynika, że świadek ten nie potrafił określić miejsc, w jakich skarżący walczył z UPA. Zresztą dziwić musi zaniechanie powołania go jako świadka we wcześniejszych postępowaniach. Uchybienie to nie miało przeto wpływu na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie okolicznością bezsporną jest nabycie uprawnień kombatanckich przez R.W. wyłącznie z tytułu walki o utrwalanie władzy ludowej, a więc z tytułu, który obecnie do ich uzyskania nie prowadzi. Uprawnienia kombatanckie są szczególnym wyróżnieniem za zasługi dla Polski, a przywileje przyznawane w związku z ich posiadaniem są ponadstandardowe w stosunku do świadczeń, do jakich mają prawo obywatele, którzy tych uprawnień nie posiadają. Nadanie tych uprawnień osobom działającym przeciwko polskim ruchom niepodległościowym byłoby sprzeczne z zapisami ustawy o kombatantach, a nadto pozostawałoby w sprzeczności z ratio tej ustawy. Niezaprzeczalną wolą ustawodawcy, wyrażoną w treści art. 25 ust. 2 przywołanego aktu prawnego było uniemożliwienie uzyskania uprawnień kombatanckich wymienionym w jego art. 21 ust. 2 osobom, bez względu na inne ich tytuły do uzyskania szczególnych przywilejów kombatanckich. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, iż R.W. należy do osób, którym ustawodawca odmówił przyznania uprawnień kombatanckich z uwagi na jego działalność związaną z walką z niepodległościowymi ugrupowaniami, między innymi grupą Huzara. Zgodność z prawem decyzji pozbawiającej R.W. uprawnień kombatanckich stwierdził już Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie OZ w Katowicach w wyroku z dnia 17 grudnia 2003 r., sygn. II SA/Ka 2812/01. Późniejsze postępowania administracyjne toczyły się po tej dacie jedynie w wyniku zastosowania trybów nadzwyczajnych zmiany decyzji ostatecznej. Brak jest jednak przekonywujących dowodów pozwalających na odmienną niż dotychczas ocenę zdarzeń z udziałem skarżącego w latach powojennych. Podniesiony w skardze do sądu administracyjnego zarzut, iż organ administracyjny nie zastosował się do wydanych w sprawie wyroków jest nietrafny. Organ bowiem w pełni wywiązał się z zawartych w poprzednich wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zaleceniach. W uzasadnieniu orzeczenia z dnia 23 października 2009 r., sygn. IV SA/Gl 543/09, Sąd zobowiązał organ orzekający do wyjaśnienia, kiedy R.W. dowiedział się o podniesionej przez niego nowej okoliczności, którą stanowiło pismo J.G., oraz do wyjaśnienia terminowości złożonego przez niego wniosku o wznowienie postępowania. W wyniku przeprowadzonego postępowania w tym przesłuchania świadków postępowanie administracyjne zostało wznowione zgodnie z wnioskiem skarżącego. Zatem wszelkie zalecenia zawarte w powyższym wyroku zostały przez organ wykonane. Sąd z oczywistych względów nie mógł wówczas przesądzić wyniku tych ustaleń, toteż merytorycznie organ nie był związany stanowiskiem Sądu. Natomiast w wyroku z dnia 8 listopada 2010 r., sygn. akt IV SA/Gl 499/10, Sąd stwierdził nieważność decyzji Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z uwagi na błędną treść zapadłego rozstrzygnięcia. Uchybienie to miało jedynie charakter procesowy, Sąd nie odniósł się w tym wyroku do zagadnień merytorycznych. Z tych względów, na podstawie art.151, art. 119 pkt 2 i art. 120 P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji niniejszego wyroku.