IV SA/Gl 81/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.), Protokolant specjalista Agnieszka Rogowska-Bil, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta K. odmówił przyznania M. M. zasiłku celowego na dofinansowanie spłaty zaległości za opłaty mieszkaniowe w wysokości 26 302,62 zł. W wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył art. 39, 40, 41 i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 930). Następnie wskazał, że zasiłek celowy przyznawany jest w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Dodał, że pod tym pojęciem należy rozumieć potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia, zdrowia, a także pełnienia ról społecznych, możliwości zarobkowania i pełnienia funkcji członka rodziny. Jest to potrzeba uzasadniona podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, z założenia konsumująca się jednorazowo, której zadość czyni zaspokojenie jej w minimalnym standardzie. Podniósł, że przedmiotowe świadczenie przyznawane jest zawsze na określony cel, co podkreśla już nazwa zasiłku i ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel bytowy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przy wyjaśnianiu treści pojęć użytych przez ustawodawcę w omawianych przepisach, należy posłużyć się wykładnią językową. Słownik języka polskiego pojęcie "niezbędny" wyjaśnia jako "taki bez którego nie można się obejść, koniecznie potrzebny, nieodzowny" (PWN W-wa 1978 t. II str. 374)"bytowy" to związany z warunkami życia, dotyczący życia, istnienia (tamże t. I str. 227). Organ podkreślił, że świadczenia unormowane w art. 41 wyżej wymienionej ustawy, powinny być traktowane jako szczególna pomoc doraźna ukierunkowana na konkretny cel bytowy. Dodał, że w orzecznictwie sądowym "szczególnie uzasadniony przypadek" oznacza przypadek wyrazisty, odbiegający od sytuacji osób spełniających kryteria dochodowe (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 kwietnia 2008 r., IV SA/GI 155/07, LEX nr 509368). Przypadek ten musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba nie jest w stanie sobie z nim poradzić, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości (wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 stycznia 2012 r., III SA/Kr 401/11, LEX nr 1114175). Następnie organ stwierdził, że decyzja uznaniowa w sprawie przyznania zasiłku celowego specjalnego powinna uwzględniać zasady ogólne określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, a w zakresie meritum rozstrzygnięcia - zasady ustawy o pomocy społecznej. Podniósł, że NSA w wyroku z dnia 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/06 (LEX nr 2994150), wskazał, iż z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Bezsprzeczne bowiem jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega zatem wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Następnie organ podniósł, że treść wyżej wymienionych przepisów ustawy o pomocy społecznej wskazuje, iż granice uprawnienia organu pomocy społecznej do orzekania o przyznaniu zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego wyznacza z jednej strony rodzaj świadczenia (musi to być zasiłek celowy), a z drugiej katalog okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy skwalifikowanych jako "niezbędna potrzeba bytowa". Wskazał, że postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte na wniosek skarżącego z dnia 13.09.2016 r., w którym zwrócił się o pomoc na dofinansowanie spłaty zaległości czynszowych od lutego 2016 r. do lipca 2016 r. oraz spłaty zaległości czynszowych w kwocie 26 302,62 zł. Organ podniósł, że odrębną decyzją z dnia [...] organ I instancji orzekł w przedmiocie odmowy zasiłku celowego na dofinansowanie spłaty zaległości za opłaty mieszkaniowe od lutego 2016 r. do lipca 2016 r. Organ odwoławczy wskazał, że dochód skarżącego z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniósł 644,64 zł (dodatek mieszkaniowy w wysokości 272,90 zł, dodatek energetyczny w wysokości 11,29 zł, zasiłek okresowy w wysokości 360,45 zł) i przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do przyznania pomocy na zasadach określonych w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Podkreślił, że wobec tego organ pomocy społecznej rozważył udzielenie pomocy w trybie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. W trakcie wywiadu ustalił sytuację skarżącego i dokonał analizy budżetu domowego z jego czynnym udziałem. Organ podniósł, że skarżący ma zaległości czynszowe za okres od marca 2012 r. do stycznia 2016 r. w wysokości 26 302,62 zł, za okres od lutego 2016 r. do lipca 2016 r. w wysokości 1276,34 zł oraz za sierpień 2016 r, w kwocie 265,95 zł. Utrzymuje się jedynie ze środków pomocy społecznej, takich jak: zasiłek okresowy, dodatek mieszkaniowy i dodatek energetyczny. Ponadto decyzją z dnia [...] przyznano mu miejsce w ośrodku wsparcia Dzienny Dom Pomocy Społecznej nr[...]w K. od 1 sierpnia 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. Następnie organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie brak jest szczególnej okoliczności do przyznania stronie specjalnego zasiłku celowego. Podkreślił, że spłata zobowiązań finansowych nie stanowi celu ani nie mieści się w możliwościach pomocy społecznej. Dodatkowo wskazał, że strona objęta jest bieżącą pomocą MOPS w K. i korzysta ze świadczeń w formie zasiłku okresowego, dodatku mieszkaniowego i dodatku energetycznego i posiada tytuł prawny do lokalu, zatem nie jest obecnie zagrożona utratą lokalu. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach M. M. zawarł stwierdzenia sprowadzające się do tego, że w jego rozumieniu organ odmówił mu przyznania dodatku mieszkaniowego na zaległe opłaty czynszowe. Podniósł, że świadczenie to przysługuje mu, gdyż jego mieszkanie ma 44,42 m2. Ponadto dodał, że jest uprawniony do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej, gdyż jego zakład pracy został zlikwidowany i stał się osobą pozbawioną środków do życia. Podkreślił, że jest osobą w starszym wieku i w dodatku niepełnosprawną, co utrudnia mu uzyskanie zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 23 marca 2017 r. skarżący podtrzymał skargę. Na rozprawie skarżący ponownie podtrzymał skargę. Ponadto podniósł, że potrzeba posiadania mieszkania jest uznana za potrzebę bytową i podkreślił, iż odmowa przyznania mu zasiłku celowego na opłaty czynszowe prowadzi do jego bezdomności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należało, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W wyniku przeprowadzenia kontroli zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć, stwierdzić należało, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego na dofinansowanie spłaty zaległości za opłaty mieszkaniowe w wysokości 26 302,62 zł. Podkreślenia zatem wymagało, że zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 930), zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Natomiast według - mającego zastosowanie w niniejszej sprawie - art. 41 ust. 1 cytowanej ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej kryterium dochodowego. Jednocześnie, na podstawie art. 3 ust. 4 tej ustawy, potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Niewątpliwie zatem rozstrzygnięcie co do przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy i jest m. in. uzależnione od oceny organu dokonywanej w ramach art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. W związku z tym prawidłowo organ odwoławczy podniósł, że treść wyżej wymienionych przepisów ustawy o pomocy społecznej wskazuje, iż granice uprawnienia organu pomocy społecznej do orzekania o przyznaniu zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego wyznacza katalog okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy skwalifikowanych jako "niezbędna potrzeba bytowa". Zasadnie również organ stwierdził, że spłata zobowiązań finansowych nie stanowi celu pomocy społecznej. W tym zakresie podkreślenia bowiem wymagało, że według przytoczonych wyżej przepisów, zasiłek celowy – jak już była o tym mowa - może być przyznany wyłącznie w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, a więc pomoc ta może dotyczyć tylko bieżących potrzeb wnioskodawcy, bo taki właśnie charakter mają niezbędne potrzeby bytowe, o których mowa w art. 39 cytowanej ustawy i już choćby z tego powodu, wykluczone jest udzielanie tego świadczenia w celu spłaty wieloletniego zadłużenia wnioskodawcy. Ponadto organ podniósł dodatkowo, że spłata zobowiązań finansowych nie mieści się w możliwościach pomocy społecznej. Należało zatem zwrócić uwagę na ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować powierzone im w ustawie cele (por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2008 r. o sygn. akt I OSK 624/07, Lex 500091). Nie zachodzi przy tym konieczność wykazywania w każdym przypadku możliwości finansowych organów pomocy społecznej, a ich ograniczone możliwości należą do faktów powszechnie znanych (por. wyroki NSA z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1457/08, z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1389/12). W związku z tym stwierdzić należało, że organy orzekające rozstrzygnęły sprawę mając na względzie cele pomocy społecznej, w których nie mieści się przyznanie zasiłku na spłatę zadłużenia strony. Stanowi to wystarczające uzasadnienie odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, jednakże prawidłowo organy uwzględniły również ograniczone możliwości finansowe organu I instancji, a tym samym ochronę interesów innych osób uprawnionych do uzyskania wsparcia ze środków pomocy społecznej. Te okoliczności są bowiem także istotne z punktu widzenia realizacji celów pomocy społecznej. Mając na uwadze przedstawiony stan sprawy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, podobnie jak i decyzja organu I instancji, zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania, przez co nie nastąpiło naruszenie granic przysługującego organom uznania administracyjnego, ani też nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. W powyższych okolicznościach, brak było podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, które zostały wydane na skutek wyczerpującego wyjaśnienia sprawy, na podstawie zgromadzonych w sposób kompletny dowodów, właściwej ich oceny oraz prawidłowych rozważań faktycznych i prawnych, zawartych w ich uzasadnieniu (art. 107 § 3 k.p.a.). W związku z tym brak było podstaw do uwzględnienia skargi, a wobec tego podlegała ona oddaleniu, zgodnie z art. 151 P.p.s.a.