IV SA/Gl 83/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.) Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2012 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnego świadczenia oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta C. zobowiązał A.J. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres od dnia [...] do [...] i od dnia [...] do dnia [...] w postaci stypendium, w kwocie [...] zł. Jak podniósł w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, w pierwszym z wymienionych okresów strona pobierała stypendium z tytułu odbywania szkolenia, zaś w drugim – z tytułu stażu. Decyzją z dnia [...] nr [...], po wcześniejszym stwierdzeniu utraty statusu osoby bezrobotnej, rozstrzygnięcia przyznające te świadczenia zostały uchylone i jednocześnie orzeczono o odmowie przyznania stypendiów w związku z tym, że od dnia [...] A.J. przestała spełniać przesłanki ustawowe do zachowania statusu osoby bezrobotnej, ze względu na podjęcie pracy zarobkowej. Jako podstawę prawną decyzji o zwrocie wskazano art. 76 ust. 2 pkt. 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (j.t.Dz.U. z 2008 r., Nr 69, poz. 415 ze zm., dalej: ustawa). Zgodnie z tym przepisem za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się: świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie. Strona wprowadziła w błąd urząd pracy nie informując o wykonywaniu pracy zarobkowej w okresie od [...] do [...]. W odwołaniu od powyższej decyzji A.J. podniosła, iż od dnia [...], po złamaniu nogi, nigdzie nie pracowała i nie miała żadnych dochodów, aż do chwili uzyskania stypendiów. Po zakończeniu stażu pozostaje na utrzymaniu swoich rodziców. Wskazuje na złą sytuację życiową (rozwód) oraz materialną. Jednym źródłem dochodu w rodzinie są zarobki jej ojca, strona nigdzie nie pracuje, studiuje zaocznie, zaś jej matka walczy z chorobą nowotworową. Decyzją z dnia [...] Nr [...], Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Jak w uzasadnieniu wskazał organ odwoławczy, strona dysponując statusem osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku od dnia [...], podjęła szkolenie uzyskując prawo do stypendium w okresie od [...], a w okresie od [...] do [...] odbywała staż, pobierając stypendium stażowe. W dniu [...] do PUP w C. wpłynęło pismo ZUS Odział w C. informujące, iż A.J., zgłoszona do ubezpieczenia społecznego przez PUP, jednocześnie była zgłoszona do ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy zarobkowej przez firmę A sp. z o.o. w C., ze względu na zawartą z nią umowę zlecenia. Ta okoliczność stanowiła podstawę do podjęcia decyzji o utracie statusu osoby bezrobotnej, a w kolejnym etapie – do uchylenia decyzji przyznających świadczenia stypendialne, związane z pozostawaniem przez stronę osobą bezrobotną. W przedmiotowej sprawie, zdaniem Wojewody, zaistniały przesłanki do podjęcia decyzji w sprawie zwrotu nienależnie pobrane świadczenia stypendialne, określone w art. 76 ust.1 i ust. 2 pkt. 2 ustawy . Zgodnie z art. 76 ust. 1 ustawy, osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne, wedle ust. 2 pkt. 2 tego artykułu uważa się świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie. Jak podkreślono w uzasadnieniu decyzji, w dniu rejestracji tj. [...], A.J. zapoznała się z prawami i obowiązkami osoby bezrobotnej, w tym zobowiązała się do niezwłocznego informowania PUP o zdarzeniach mających wpływ na posiadanie statusu bezrobotnego pod rygorem ujemnych skutków prawnych oraz do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w przypadku niespełnienia warunków przewidzianych w ustawie. W tych okolicznościach sprawy organ odwoławczy uznał, iż strona wykonując pracę zarobkową w ramach umowy zlecenia, przestała spełniać wymogi odnoszone do osoby bezrobotnej, a w konsekwencji także do pobierania stypendiów. Zasadnie zatem organ pierwszej instancji uznał świadczenia stypendialne za nienależne i orzekł o obowiązku ich zwrotu. Pouczono także stronę o możliwościach wynikających z art. 76 ust. 7 ustawy. Na tej podstawie starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, zwrot refundacji oraz jednorazowo przyznanych środków w przypadkach, o których mowa w art. 46 ust. 2 i 3, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z przesłanek wymienionych w tym przepisie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A.J. wnosi o uchylenie kwestionowanej decyzji. Potwierdza fakt, iż w okresie czasu od [...] pobierała stypendium szkoleniowe, zaś w okresie czasu od [...] do [...] stypendium stażowe. Uznaje te świadczenia za pewną formę wynagrodzenia za pracę. Obowiązki, jakie wiązały się z pobieraniem tych stypendiów, były przez nią wykonywane, stąd decyzję o zwrocie traktuje jako pozbawienie jej prawa do należnego wynagrodzenia. Stypendia, na co zwraca uwagę, otrzymywała w transzach miesięcznych, natomiast zwrot ma nastąpić jednorazowo. Nie kwestionowała nigdy swojej winy w sprawie stanowiącej podstawę do utraty statusu osoby bezrobotnej, natomiast wskazywała w trakcie prowadzonych postępowań na swoją bardzo złożoną i trudną sytuację w nadziei, ze ktoś pochyli się nad jej losem. W skardze podnosi także, iż firma A sp. z o.o. zobowiązała się do załatwienia wszystkich spraw w PUP, czego nie dokonała, a ponadto po czasie, z obawy przed konsekwencjami związanymi z wypadkiem skarżącej (złamanie nogi), dopiero w dniu [...] przekazała składki do ZUS, podczas gdy skarżąca była zatrudniona od [...]. Gdyby nie ta zwłoka nie byłoby problemu statusu osoby bezrobotnej, a tym samym nie otrzymałaby stypendium. ZUS w C. dokonał korekty składek dopiero w dniu [...]. W dotychczasowym postępowaniu, co ponownie podkreśla, nie uwzględniono jej sytuacji finansowej, bytowej i życiowej. Była zatrudniona faktycznie [...] dni, od [...] do [...] ( do złamania nogi), natomiast organy przyjmują datę końca zatrudnienia na [...]. Prowadzi to skarżącą do konkluzji, iż nikt nie czyta jej odwołań. Na potwierdzenie tego wskazuje błędy jakie znalazły się w decyzjach Wojewody [...], w tym pomyłki dotyczące dat. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie, nie odnosząc się w żaden sposób do zarzutów podnoszonych przez A.J. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sądy administracyjne, zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j z 20102 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie. Prezydent Miasta C. z dnia [...] zobowiązujące A.J. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z tytułu pobranych stypendiów, przyznanych jej jako osobie bezrobotnej w związku z odbywaniem szkolenia oraz stażu. Podstawę prawną rozstrzygnięcia, wskazana przez organy orzekające w sprawie, stanowi art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tj. Dz.U. z 2008 r. Nr 69 poz. 415 ze zm., dalej: ustawa). Zgodnie z art. 76 ust. 1 ustawy, osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne, wedle ust. 2 pkt. 2 tego artykułu, uważa się świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie. Jak wynika z uzasadnień decyzji obu organów orzekających w sprawie, uznały one iż A.J., pobierając świadczenia stypendialne, świadomie wprowadziła w błąd PUP w C. co do okoliczności istotnych dla uzyskania prawa do tych świadczeń. To świadome wprowadzenie w błąd, jak podkreślono w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego, polega na tym, że skarżąca nie poinformowała organu administracji o wykonywaniu pracy zarobkowej w okresie od [...] do [...], dysponując statusem osoby bezrobotnej, z czym wiązało się m.in. prawo do uzyskania wskazanych stypendiów. Rozważając kwestię spełnienia przesłanki określonej w art. 76 ust. 2 pkt. 2 in fine ustawy należy zwrócić uwagę na dwie okoliczności, które w ocenie Sądu, przesądzają o świadomym wprowadzeniu błąd urzędu pracy. W pierwszym rzędzie przyjdzie zauważyć, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych tyczącym art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy, ukształtowany został pogląd, zgodnie z którym istotną cechą konstrukcji nienależnego świadczenia jest zamiar i świadomość osoby, która świadczenie pobrała co do faktu, że jej się ono nie należy, co wiąże się z prawidłowym pouczeniem o przesłankach nabycia lub utraty prawa do świadczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 2009r., sygn. akt I OSK 1034/08, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Po wtóre, świadome wprowadzenie w błąd organu, o jakim mowa w art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy, nie można ograniczać jedynie do tzw. zamiaru bezpośredniego. Hipotezę przepisu wyczerpują zarówno działania podejmowane z zamiarem bezpośredniego wprowadzenia organu w błąd, jak i działania realizowane z zamiarem pośrednim, który przejawia się w tym, że działający nie ma bezpośredniego zamiaru wprowadzenia organu w błąd co do danej okoliczności, ale według wszelkiego prawdopodobieństwa mógł się spodziewać, że skutek taki nastąpi (wyrok WSA w Opolu w wyroku z dnia 30 września 2010 r., w sprawie II SA/Op 368/10, NSA w wyroku z dnia 3 czerwca 2009 r. sygn. akt I OSK 1034/08, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 10 maja 2011 r., II SA/Bd 251/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Wprowadzenie organu w błąd, w przypadku braku bezpośredniości zamiaru, może zatem nastąpić również przez przemilczenie istotnych dla sprawy okoliczności. W rozpatrywanej sprawie nie budzi wątpliwości, iż A.J. została pouczona o obowiązkach związanych ze statusem osoby bezrobotnej, o czym świadczy część "C" karty rejestracji bezrobotnego, podpisanej przez skarżącą w dniu [...]. W pkt. 1 oświadczenia zawarte jest stwierdzenie, iż pozostaje ona osoba niezatrudnioną i nie wykonuje innej pracy zarobkowej. Natomiast zgodnie z pkt. 17 tego oświadczenia, zobowiązała się do bezzwłocznego informowania o wszelkich zmianach danych zawartych w karcie oraz do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w przypadkach niespełnienia warunków przewidzianych w ustawie. Treść tych pouczeń prowadzi do wniosku, iż skarżąca miała świadomość ciążącego na niej obowiązku poinformowania PUP w C. o podjęciu pracy zarobkowej, jako okoliczności powodującej utratę statusu osoby bezrobotnej, jak również i o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, udzielanych jedynie osobom posiadającym taki status. Wobec przemilczenia przez nią tej informacji przyjąć trzeba, iż z zamiarem pośrednim świadomie wprowadziła w błąd PUP w C. co do okoliczności istotnych dla nabycia przez nią uprawnień do pobierania stypendiów. W tym stanie rzeczy przyjdzie stwierdzić, iż zaskarżona decyzja została wydana zgodnie przepisami prawa materialnego - art. 76 ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt. 2 ustawy o promocji zatrudnienia. Zgodnie bowiem ze wskazanym przepisem, do zwrotu nienależnego świadczenia pieniężnego może zostać zobowiązana osoba, która pobrała świadczenie pieniężne wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy. W ocenie Sądu fakt świadomego wprowadzenia w błąd PUP w C. został wykazany, a co za tym idzie rozstrzygnięcie nakazujące zwrot nienależnie pobranego świadczenia znajduje uzasadnienie. Z tych zatem powodów, nie dopatrując się ani istotnego naruszenia przez organy przepisów procedury administracyjnej mających wypływ na wynik sprawy, ani tym bardziej przepisów materialnego prawa administracyjnego – na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku