IV SA/Gl 840/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant Paulina Kowalczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie rodziny zastępczej - pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną z upoważnienia Starosty Powiaty Z. przyznano B. S. , jako rodzinie zastępczej pomoc pieniężną na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka A. P. w wysokości 1241 zł miesięcznie począwszy od dnia [...] do dnia [...] r. Jako podstawę prawną wskazanego rozstrzygnięcia wskazano art. 78 ust. 1 – 3, ust. 4 pkt 2, ust, 7 i 10 oraz art. 86 ust. 3 i 4 i art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2009r. nr 175 poz. 1362 z późn. zm.) nadto § 9 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 18 października 2004r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz. U. z 2004r. Nr 233 poz. 2344) w powiązaniu z § 1 pkt 2 ppkt "a" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2006r. Nr 135 poz. 950) i art. 104 k.p.a. Uzasadniając opisaną decyzję organ wskazał, iż na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w R. sygn. akt [...] z dnia [...] r. ustanowiono B. S. rodziną zastępcza niespokrewnioną dla małoletniej A. P. Wskazano, iż małoletnia zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Z. Nr [...] z dnia [...] r. została zaliczona do dzieci niepełnosprawnych, a jedyne jej źródło dochodu stanowi zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł miesięcznie, co uzasadnia wysokość przyznanej pomocy finansowej dla rodziny zastępczej. Od decyzji tej strona wniosła odwołanie kwestionując w nim datę początkową, z jaką przyznano jej świadczenie. Wskazała, iż organ I instancji przyznał jej pomoc pieniężną na pokrycie kosztów utrzymania małoletniej A. P. od dnia [...].r., gdyż jego zdaniem z tym dniem wydane przez Sąd Rejonowy postanowienie o umieszczeniu małoletniej w rodzinie zastępczej uzyskało przymiot prawomocności. Zauważyła, iż na mocy art. 578 k.p.a. postanowienia sądu opiekuńczego są skuteczne i wykonalne z chwilą ogłoszenia, a po myśli § 10 pkt 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 18 października 2004r. w sprawie rodzin zastępczych pomoc pieniężną przyznaje się począwszy od dnia ustanowienia rodziny zastępczej. Z tych względów domagała się przyznania jej pomocy od dnia wydania postanowienia Sądu Rejonowego w R. , a to od dnia [...] r. Wskutek wniesionego odwołania sprawę rozpoznało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., które decyzją z dnia [...] r. Nr [...], działając po myśli art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Po analizie stanu faktycznego sprawy odniesiono się do stanowiska odwołującej przyznając, iż postanowienia sądu opiekuńczego, zgodnie z brzmieniem art. 578 k.p.a. są skuteczne i wykonalne z chwilą ich ogłoszenia, a gdy ogłoszenia nie było, z chwilą ich wydania. Odniesiono się jednak równocześnie do stanowiska prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazując, iż zgodnie z prezentowanym tam poglądem brak podstaw prawnych do przyznania stronie pomocy na częściowe utrzymanie dziecka w rodzinie zastępczej przed datą uprawomocnienia się orzeczenia sądu o ustanowieniu rodziny zastępczej, nieprawomocne orzeczenia nie mają bowiem mocy wiążącej i można negować fakt jego istnienia. Przywołano tu wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 marca 2008r. sygn. akt IV SA/Gl 1057/07. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach B. S. wniosła o uchylenie zaskarżonego aktu, jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa. Zarzuciła organowi naruszenie prawa procesowego mające wpływ na wynik sprawy, a to naruszenie art. 7, art. 8, art. 77, art.80, art. 107 § 3 k.p.a W wywodach przedstawionych w uzasadnieniu skargi przyznała, iż warunkiem koniecznym do przyznania pomocy społecznej rodzinie zastępczej jest ustanowienie tej rodziny, co następuje na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Posiłkując się stanowiskiem przedstawionym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 grudnia 2005r. sygn. akt VII SA/Wa publ. LEX nr 190847 uznała, iż organ miał obowiązek dokładnie wyjaśnić stan faktyczny sprawy, przestrzegać przepisów procesowych oraz prawidłowo stosować przepisy prawa materialnego rozstrzygając na korzyść strony wątpliwości czy też niejasności dotyczące oceny stanu faktycznego sprawy. Do skargi załączyła odpis postanowienia Sady Rejonowego w R. sygn. akt [...] z dnia [...] r., na którym widniała adnotacja – "Powyższe postanowienie uprawomocniło się w dniu [...] r." W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie przytaczając prezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumentację. Nie odniósł się natomiast do treści załączonego do skargi dokumentu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Oceniając w tych granicach legalność zaskarżonego orzeczenia dostrzega się istotne w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a naruszenie przepisów prawa. Niewątpliwym obowiązkiem organów administracji, wynikającym z zasady prawdy obiektywnej jest wszechstronne zbadanie wszystkich istotnych okoliczności sprawy i wyjaśnienie rzeczywistej treści stosunków faktycznych i prawnych. Obowiązkiem takim objęte są przede wszystkim fakty prawotwórcze, mające istotne znaczenie z punktu widzenia załatwienia sprawy. Jako równie bezsporne należy przyjąć, iż w sprawie w przedmiocie przyznania prawą do pomocy pieniężnej na pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej data, od której postanowienie sądu o ustanowieniu takiej rodziny uzyskuje przymiot orzeczenia prawomocnego, należy do faktów prawotwórczych. Orzeczenie sądu opiekuńczego o ustanowieniu rodziny zastępczej wydane na mocy art. 578 k.p.c. jest bowiem aktem konstytutywnym, kształtującym instytucję rodziny zastępczej i nie można mówić o umieszczeniu w rodzinie zastępczej przed wydaniem takiego orzeczenia. Zgodnie z brzmieniem art. 78 ust. 1, 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania każdego umieszczonego w niej dziecka udziela się rodzinie zastępczej Tym samym nie można mówić o przyznaniu uprawnień do finansowego wsparcia, przed dniem ukonstytuowania takiej rodziny. Zgodzić się nadto trzeba z utrwalonym już w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, iż ustanowienie rodziny zastępczej jest wiążące dla organów administracyjnych z chwilą prawomocności orzeczenia sądu. Dokonując wykładni pojęcia "prawomocność" trzeba zauważyć i występuje ona w dwóch znaczeniach – formalnym i materialnym. Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby (prawomocność materialna). Wykluczone jest z tym momentem ponowne wystąpienia z powództwem w tej samej sprawie, jeżeli została rozstrzygnięta już prawomocnie co do istoty (art. 365 § 1). Ratio legis art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego polega na tym, iż zagwarantowane jest w ten sposób zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy. Zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być ona już ponownie badana. Jak stanowi art. 363 § 3 k.p.c. orzeczenie sądu staje się prawomocne (formalnie), jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy lub inny zwyczajny środek zaskarżenia. Taka sytuacja ma miejsce, gdy od danego orzeczenia nie przysługuje w ogóle żaden środek zaskarżenia, wówczas orzeczenie staje się prawomocne od razu z chwilą jego wydania, strona uchybiła terminowi do wniesienia środka zaskarżenia lub nie wniosła go w ogóle - orzeczenie staje się prawomocne po upływie tego terminu lub jeżeli skorzystano ze środka zaskarżenia, a sąd wyższej instancji utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie lub jedynie je zmienił - orzeczenie staje się prawomocne z chwilą wydania orzeczenia sądu wyższej instancji Reasumując, do obowiązków organu administracji załatwiającego sprawę w przedmiocie przyznania pomocy pieniężnej rodzinie zastępczej należeć będzie ustalenie, czy postanowienie sądu o ustanowienie tej rodziny jest już prawomocne formalnie, co oznaczać będzie jednocześnie jego prawomocność pod względem materialnym, a więc jego nieodwołalność i niedopuszczalność zmiany lub uchylenia zwykłymi środkami odwoławczymi. Z tą chwila dopuszczalne będzie przyznanie pomocy pieniężnej na pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej, Prawomocność orzeczenia stwierdza na wniosek strony sąd I instancji na posiedzeniu niejawnym, a dopóki akta sprawy znajdują się w sądzie II instancji - ten sąd. Dokonywane jest jednoosobowo (art. 364 k.p.c.). Postanowienie sądu rozstrzygające w przedmiocie stwierdzenia prawomocności urzędowo potwierdza formalną prawomocność orzeczenia, z czego wynika także, że orzeczenie jest prawomocne materialnie Zgromadzony w kontrolowanej sprawie materiał pozwala przyjąć, iż uchybiono obowiązkowi organu wynikającemu z zasady prawdy obiektywnej i nie ustalono sumiennie istotnego dla załatwienia sprawy faktu, jakim jest data prawomocności postanowienia Sądu Rejonowego w R. sygn. akt [...] z dnia [...] r. Analiza przedstawionych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu akt administracyjnych pozwala domniemywać, iż adnotacja na kopii w/w postanowienia Sądu Rejonowego dotyczy daty postanowienie sądu rozstrzygającego w przedmiocie stwierdzenia prawomocności, a nie daty prawomocności orzeczenia. Zauważyć należy, iż orzeczenia sądu w postępowaniu nieprocesowym zapadają w formie postanowień, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 516 k.p.c.). Po myśli art. 357 § 1 k.p.c. postanowienia ogłoszone na posiedzeniu jawnym sąd uzasadnia tylko wtedy, gdy podlegają one zaskarżeniu, i tylko na żądanie strony zgłoszone w terminie tygodniowym od dnia ogłoszenia postanowienia. Postanowienia te doręcza się tylko tej stronie, która zażądała sporządzenia uzasadnienia i doręczenia postanowienia z uzasadnieniem. Od postanowień sądu pierwszej instancji orzekających co do istoty sprawy przysługuje apelacja (art. 518 k.p.c.). Jak stanowi art. 369 § 1 i § 2 k.p.c. apelację wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok, w terminie dwutygodniowym od doręczenia stronie skarżącej wyroku z uzasadnieniem, a jeżeli strona nie zażądała uzasadnienia wyroku w terminie tygodniowym od ogłoszenia sentencji, termin do wniesienia apelacji biegnie od dnia, w którym upłynął termin do żądania uzasadnienia. Powracając do regulacji zamieszczonej w art. 363 § 1 k.p.c. należy przypomnieć, że orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy lub inny środek zaskarżenia. Biorąc pod uwagę, iż organ dysponował postanowieniem sądu I instancji, od którego nie rozpoznawano środka odwoławczego, prawomocność tego orzeczenia nastąpić powinna z upływem 21 dni od jego wydania, a więc w dniu [...]. Taka też adnotacja widnieje na dołączonym do skargi odpisie postanowienia. Jeżeli w tym dniu postanowienie o ustanowieniu rodziny zastępczej nabrałoby cech prawomocności formalnej, również z tą datą wiązałaby się prawomocność materialna, a więc skutek istotny dla organu administracji. Od tej bowiem chwili rodzina zastępcza mogłaby już uzyskać wsparcie finansowe z środków pomocy społecznej, a bezpieczeństwo ich rozdysponowania byłoby zagwarantowane. Przytoczone fakty stanowią o konieczności uwzględnienia skargi i powrocie sprawy do organu odwoławczego, który władny jest w ramach uprawnień przyznanych mu w treści art. 136 k.p.a. dokonać kontroli daty prawomocności postanowienia Sądu Rejonowego w R. sygn. akt [...] z dnia [...] r. i w zależności od wyniku dokonanych ustaleń orzec, co do daty początkowej przyznanej skarżącej pomocy pieniężnej. W świetle powyższego, zaskarżona decyzja, jako niezgodna z obowiązującym porządkiem prawnym usunięta została z obrotu prawnego na mocy art.145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a.