IV SA/Gl 842/13
WyrokWSA w Gliwicach2014-02-27
Skład orzekający: Tadeusz Michalik, Teresa Kurcyusz - Furmanik, Beata Kozicka
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ odwoławczy prawidłowo uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania na podstawie art. 138 § 2 Kpa z powodu naruszenia prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu oraz braków w postępowaniu dowodowym?Ratio decidendi
Organ odwoławczy prawidłowo uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania na podstawie art. 138 § 2 Kpa, ponieważ organ pierwszej instancji naruszył prawo strony do czynnego udziału w postępowaniu oraz nie przeprowadził wystarczającego postępowania dowodowego, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Sąd administracyjny oddalił skargę, uznając decyzję organu odwoławczego za zgodną z prawem.Stan faktyczny
H.S. złożył wnioski o przesunięcie terminu realizacji decyzji, zapłacenie kosztów upomnienia oraz rozłożenie na raty lub umorzenie należności za kontrolę i upomnienie, uzasadniając to trudną sytuacją majątkową. Organ pierwszej instancji odmówił rozłożenia na raty, uznając brak dobrej woli strony. Organ odwoławczy uchylił tę decyzję, wskazując na naruszenie prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu i braki w postępowaniu dowodowym. Sąd administracyjny oddalił skargę H.S. na decyzję organu odwoławczego.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2014 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty opłaty za czynności kontrolne oddala skargę.
[...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, zaskarżoną decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 61 ust. 2 i ust. 3 pkt. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. Nr 157 poz. 1240 z późn. zm), w związku z art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej: Kpa) – po rozpatrzeniu odwołania H.S. z dnia [...] od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] nr [...] odmawiającej rozłożenia na raty kwoty [...] zł z tytułu upomnienia z dnia [...], i kwoty [...] zł z tytułu opłaty za kontrolę usterkową określonej decyzją z dnia [...] – uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Uzasadniając rozstrzygnięcie, organ odwoławczy przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń, wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu. W tych ramach odnotował, że H.S. pismem z dnia [...] odwołał się od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego (PPIS) w B. z dnia [...], odmawiającej rozłożenia na raty kwoty [...] zł z tytułu upomnienia z dnia [...] i kwoty [...] zł z tytułu opłaty za kontrolę usterkową określonej decyzją z dnia [...]. Podniósł w nim, że nie zgadza się ze stanowiskiem PPIS w B., który uznał, że nie wykazuje on dobrej woli, aby wykonać nałożony na niego obowiązek zawarty w decyzji z dnia [...].
Prezentując przebieg zdarzeń organ drugoinstancyjny wskazał, że w związku z nieprawidłowościami stwierdzonymi w toku czynności kontrolnych przeprowadzonych w dniu [...] PPIS w B. decyzją z dnia [...] (nr [...]) nakazał stronie usunięcie stwierdzonych w jej toku nieprawidłowości w terminie do dnia [...]. Następnie decyzją z dnia [...] organ ten obciążył stronę opłatą w wysokości [...] zł za czynności kontrolne. Następnie H.S. pismami z dnia [...] i z dnia [...] odwołał się od tych decyzji, które decyzjami organu nadzoru z dnia [...] oraz z dnia [...] zostały utrzymane w mocy. Tym samym, jak podkreślił, decyzje wydane przez PPIS w B. stały się decyzjami ostatecznymi.
W dalszej kolejności organ odwoławaczy podał, że w trakcie prowadzonych czynności kontrolnych w dniu [...] stwierdzono niewykonanie nakazów wynikających z decyzji z dnia [...] i wobec tego wystosowano upomnienie wzywające do ich wykonania.
W dniu [...] H.S. złożył do PPIS w B. wnioski o:
1) przesunięcie terminu realizacji wymienionej decyzji,
2) przesunięcie terminu zapłacenia kosztów upomnienia w kwocie [...] zł oraz
3) rozłożenie płatności należności na 10 rat, a ewentualnie o umorzenie zarówno kosztów jak i należności za kontrolę.
Strona uzasadniła je swoją sytuacją majątkowa i brakiem środków finansowych. Wskazała w nich, że nie pracuje, nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych oraz nie pobiera zasiłku z MOPS, a także, że utrzymuje się ze zbieractwa złomu i surowców wtórnych. Na dowód twierdzeń dołączyła do nich m.in. kserokopię decyzji Prezydenta Miasta w B. z dnia [...] umarzającą zaległy podatek od nieruchomości za rok [...].
Pismem z dnia [...] PPIS w B. poinformował zobowiązanego, że rozłożenie na raty kosztów kontroli, uzależnione jest od wcześniejszej wpłaty kosztów upomnienia w kwocie [...] zł oraz wezwał go do przedłożenia dokumentów poświadczających aktualny stan majątkowy oraz świadczących o wysokości miesięcznych dochodów.
W odpowiedzi z dnia [...] H.S. ponownie poinformował, że jedynym jego źródłem dochodu jest sprzedaż złomu i surowców wtórnych, co daje mu – jak określił – miesięczny dochód w wysokosci około [...] zł. Dołączył do niej kserokopię formularza przyjęcia odpadów metali z dnia [...]. Następnie pismem z dnia [...] ponowił wniosek o rozłożenie na 10 rat należności w wysokości ok. [...] zł z tytułu upomnienia oraz opłaty za czynności kontrolne. W konsekwencji – jak podkreślił – organ pierwszoinstancyjny odmówił rozłożenia na raty kwoty [...] zł z tytułu upomnienia i kwoty [...] zł z tytułu opłaty za kontrolę usterkową. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że zobowiązany nie wykazuje dobrej woli, aby wykonać nałożony na niego obowiązek zawarty w decyzji PPIS w B. z dnia [...].
Organ nadzoru podniósł, że z przekazanej przez organ pierwszej instancji dokumentacji wynika, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie dochowano jednej z ogólnych zasad wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 10 § 1 Kpa organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Tymczasem, na co zwrócił uwagę – w aktach sprawy brak jest zarówno zawiadomienia informującego stronę o tym prawie, jak i adnotacji o odstąpieniu od tej zasady.
Ponadto – zaznaczył – że z akt sprawy, ale również z samego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, nie wynika, aby poddano analizie przesłany przez stronę materiał dowodowy, dotyczący jej aktualnego stanu majątkowego oraz świadczącego o wysokości miesięcznych dochodów. W jego ocenie uzasadnienie decyzji pierwszoinstancyjnej zawiera jedynie lakoniczne stwierdzenie o braku dobrej woli ze "strony odwołującego się aby wykonać nakaz z dnia [...]". Zdaniem organu drogoinstancyjnego uzasadnienie nie jest adekwatne do przedmiotu sprawy, gdyż odwołujący zwrócił się do PPIS w B. o rozłożenie na raty należności pieniężnej, ewentualnie jej umorzenie. W tej sytuacji stwierdził, że uzasadnianie odmowy brakiem dobrej woli nie jest na temat, gdyż zupełnie inny był przedmiot sprawy.
Tym samym uznał, że koniecznym było uchylenie zaskarżonej decyzji i ponowne jej rozpatrzenie przez organ pierwszej instancji. Jednocześnie wskazał, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy PPIS w B. winien ustalić dokładnie stan faktyczny, a w szczególności majątkowy odwołującego się, albowiem ma to istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy i bez wyjaśnienia podanego zakresu niemożliwym jest podjęcie decyzji w przedmiocie rozłożenia lub odmowy rozłożenia należności na raty.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję wniósł H.S. Zaskarżonej decyzji zarzucił – co do zasady – nieustosunkowanie się do jego wniosku o umorzenie nałożonych na niego kar. W motywach skargi skarżący przedstawił swoją sytuację życiową i finansową, wyraził w niej także ocenę co do prawa. Wskazał, że tworzy się na jego osobę nagonkę i narusza się jego konstytucyjne prawa do wolności. Formułując ogólne zarzuty, które zawarł w uzasadnieniu, wniósł o umorzenie określonych w zaskarżonej decyzji kar.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu objętej skargą decyzji. Dodatkowo podał, że ponownie rozpoznając sparwę organ pierwszoinstancyjny zobowiazany został do ustalenia sytuacji majątkowej strony skarżacej a następnie dokonania jej oceny pod kątem wniosku strony.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że jej przedmiotem jest ocena prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Sąd administracyjny ocenia, czy wydana w sprawie decyzja narusza przepisy prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.) wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Skarga według wymienionych wyżej kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Oceniając legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdzić należy, że stan faktyczny sprawy jest w zasadniczej części bezsporny i został zaprezentowany przy okazji omawiania dotychczasowego przebiegu postępowania. W ocenie Sądu brak jest zatem uzasadnionych podstaw do jego ponownego przedstawiania w tej części uzasadniania. Punktem wyjścia dla uznania zaskarżonej decyzji za zgodną z prawem było przyjęcie przez Sąd stanu faktycznego sprawy, który organ drugiej instancji przedstawił w uzasadnieniu wydanej decyzji.
W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca kwestionuje istnienie podstaw do działania organu odwoławczego w trybie art. 138 § 2 Kpa w zakresie, w jakim organ ten stwierdził braki w postępowaniu dowodowym. Zdaniem organu odwoławczego, przyczyną wydania decyzji kasacyjnej było stwierdzenie w toku postępowania odwoławczego – po pierwsze: istotnych braków w postępowaniu dowodowym, których uzupełnienie nie było możliwe w ramach postępowania uzupełniającego, po drugie: naruszenie prawa strony do czynnego udziału w nim, informowania i przekonywania, mające wpływ na rozstrzygnięcie. Nadto zwrócił uwagę na uzasadnienie decyzji pierwszoinstancyjnej, które – w jego ocenie – nie przyporządkowuje stanu faktycznego ustalonego w procesie stosowania prawa do sformułowanej w jego wyniku wykładni normy prawnej odmawiającej de facto pozytywne załatwienie wniosku strony i jednocześnie nie wyjaśnia przyczyn podjętego rozstrzygnięcia.
Istota sprawy sprowadza się do oceny wykładni oraz zasadności zastosowania przez organ drugiej instancji, w okolicznościach niniejszej sprawy, przepisu postępowania, tj. art. 138 § 2 Kpa. Tym samym spór koncentruje się wokół kwestii czy decyzja organu odwoławczego podjęta na jego podstawie jest prawidłowa, czy też nie. Z dyspozycji powyższego przepisu wynika, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Przepis ten, stanowi wyjątek od zasady, stanowiącej o obowiązku rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy. W związku z tym ma zastosowanie wyłącznie wówczas, gdy spełnione zostaną wskazane w nim przesłanki w postaci wydania decyzji pierwszoinstancyjnej z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Odnosi się zatem do sytuacji, gdy organ pierwszej instancji odstąpił od przeprowadzenia postępowania dowodowego, czy też postępowanie to przeprowadził, ale dopuścił się przy tym rażącego naruszenia przepisów postępowania. W przedmiotowej sprawie, jak uznał organ odwoławczy, naruszeniem tym było pozbawienie strony czynnego udziału w nim.
Jednocześnie mając na uwadze zakreślony w sprawie spór za Naczelnym Sądem Administracyjnym podać należy, że "prowadzenie postępowania wyjaśniającego przez organ odwoławczy ma ustawowo zakreślone granice, których nie można przekraczać bez naruszenia zasady dwuinstancyjności. Organ odwoławczy może przeprowadzić jedynie uzupełniające postępowanie dowodowe, natomiast jeśli postępowanie dowodowe nie zostało przeprowadzone przez organ I instancji w ogóle, albo też wymagane jest uprzednie przeprowadzenie postępowania dowodowego w znacznej części, organ odwoławczy powinien uchylić decyzję i przekazać sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia" – tak NSA w wyroku z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I FSK 412/11.
W zakresie kompetencji organu odwoławczego leży jedynie przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego, a co za tym idzie, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub znacznej części, organ odwoławczy zobowiązany jest do przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Odmienne stanowisko naruszałoby zasadę dwuinstancyjności – przeprowadzenie postępowania dowodowego przez organ odwoławczy prowadziłoby do sanowania nieprawidłowości powstałych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.
Zdaniem Sądu, zasadnie uznał organ nadzoru, że zbadanie i prawidłowe ustalenie stanu majątkowego strony skarżącej a następnie dokonanie jego subsumcji pod kątem wniosku strony i przepisów prawa ma zasadnicze znaczenie dla dokonania oceny motywów jakimi kierował się organ pierwszoinstancyjny rozpoznając wniosek strony.
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać także należy, że uchylając decyzję i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia organ odwoławczy nie ograniczył się tylko do wskazania dowodów, jakie w jego ocenie należy jeszcze przeprowadzić, ale wskazał zarówno okoliczności faktyczne, które należy zbadać przy ponownym rozpoznaniu sprawy jak i prawne w aspekcie zrealizowania prawa strony do udziału w toczącym się nota bene z jego wniosku postępowaniu.
W ocenie Sądu są to okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia, których organ pierwszej instancji nie zrealizował i nie wyjaśnił czy też wyjaśnił niedostatecznie dla potrzeb załatwienia sprawy.
W związku z tym działania organu pierwszoinstancyjnego w pierwszej kolejności powinny koncentrować się na ustaleniu, czy w sprawie zaistniały – bądź nie – przesłanki warunkujące umorzenie nałożonego na stronę zobowiązania.
W tym miejscu podkreślenia wymaga, że w procesie stosowania prawa zadaniem organów jest wyjaśnienie okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, ustalenie jaka norma stanowić powinna podstawę prawną rozstrzygnięcia sprawy i jaka jest jej treść, dokonanie subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod tę normę, a następnie określenie konsekwencji prawnych, jakie norma ta wiąże z udowodnionym stanem faktycznym. Przesłanki podjęcia rozstrzygnięcia w oparciu o art. 138 § 2 Kpa odnoszą się do tego pierwszego etapu stosowania prawa, tj. kwestii dotyczącej postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego. Oczywistym jest przy tym, że wiążąca wypowiedź co do zastosowania, bądź nie, określonej normy prawa materialnego może mieć miejsce tylko w odniesieniu do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Jeżeli więc, w wyniku istotnych uchybień w postępowaniu dowodowym, stan faktyczny sprawy nie jest znany (nie został prawidłowo wyjaśniony), nie jest możliwe wyrażenie jakiegokolwiek miarodajnego stanowisko co do zastosowania prawa materialnego.
Za poprawnością tak sformułowanego stanowiska przemawia także orzecznictwo sądowe, w którym stwierdza się, że jeżeli organ odwoławczy po rozpoznaniu całości sprawy, a nie wyłącznie zarzutów odwołania, stwierdził istotne dla rozstrzygnięcia sprawy braki w ustaleniach faktycznych i w tym zakresie nakazał ponowne przeprowadzenie postępowania, to w ponownie prowadzonym postępowaniu, niezależnie od wskazań organu odwoławczego, strona skarżąca może składać wnioski dowodowe także w zakresie, w jakim, w jej ocenie, postępowanie winno być uzupełniane – tak: WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 12 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Bd 316/13. Uchylenie decyzji pierwszoinstancyjnej i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania nie zamyka zatem drogi skarżącej do dowodzenia swoich racji w tym postępowaniu. Nadto wydawane na podstawie art. 138 § 2 Kpa rozstrzygnięcie organu odwoławczego ma jedynie charakter formalny, nie odnosi się do istoty sprawy i nie przesądza o jej wyniku.
W tym miejscu wskazać należy, że Sąd w składzie orzekającym w pełni akceptuje pogląd judykatury, w którym przyjmuje się, że jeżeli organ pierwszej instancji nie przeprowadzi postępowania wyjaśniającego zgodnie z zasadami wynikającymi z treści przepisów art. 7 i 77 Kpa, ponieważ nie uwzględni oświadczeń, ani wniosków dowodowych składanych przez skarżącego, to postępowanie to nie może być uzupełnione przez organ odwoławczy bez narażenia się na zarzut naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania, skoro zachodzi konieczność przeprowadzenia nowego postępowania wyjaśniającego w części określonej przez organ odwoławczy. W takiej sytuacji organ odwoławczy zobligowany jest na mocy art. 138 § 2 k.p.a., wydać decyzję uchylającą rozstrzygniecie organu pierwszej instancji i przekazać sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia – tak WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 28 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 17/13.
Brak czynnego udziału strony w postępowaniu przed organem I instancji powoduje, że postępowanie wyjaśniające obarczone jest taką wadą, że zachodzi konieczność powtórzenia czynności procesowych składających się na postępowanie wyjaśniające. W literaturze wskazuje się, że do naruszeń przepisów procesowych, dezawuujących przeprowadzone przed organem pierwszej instancji postępowanie wyjaśniające, należy brak zapewnienia stronie uprawnień procesowych gwarantowanych przepisami art. 10 § 1 Kpa oraz art. 81 Kpa (por. Grzegorz Łaszczyca (w:) G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom II, Wyd. Zakamycze 2010, s. 229). Brak udziału strony w postępowaniu jest również przesłanką wznowienia postępowania, określoną w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., zatem gdy uchybienie to zostanie dostrzeżone przez organ II instancji na etapie postępowania odwoławczego, to istnieje podstawa w art. 138 § 2 Kpa do uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Stanowisko zbieżne z prezentowanym wyraził NSA w wyroku z dnia 12 lutego 2014 r. sygn. akt II FSK 613/12.
W ocenie Sądu organ drugoinstancyjny w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w sposób precyzyjny i szczegółowy wyjaśnił przyczyny, ze względu na które postępowanie pierwszoinstancyjne należało ponownie przeprowadzić.
W tym miejscu zwrócić należy uwagę, że przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania daje możliwość skarżącemu korzystania z prawa do czynnego udziału w postępowaniu dowodowym.
Podsumowując wskazać należy, że regulację zawartą w art. 138 § 2 Kpa należy wiązać z zasadą dwuinstancyjności postępowania. Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym – do zrealizowania zasady dwuinstancyjności postępowania nie wystarczy stwierdzenie, iż w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych instancji. Konieczne jest by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem, przez każdy z tych organów, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których to postępowanie jest prowadzone – tak wyrok NSA z dnia 12 listopada 1992 r., sygn. akt V SA 721/92.
Uwzględniając powołane regulacje prawne należy powtórzyć i zaakcentować, że organ odwoławczy może przeprowadzić jedynie uzupełniające postępowanie dowodowe. Jeżeli natomiast postępowanie dowodowe nie zostało przeprowadzone przez organ I instancji w ogóle, albo też wymagane jest uprzednie przeprowadzenie postępowania dowodowego w znacznej części, organ odwoławczy powinien uchylić decyzję i przekazać sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.
W tym miejscu pokreślenia wymaga także, że organ drugiej instancji szczegółowo wskazał zakres postępowania, a także przedstawił wpływ "naruszenia prawa strony" na prawidłową ocenę ujawnionego stanu faktycznego i prawnego, określając ich związek podmiotowo-przedmiotowy z sytuacją administracyjnoprawną strony. W szczególności wskazał na potrzebę uzupełnienia przez organ pierwszej instancji materiału dowodowego a następnie dokonania jego oceny pod kątem wniosku strony. Akcentując przy tym konieczność jego przeprowadzenia zgodnie z zasadami określonymi w kodeksie postępowania administracyjnego, w szczególności – co wymaga powtórzenia – z zasadą czynnego udziału w nim strony.
Powyższe jest wymogiem realizacji zasady prawdy obiektywnej. Prawidłowo przeprowadzone postępowania jest przejawem wypełnienia zasady zaufania do działań organów państwa, która znajduje swoje oparcie w art. 2, w związku z art. 8 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), jako zasada pochodna do zasady państwa prawnego. Przyjęcie odmiennego poglądu w rozpatrywanej sprawie oznaczałoby zanegowanie zasady praworządności (art. 7 Konstytucji RP), wymagającej przestrzegania prawa zarówno przez obywateli, jak i organy administracji – tak też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 1 lutego 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 2140/10.
Podsumowując należy także wskazać, że jako dowód należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Dowodem może być – w świetle zacytowanego przepisu – okoliczność, rzecz dowodząca czegoś, przemawiająca za czymś, świadcząca o czymś, wskazująca na coś, oznaka czegoś, potwierdzenie czy też świadectwo. Zasada prawdy obiektywnej wymaga, aby organy podjęły wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
Ramy działania tej zasady w postępowaniu administracyjny wyznacza norma prawa materialnego, która ma być zastosowana w indywidualnej sprawie, którą charakteryzuje podwójna konkretyzacja: przedmiotu i podmiotu.
Sąd uznał – jak wykazano wyżej – że organ odwoławczy zasadnie przyjął, iż organ pierwszoinstancyjny naruszył reguły prowadzenia postępowania z zachowaniem zasady czynnego udziału w nim strony. Wniosek organu odwoławczego wyprowadzony z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wykracza poza swobodną ocenę dowodów, więc nie stanowi naruszenia prawa. Sąd ocenił także zupełność uzasadnienia zaskarżonej decyzji i stwierdził jej zgodność z przepisami prawa.
Resumując podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 2 Konstytucji –Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. W zakresie wymiaru sprawiedliwości zasada demokratycznego państwa prawa wyznacza sądom i trybunałom obowiązek orzekania zawsze na podstawie prawa i w zgodzie z nim.
Jednocześnie – mając na uwadze zarysowany w sprawie spór – podkreślenia wymaga, że zapewnienie ochrony praw jednostki w toku każdego postępowania uregulowanego prawnie jest jednym z podstawowych zadań ustawodawcy. Przejawem takiej ochrony jest prawo strony do rozpoznania sprawy przez dwie instancje. Wykształcenie się instytucjonalnych form realizujących to prawo ma na celu zapewnienie stronie prawnej ochrony jej interesów. Zasada dwuinstancyjności stanowi dla stron i podmiotów na prawach strony niezadowolonych z rozstrzygnięcia sprawy w pierwszej instancji, prawną gwarancję rozpoznania sprawy w toku instancyjnym. Odwołanie to zarazem prawo strony ale i obowiązek organu drugoinstancyjnego zbadania zgodności albo niezgodności z prawem wydanej przez organ pierwszoinstancyjny decyzji, zanim oceny tej dokona sąd administracyjny.
W ocenie Sądu uzasadnienie objętej skargą decyzji odpowiada na pytanie – co doprowadziło organ do takiego, a nie innego rozstrzygnięcia. Wskazuje w sposób nie budzący wątpliwości dlaczego organ odwoławczy nie zaaprobował decyzji pierwszoinstancyjnej. Decyzja drugoinstancyjna zawiera motywy, którymi organ kierował się podejmując rozstrzygnięcie, a którym nie można zarzucić, że są niespójne czy nielogiczne.
Mając powyższe na uwadze Sąd stanął na stanowisku – jak wykazano wyżej – że organ odwoławczy nie naruszył reguł prowadzenia postępowania i ustalił istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, które skutkowały uchyleniem decyzji pierwszoinstancyjnej. Sąd ocenił także zupełność uzasadnienia zaskarżonej decyzji i stwierdził jej zgodność z przepisami prawa. Tym samym, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i działając na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło