IV SA/Gl 85/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka Sędzia WSA Bożena Miliczek - Ciszewska Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi S.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. [...] nr [...] Prezydent Miasta R. decyzją z dnia [...] r. Nr [...]. Zw. zażądał od S. W. zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w kwocie 5.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami, ustalonych na podstawie decyzji ostatecznej Nr [...]z dnia [...]r. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że decyzją ostateczną Nr [...]z dnia [...]r. ustalono, iż w okresie od 01 września 2008 r. do 31 października 2009 r. strona pobrała nienależnie świadczenia rodzinne w kwocie 5000 zł. Organ zawiadomieniem z dnia 30 czerwca 2014 r. powiadomił stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego zmierzającego do żądania zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Strona zawiadomienie to otrzymała w dniu 07 lipca 2014 r. Organ zaznaczył, że ponieważ strona nie ma ustalonych świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2013/2014 brak było możliwości potrącenia kwoty świadczeń nienależnie pobranych z wypłacanych świadczeń rodzinnych. Nadto wskazał, iż ustaloną kwotę świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami należy wpłacić w kasie MOPS do dnia 14 listopada 2014 r. Wyjaśnił, że ustalona kwota nienależnych świadczeń rodzinnych w wysokości 5000 zł jest iloczynem wysokości nienależnie pobieranych świadczeń oraz liczby miesięcy ich pobierania. Poinformował również stronę o możliwości zastosowania ulg w spłacie powstałej należności. W odwołaniu od tej decyzji S.W. stwierdziła, że w dniu 07 października 2014 r. złożyła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. Nr [...]utrzymującą w mocy decyzję wydaną przez organ I instancji z dnia [...] r. Nr [...]w sprawie ustalenia, że od 01 września 2008 r. do 31 października 2009 r. pobrała nienależne świadczenia rodzinne w łącznej kwocie 5000 zł na K. W. w postaci zasiłku rodzinnego w kwocie 64 zł miesięcznie w okresie od 01 września 2008 r. do 31 października 2009 r., na R. W. w postaci zasiłku rodzinnego w kwocie po 64 zł miesięcznie w okresie od 01 września 2008 r. do 31 października 2009 r. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 100 zł jednorazowo, na J. W. w postaci zasiłku rodzinnego w wysokości 64,00 zł miesięcznie w okresie od 01 września 2008 r. do 31 października 2009 r., w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 100 zł jednorazowo i w postaci dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w kwocie 80 zł miesięcznie w okresie od 01 września 2008 r. do 30 kwietnia 2009 r. oraz na A. W. w postaci zasiłku rodzinnego w kwocie 48 zł miesięcznie w okresie od 01 września 2008 r. do 30 września 2009 r. i w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w okresie od 01 sierpnia 2009 r. do 31 września 2009 r. w kwocie 80 zł miesięcznie, przyznanych decyzją ostateczną wydaną przez Prezydenta Miasta R. z dnia [...]r. Nr [...] i decyzją z [...] r. Nr [...]. Odwołująca wskazała, że dopiero gdy uprawomocni się decyzja uznająca świadczenia rodzinne za nienależnie pobrane jest możliwe orzekanie w przedmiocie jego zwrotu przez osobę, która je pobrała. Uważa, że organ I instancji w zaskarżonej decyzji nie odniósł się należycie do zawartych w art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanek pobrania świadczeń nienależnych. Wskazała na wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 grudnia 2013 r., sygn. II SA/Bk 570/13, w którym Sąd stwierdził, że nakazanie zwrotu świadczeń rodzinnych jest uwarunkowane uprzednim ostatecznym przesądzeniem, że zostały pobrane jako świadczenia nienależne. Domagała się uchylenia decyzji organu I instancji. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu Kolegium Odwoławcze w całości przytoczyło w całości treść art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 114). Następnie wskazało, że decyzją ostateczną z dnia [...] r. Nr [...] przesądziło o tym, że strona pobrała nienależnie świadczenia rodzinne w łącznej kwocie 5000 zł. Art. 30 ust. 1 omawianej ustawy stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Ostateczność decyzji oznacza to, iż jest to decyzja wykonalna i to nawet przy zaskarżeniu jej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Jej wydanie umożliwiło organowi I instancji wydanie decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Ponieważ inny jest zakres obu tych postępowań w postępowaniu dotyczącym zwrotu kwoty świadczeń nienależnie pobranych nie bada się przesłanek wystąpienia świadczenia nienależnie pobranego. W postępowaniu o ustalenie nienależnie pobranych świadczeń należy zbadać, czy zachodzą przesłanki określone w art. 30 ust. 1 pkt 1- 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, natomiast w postępowaniu o zwrot nienależnie pobranych świadczeń bada się między innymi przesłanki z art. 30 ust. 3 i 5 (kwestie terminów). Zakres pojęciowy decyzji ustalającej, że świadczenie zostało pobrane nienależnie, a decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranego świadczenia nie jest tożsamy i o czym innym rozstrzygają takie decyzje. Kolegium podkreśliło, że decyzja administracyjna podlega, co do zasady, wykonaniu z chwilą jej ostataeczności (art. 16 § 1 k.p.a. w zw. z art. 130 k.p.a.). Z treści art. 16 § 1 i art. 127 § 1 i 2 k.p.a. wynika, że podział na decyzje ostateczne i nieostateczne oparty jest na stopniu ich wzruszalności i stabilności spowodowanych przez nie skutków prawnych. Wyczerpanie możliwości zaskarżenia decyzji odwołaniem do organu wyższej instancji oznacza, że stała się ona ostateczna. Decyzja ostateczna wskazuje więc, że sprawa została rozstrzygnięta w definitywny sposób, a wniesienie skargi do sądu administracyjnego nie wstrzymuje natomiast automatycznie wykonania zaskarżonej decyzji (art. 61 § 1 p.p.s.a.). Odnosząc to to niniejszej sprawy Kolegium wskazało, że fakt, iż skarżąca wniosła skargę do sądu na decyzję Kolegium w przedmiocie braku uprawnień do świadczeń rodzinnych oraz o uznaniu ich za nienależnie pobrane, nie odejmował im przymiotu decyzji ostatecznych, nie mając również wpływu na ich wykonanie. Stąd też orzekanie o zwrocie tychże świadczeń, nie jest działaniem z naruszeniem prawa. W opinii Kolegium, organ I instancji był uprawniony do wydania przedmiotowej decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca S. W., wniosła o uchylenie obu zapadłych w sprawie decyzji. Kolegium zarzuciła naruszenie przepisu art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że świadczenie rodzinne pobrane przez skarżącą jest nienależne. Wskazała, iż z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż zdaniem Kolegium podstawę stwierdzenia wystąpienia nienależnych świadczeń rodzinnych stanowi właśnie art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Natomiast w decyzji Kolegium z dnia [...]r. Nr [...] Kolegium przyjęło odmienną podstawę prawną wystąpienia nienależnych świadczeń rodzinnych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji o zasadności utrzymania decyzji organu I instancji w mocy. Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze Kolegium stwierdziło, że podstawą prawną orzekania o zwrocie nienależnych świadczeń rodzinnych jest przepis art. 30 ust. 1, ust. 5 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W postępowaniu tym nie bada się przesłanek wystąpienia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, na co wskazało Kolegium w swojej decyzji. Natomiast zawarte w uzasadnieniu decyzji wywody dotyczące m.in. przepisu art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowiły jedynie część uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Ld 1299/12, które co do istoty dotyczyło rozróżnienia między decyzjami prawomocnymi a ostatecznymi i wykonalności decyzji ostatecznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony orzeczeniem, czy rozstrzygnięcie wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony, czy narusza zasady współżycia społecznego i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotowa skarga musiała odnieść skutek. Art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Nakazanie zwrotu świadczeń rodzinnych jest uwarunkowane uprzednim ostatecznym przesądzeniem, że zostały pobrane jako świadczenia nienależne. To natomiast wymaga przeprowadzenia dwóch odrębnych i mających inny zakres, ale wzajemnie od siebie zależnych postępowań: wcześniejszego w przedmiocie ustalenia nienależnych świadczeń i późniejszego w przedmiocie nakazania ich zwrotu wraz z odsetkami - jeśli wynik tego pierwszego postępowania okaże się pozytywny. Tymczasem prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 października 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 1083/14 została uchylona decyzja ostateczna Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. Nr [...]przesądzająca o tym, że strona pobrała nienależnie świadczenia rodzinne w łącznej kwocie 5000 zł. Zatem, skoro dla prawidłowego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy konieczne jest ostateczne zakończenie postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń, gdyż dopiero wówczas otwiera się droga do orzekania w sprawie zwrotu takiego nienależnie pobranego świadczenia, to brak takiego orzeczenia (wyeliminowanie go z obrotu prawnego wyżej cyt. wyrokiem tut. Sądu) powoduje, że w chwili obecnej brak jest podstaw prawnych do orzekania o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego wobec braku prawomocnego ustalenia o jego niezależności. Ton powoduje konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz decyzji ja poprzedzającej. Art. 145 § 1 pkt 1 b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Z kolei art. 145 § 1 pkt 8 Kodeksu postępowania administracyjnego stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. Skoro zatem w przedmiotowej sprawie zaistniała wyżej wskazana podstawa wznowieniowa (art. 145 § 1 pkt. 8 k.p.a.), to konsekwencją tego była konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 b w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaskarżonej decyzji oraz decyzji ja poprzedzającej.