IV SA/Gl 851/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz - Kunicka (spr.) Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2011 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. na rzecz skarżącego kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...]r. nr [...], Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W., na podstawie art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej w skrócie K.p.a., art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej ( t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 122, poz. 851 ze zm.), orzekł, że wobec J.G.brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej – obustronnego trwałego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowanego hałasem - wymienionej w poz. 21 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869). W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że wyżej wymieniony był zatrudniony w warunkach narażenia na powstanie choroby zawodowej. Wśród okresów zatrudnienia J.G. wymienił m.in. zatrudnienie; - w latach 1963 – 1967 w "A" w G., gdzie mógł być narażony na hałas nie przekraczający dopuszczalnych norm - w okresie od 16 czerwca 1967 r. do 7 czerwca 1969 r. w przedsiębiorstwie "B" gdzie mógł być narażony na hałas nie przekraczający dopuszczalnych norm; - w okresie od 26 marca 1970 r. do 30 czerwca 1979 r. w "C" w G, w którym podczas pracy przy naprawie silników samochodowych mógł być narażony na hałas bez przekroczenia norm; - w okresie od 7 lipca 1989 r. do 30 czerwca 2007 r. w "D" w R. na stanowisku operatora sprzętu przeciwpożarowego, strażaka – kierowcy w Zakładowej Straży Pożarnej, gdzie przez ok. 16 godzin w ciągu miesiąca wykonywał prace naprawczo-konserwacyjne sprzętu przeciwpożarowego i w tym czasie był narażony na ponadnormatywny hałas. Ponadto organ dodał, że przy obsłudze samochodu bojowego, piły spalinowej, motopompy J.G. pracował doraźnie, nie więcej niż ok. 10 godzin na miesiąc i podczas obsługi wymienionych urządzeń był narażony na hałas przekraczający dopuszczalne normy. W okresie od 1 lipca 2007 r. do 20 grudnia 2009 r. wyżej wymieniony był zatrudniony jako konserwator maszyn i urządzeń w zakładzie przeróbki mechanicznej węgla i również był narażony na hałas o wartościach przekraczających dopuszczalne normy i oscylujących w granicach normy. Następnie organ podkreślił, że Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w K. Poradnia Chorób Zawodowych w S. oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., po przeprowadzeniu badań lekarskich, wydały orzeczenia o braku podstaw do rozpoznania u J.G. choroby zawodowej. W związku z tym organ wskazał, że pomimo wystąpienia narażenia zawodowego, nie został spełniony podstawowy warunek stwierdzenia choroby zawodowej. W odwołaniu od powyższej decyzji J.G.– reprezentowany przez pełnomocnika – wniósł o jej uchylenie. Wskazał, że był przez wiele lat narażony na działanie czynnika szkodliwego w postaci ponadnormatywnego hałasu powodującego schorzenie zawodowe, co prowadzi do wniosku, że warunki pracy miały niewątpliwy wpływ na wystąpienie zachorowania. Ponadto podniósł, że nie stwierdzono żadnych dodatkowych okoliczności - narażenia na czynnik szkodliwy poza miejscem pracy, zmian chorobowych samoistnych - mogących uzasadniać negatywne orzeczenie w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej. Wobec tego praca w ekspozycji na czynnik szkodliwy stanowiła jedyną przyczynę rozpoznanego u niego zawodowego urazu akustycznego. Podkreślił, że zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia [...] r. sygn. [...], dla uwolnienia się od obowiązku świadczeń związanych ze stwierdzeniem choroby zawodowej konieczne byłoby wykazanie, że dane schorzenie nie ma związku z rodzajem pracy wykonywanej przez osobę nim dotkniętą, natomiast wytyczne Ministra Zdrowia o rozpoznawaniu chorób zawodowych ustalające surowsze, niż rozporządzenie Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz.U. nr 65 poz. 294 z późn. zm.) kryteria kwalifikowania schorzeń, są pozbawione mocy prawnej. W podsumowaniu podniósł, że jeżeli wykryto u niego schorzenie narządu słuchu, a warunki pracy wskazują z niemal całkowitym prawdopodobieństwem na jego etiologię zawodową, natomiast organ orzekający nie wykluczył jednoznacznie związku przyczynowego stwierdzonej choroby z długoletnią pracą w narażeniu na czynnik szkodliwy - obowiązkiem organu I instancji było stwierdzenie zawodowego urazu akustycznego. [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 235¹ Kodeksu pracy oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, w wyniku rozpatrzenia odwołania, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu przedstawił sprawozdanie z dotychczasowego postępowania i ponadto wskazał, że J.G. pracował w warunkach narażenia na hałas stwarzający ryzyko uszkodzenia słuchu w latach 2007 r. do nadal w "D" w R. jako konserwator maszyn i urządzeń w zakładzie przeróbki mechanicznej węgla. Natomiast pracując w latach 1989 - 2007 w "D" jako operator sprzętu przeciwpożarowego i strażak - kierowca nie był narażony na hałas ponadnormatywny w przeliczeniu na dniówkę roboczą. Następnie organ podniósł, że lekarze specjaliści Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. - Poradnia Chorób Zawodowych w S., w orzeczeniu z dnia [...] r., orzekli o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu J. G., pomimo stwierdzenia przesunięcia progu słuchu wynoszącego - dla ucha prawego 50 dB; - dla ucha lewego – 63 dB, tj. spełniającego kryterium podwyższenia progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym - z uwagi na istnienie niedosłuchu odbiorczego już w [...] roku, tj. przed podjęciem pracy konserwatora urządzeń przeróbki mechanicznej węgla (audiogram z dnia [...] r. wskazujący ubytek słuchu UP-55 dB, UL-40 dB) oraz brak wieloletniego narażenia na hałas przekraczający normy w latach 1989 -2007. Organ odwoławczy wskazał, że lekarze specjaliści Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. w orzeczeniu z dnia [...] r. (obserwacja kliniczna w dniach [...] r.) również nie stwierdzili podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu J.G., uwzględniając diagnostykę audiologiczną (ubytki słuchu dla UP-46 dB., dla UL-61 dB.), całokształt obserwacji klinicznej oraz ocenę narażenia zawodowego na hałas w środowisku pracy, według której warunki pracy badanego nie stwarzały ryzyka wystąpienia choroby zawodowej narządu słuchu. Ponadto orzekli, że za pozazawodową etiologią uszkodzenia słuchu przemawiają także stwierdzone u wyżej wymienionego zaburzenia metaboliczne wpływające negatywnie na narząd słuchu: miażdżyca, zaburzenia gospodarki lipidowej (hipercholesterolemia, hipertrójglicerydemia) oraz cukrzyca. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik J.G. wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego. W uzasadnieniu wskazał, że w sprawie bezsporne jest, iż przez wiele lat skarżący pracował jako górnik pod ziemią. Dodał, że poza sporem pozostaje również, iż w jego środowisku pracy występował czynnik szkodliwy w postaci ponadnormatywnego hałasu. Podniósł, że nie ulega wątpliwości, iż wykonując pracę skarżący był narażony na działanie czynnika szkodliwego, co prowadzi do wniosku, iż warunki pracy miały niewątpliwy wpływ na wystąpienie choroby. Ponadto wskazał, że nie zgadza się z ustaleniami organu sanitarnego, jakoby ubytek słuchu skarżącego nie miał związku przyczynowego z warunkami pracy, nie zgadza się zatem z wynikami postępowania epidemiologicznego w zakresie ustalenia braku związku choroby z warunkami pracy. Podniósł, że u skarżącego rozpoznano schorzenie narządu słuchu i warunki pracy wskazują z niemal całkowitym prawdopodobieństwem na jego etiologię zawodową, a organ orzekający nie wykluczył jednoznacznie związku przyczynowego stwierdzonej choroby z długoletnią pracą w narażeniu na działanie czynnika szkodliwego. W związku z tym wskazał, że nie może budzić wątpliwości, iż przy wydaniu decyzji sanitarnych, rażąco zostały naruszone przepisy prawa, ponadto poczynione ustalenia faktyczne, co do przyczyn niedosłuchu skarżącego nie mogą zostać uznane za trafne. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia [...] r. pełnomocnik skarżącego wskazał, że prostuje treść skargi w tym zakresie, iż J.G. nie wykonywał pracy górniczej pod ziemią, lecz pracował na powierzchni – na stanowiskach mechanika i konserwatora maszyn i urządzeń w zakładzie przeróbki mechanicznej węgla, a także jako operator sprzętu przeciwpożarowego w "D". Podkreślił ponownie, że wyżej wymieniony wykonywał pracę w warunkach ponadnormatywnego hałasu mającego wpływ na powstanie zawodowego schorzenia słuchu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należało, iż sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze. zm. ), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest decyzja [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. z dnia [...] r. stwierdzające brak podstaw do rozpoznania u J.G. choroby zawodowej – obustronnego trwałego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowanego hałasem - wymienionej w poz. 21 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. (Dz. U. Nr 105, poz. 869), zwanego dalej również rozporządzeniem w sprawie chorób zawodowych. Ocena zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia została przeprowadzona przy uwzględnieniu przepisów wymienionego rozporządzenia. Ponadto podkreślenia wymagało, że materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej określa definicja sformułowana w art. 235¹ Kodeksu pracy, zgodnie z którą, za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Dla stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest zatem zrealizowanie dwóch warunków: rozpoznanie choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do cytowanego wyżej rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych oraz stwierdzenie – przynajmniej z wysokim prawdopodobieństwem - że została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. W zakresie oceny narażenia zawodowego wskazać należało, że organ I instancji w uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdził, iż J.G. był zatrudniony w warunkach narażenia na powstanie choroby zawodowej. Wśród okresów pracy skarżącego organ wymienił m.in. zatrudnienie: - w latach 1963 – 1967 w "A" w G., gdzie skarżący mógł być narażony na hałas nie przekraczający dopuszczalnych norm; - w okresie od 16 czerwca 1967 r. do 7 czerwca 1969 r. w przedsiębiorstwie "B", gdzie mógł być narażony na hałas nie przekraczający dopuszczalnych norm; - w okresie od 26 marca 1970 r. do 30 czerwca 1979 r. w "C" w G., w którym podczas pracy przy naprawie silników samochodowych mógł być narażony na hałas bez przekroczenia norm; - w okresie od 7 lipca 1989 r. do 30 czerwca 2007 r. w "D" w R. na stanowisku operatora sprzętu przeciwpożarowego, strażaka – kierowcy w Zakładowej Straży Pożarnej, gdzie przez ok. 26 godzin w ciągu miesiąca był narażony na ponadnormatywny hałas. Natomiast organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji wskazał, że J.G. pracował w warunkach narażenia na hałas stwarzający ryzyko uszkodzenia słuchu tylko od 2007 r. w "D" jako konserwator maszyn i urządzeń w zakładzie przeróbki mechanicznej węgla. Pracując zaś w latach 1989 - 2007 w "D" jako operator sprzętu przeciwpożarowego i strażak – kierowca, nie był narażony na hałas ponadnormatywny w przeliczeniu na dniówkę roboczą. Odnośnie powyższych stwierdzeń organu wskazać zatem należało, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego – okolicznością decydującą o uznaniu schorzenia za chorobę zawodową nie jest kwestia występowania w środowisku pracy wyłącznie hałasu ponadnormatywnego (wyrok NSA z dnia 12 maja 2010 r. sygn. akt II OSK 335/10). Jak bowiem podkreślił NSA w uzasadnieniu cytowanego wyroku - w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych w poz. 21 mowa jest o "obustronnym trwałym odbiorczym ubytku słuchu (...) spowodowanym hałasem" Ustawodawca nie postawił więc wymogu aby występujący w środowisku pracy hałas był hałasem ponadnormatywnym. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że nie jest wykluczone powstanie choroby zawodowej także w warunkach, w których dopuszczalne normy nie są przekraczane, gdyż znaczenie może mieć także osobnicza wrażliwość na działanie określonego czynnika (por. wyrok NSA z dnia 12 maja 2010 r. sygn. akt II OSK 335/10). Ponadto w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy całkowicie pominął wskazanie ustaleń dotyczących narażenia zawodowego skarżącego w okresie poprzedzającym zatrudnienie w Zakładowej Straży Pożarnej "D". W ramach kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić także należało, że organ odwoławczy, przyjmując jako podstawę ustaleń cytowane w decyzji orzeczenia lekarskie, całkowicie pominął w uzasadnieniu, wskazanie oceny powyższych dowodów. Niewątpliwie w zakresie okoliczności wymagających wiedzy specjalnej, w tym przypadku wiedzy medycznej, organ dokonuje ustaleń na podstawie orzeczeń lekarskich. Jednakże orzeczenia te podlegają ocenie – podobnie jak pozostałe dowody – dokonanej na podstawie przepisów postępowania administracyjnego, a więc z zachowaniem reguł tej oceny. W związku z tym doszło do naruszenia przez organ przepisów dotyczących postępowania, tj. art. 7 i 77 § 1 K.p.a., według których organ administracji jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i podjąć wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Ponadto uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia warunków wymienionych w art. 107 § 3 K.p.a., nie zawiera bowiem wskazania istotnych ustaleń w sprawie i oceny orzeczeń lekarskich. Nie ulega wątpliwości, że naruszenie w powyższy sposób przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Pominięte przez organ odwoławczy ustalenia i oceny, dotyczyły przecież podstaw rozstrzygnięcia w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej. Wobec tego - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. - Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ administracji uzupełni - we wskazanym wyżej kierunku - ustalenia dotyczące narażenia zawodowego skarżącego, poddając ocenie również warunki jego pracy w okresach zatrudnienia, które zostały pominięte w zaskarżonej decyzji. Następnie organ uzupełni materiał dowodowy poprzez uzyskanie kompletnego i szczegółowo uzasadnionego orzeczenia lekarskiego i wyda rozstrzygnięcie wskazując w jego motywach – zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. - na jakiej podstawie uznał konkretne okoliczności za ustalone i z jakich przyczyn ocenił dowody jako wiarygodne, ewentualnie z jakich powodów odmówił wiary poszczególnym dowodom. Przepis art. 200 P.p.s.a. stanowił podstawę zasądzenia od organu odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwoty 257 zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania. Z uwagi na to, że zaskarżona decyzja nie miała przymiotu wykonalności - jako utrzymująca w mocy decyzję o stwierdzeniu braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - bezprzedmiotowe było rozstrzygnięcie w zakresie art. 152 P.p.s.a.