IV SA/Gl 861/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Miliczek - Ciszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2016 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia studiów niestacjonarnych trzeciego stopnia w zakresie nauk humanistycznych oddala skargę. Orzeczeniem Komisji Dyscyplinarnej dla Studentów Uniwersytetu [...] w K. z dnia [...] r. doktorantowi J.R. (dalej wnioskodawca, strona lub skarżący) wymierzono karę dyscyplinarną wydalenia z uczelni. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy prawomocnym orzeczeniem Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Doktorantów Uniwersytetu [...] w K. z dnia [...] r. Skarga obwinionego na to orzeczenie została oddalona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 lutego 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 474/10. W piśmie z dnia 2 czerwca 2014 r. strona zwróciła się do Kierownika Studiów Doktoranckich Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu [...] (dalej organ pierwszej instancji) o wyrażenie zgody na wznowienie studiów doktoranckich. Jednocześnie wniosła o przywrócenie terminu w tym zakresie. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] organ pierwszej instancji nie wyraził żądanej zgody. W podstawie prawnej decyzji powołał § 7 ust. 5 Regulaminu studiów doktoranckich z 2007 r. (dalej Regulamin z 2007 r.) w zw. z art. 196 ust. 6 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.; dalej ustawa). Uzasadniając to rozstrzygnięcie opisał okoliczności, które skutkowały uruchomieniem postępowania dyscyplinarnego, a także wydaniem wobec wnioskodawcy wyroku karnego. Nadto wskazał, że w sprawie ma zastosowanie Regulamin z 2007 r., gdyż wnioskodawca odbywał studia doktoranckie od roku akademickiego 2006/2007 do dnia 18.01.2010 r. Według § 7 ust. 5 tego Regulaminu na studiach doktoranckich nie jest możliwa reaktywacja. Tak więc zarówno brak podstaw prawnych, jak i okoliczności faktyczne dotyczące dopuszczenia się przez wnioskodawcę czynów uchybiających godności doktoranta, skłoniły organ do podjęcia negatywnej decyzji w przedmiocie wznowienia studiów. W odwołaniu wnioskodawca zarzucił, że fakt ukarania go w przeszłości nie może wyłączyć możliwości wznowienia studiów doktoranckich. Natomiast z przedstawionej przez niego w toku postępowania opinii formalnoprawnej wynika, że reaktywacja winna być rozstrzygana na gruncie Regulaminu z 2010 lub 2012 r., a o przywróceniu terminu do złożenia wniosku w tym przedmiocie należy orzec stosownie do art. 207 ustawy w zw. z art. 58 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj.: 2016.23; dalej k.p.a.). Rektor Uniwersytetu [...] (dalej organ odwoławczy) decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. W uzasadnieniu odniósł się do różnych kwestii podnoszonych w odwołaniu, wykraczających poza granice rozpatrywanej sprawy administracyjnej. Jednocześnie podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że w celu rozstrzygnięcia przedmiotowej indywidualnej sprawy z zakresu administracji należy zastosować § 7 ust. 5 Regulaminu z 2007 r. Przepis ten wyklucza możliwość reaktywacji. Organ odwoławczy ocenił, że obowiązek zastosowania tego przepisu wynika z § 21 Regulaminu Studiów Doktoranckich z 2012 r. (dalej Regulamin z 2012 r.), zgodnie z którym "studia doktoranckie rozpoczęte przed dniem 1 października 2012 r. prowadzi się zgodnie z dotychczasowymi przepisami do czasu ich zakończenia według programu tych studiów". W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona zakwestionowała stanowisko organów i domagała się wydania orzeczenia nakazującego przyjęcie jej na semestr siódmy studiów doktoranckich, albo na semestr pierwszy tych studiów, ale z zaliczeniem wszystkich uprzednio zaliczonych przedmiotów i zajęć. Podobnie jak w odwołaniu skarżący zarzucił, że nałożenie na niego kar w przeszłości nie może przekreślać i blokować dokończenia studiów doktoranckich. Podniósł przy tym, iż wyrok karny wydany przez asesora sądowego jest nieważny z mocy prawa, co wynika z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Ponieważ zaś postępowanie dyscyplinarne bazowało w głównej mierze na tym nieważnym wyroku, to wydalenie go z uczelni również było nieważne. W każdym jednak razie nie ma podstaw do karania go w dwójnasób. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej odrzucenie argumentując, że jej żądania nie odnoszą się do zaskarżonej decyzji. Z ostrożności procesowej podtrzymał pogląd o braku możliwości reaktywacji na studiach doktoranckich, zgodnie z postanowieniami Regulaminu z 2007 r. Wyrokiem z dnia 3 września 2015 r. sygn. akt IV SA/Gl 1186/14 tutejszy Sąd oddalił skargę. W uzasadnieniu wskazano, że organy błędnie zastosowały w sprawie Regulamin z 2007 r. zamiast Regulaminu z 2012 r., który w zakresie właściwym dla podjęcia rozstrzygnięcia odsyła do Regulaminu Studiów w Uniwersytecie [...] (dalej Regulamin Studiów). Z kolei Regulamin Studiów umożliwia ubieganie się o wznowienie studiów w okresie do roku od momentu, gdy kara została darowana lub uległa zatarciu. Sąd wskazał, że ten termin ma charakter materialnoprawny i nie podlega przywróceniu, a w okolicznościach sprawy upłynął w dniu 24 kwietnia 2014 r. Wniosek o wznowienie studiów doktoranckich został złożony w dniu 2 czerwca 2014 r., a więc w czasie, gdy prawo do ubiegania się o wznowienie studiów już wygasło. Mając powyższe na względzie Sąd stwierdził, że żądanie skarżącego nie mogło zostać uwzględnione z przyczyn materialnoprawnych, aczkolwiek odmiennych niż wskazane w zaskarżonej decyzji. W skardze kasacyjnej profesjonalny pełnomocnik skarżącego ustanowiony po rozpoznaniu wniosku o udzielenie prawa pomocy, zaskarżył ten wyrok w całości; wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie art. 19 p.p.s.a. poprzez rozpoznanie sprawy przez skład sądu, w którym brał udział sędzia Andrzej Matan, który winien się wyłączyć z rozpoznania przedmiotowej sprawy z uwagi na fakt, że jest pracownikiem Uniwersytetu [...] w K., a więc podwładnym organu administracyjnego wydającego zaskarżoną decyzję, co budzi wątpliwości odnośnie bezstronności sędziego. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 80/16 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania tutejszemu Sądowi. W uzasadnieniu wskazał, że udział w rozpoznaniu sprawy ze skargi na decyzję organu szkoły wyższej sędziego, który jest jednocześnie pracownikiem naukowo-dydaktycznym tej uczelni nie stanowi przyczyny wyłączenia sędziego z mocy ustawy wymienionej enumeratywnie w art. 18 § 1 p.p.s.a. Niemniej jednak okoliczność ta jest przyczyną wyłączenia sędziego w trybie i na zasadach, o których mowa w art. 19 p.p.s.a., ponieważ jest ona tego rodzaju, że może wywołać u strony uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. NSA podkreślił, że pozostawanie w stosunku pracy rodzi całą sieć relacji między pracownikiem a pracodawcą (np. lojalność wobec pracodawcy), która obiektywnie rzecz ujmując, może (choć niekoniecznie musi) mieć wpływ na bezstronność oceny działań zakładu pracy przez pracownika. Dodał, że w instytucji wyłączenia sędziego chodzi również o to, aby strona postępowania nie miała uzasadnionych obiektywnie wątpliwości co do bezstronności sędziego. Ocenił, że pozostawanie przez sędziego w stosunku pracy z uczelnią, której organ wydał decyzję zaskarżoną do sądu administracyjnego może wywołać u strony obiektywnie uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego. Zatem w zaistniałej sytuacji, sędzia będący pracownikiem uczelni, sam powinien wystąpić z żądaniem wyłączenia go ze sprawy, w której stroną jest ta szkoła wyższa, w której jest on zatrudniony. Mając powyższe na względzie NSA stwierdził, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, gdyż podniesiony w nie zarzut naruszenia art. 19 p.p.s.a. jest trafny. Sprawa podlega ponownemu rozpoznaniu, a żądania stron sporu sądowego nie uległy zmianie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz. U. 2014, poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tj.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej ustawa p.p.s.a.). Sąd dokonał kontroli zaskarżonej decyzji na zasadach wyżej wskazanych i stwierdził, że skarga jest niezasadna. Skarżący żądał wydania orzeczenia nakazującego przywrócenie go na studia doktoranckie wskazując, że wnosił do właściwego organu o wyrażenie zgody na wznowienie tych studiów, a także o przywrócenie terminu do zgłoszenia tego wniosku. Odmowę ocenił jako nieuprawnioną. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę domagał się jej odrzucenia wywodząc, że treść skargi nie odnosi się do decyzji organu odwoławczego, a żądanie skargi nie mieści się w zakresie kognicji sądu administracyjnego. Alternatywnie wniósł o oddalenie skargi; podtrzymując stanowisko o braku możliwości – w okolicznościach sprawy – pozytywnego załatwienia wniosku skarżącego. Rozstrzygnięcie sporu wymaga odwołania się do przepisów prawnych zawartych w ustawie oraz w przywołanych wyżej Regulaminach. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 207 ust. 1 ustawy do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 10 i 11 oraz art. 196 ust. 3, decyzji podjętych przez organy uczelni, kierownika studiów doktoranckich lub dyrektora jednostki naukowej w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego i doktoranckiego, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Sąd stwierdza, że aczkolwiek osobista skarga strony jest obszerna i wielowątkowa, to nie budzi żadnej wątpliwości okoliczność, iż skarżący kwestionuje legalność decyzji organu odwoławczego z dnia [...] r. Na mocy art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym nawet w przypadku sformułowania wniosków skargi w sposób odbiegający od treści zaskarżonej decyzji nie ma przeszkód do merytorycznego jej rozpatrzenia. Nadto decyzja w przedmiocie odmowy wznowienia (reaktywacji) studiów doktoranckich jest objęta normą art. 207 ust. 1 ustawy, który to przepis dopuszcza kognicję sądu administracyjnego. Kwestia nabycia statusu doktoranta (też powtórnie) wykracza bowiem poza wewnątrzzakładowe sprawy uczelni i dotyczy stosunku administracyjnoprawnego sensu stricte. Z powodów wyżej przedstawionych żądanie odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. nie mogło odnieść skutku. Wskazać jeszcze trzeba, że zgodnie z art. 189 ustawy p.p.s.a. jeżeli skarga ulegała odrzuceniu albo istniały podstawy do umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem uchyla wydane w sprawie orzeczenie oraz odrzuca skargę lub umarza postępowanie. W niniejszej sprawie przepis ten nie znalazł zastosowania. Przechodząc do meritum, trzeba zidentyfikować przepisy właściwe do załatwienia wniosku skarżącego. Jak wyżej wskazano organy oparły się na postanowieniu zawartym w § 7 ust. 5 Regulaminu z 2007 r., zgodnie z którym na studiach doktoranckich nie jest możliwa reaktywacja. Przepis ten uznano za znajdujący zastosowanie w sprawie na mocy § 21 ust. 1 Regulaminu z 2012 r., który stanowi, że studia doktoranckie rozpoczęte przed dniem 1 października 2012 r. prowadzi się zgodnie z dotychczasowymi przepisami do czasu ich zakończenia według programu tych studiów. Sąd stwierdza, że organy błędnie ustaliły stan prawny sprawy. Norma intertemporalna zawarta w § 21 ust. 1 Regulaminu z 2012 r. nie odnosi się w ogóle do problemu wznowienia studiów doktoranckich, lecz do prowadzenia studiów będących w toku, a rozpoczętych przed dniem 1 października 2012 r. Natomiast skreślenie ze studiów (w tym przypadku na skutek orzeczenia kary dyscyplinarnej wydalenia z uczelni) powoduje zakończenie stosunku prawnego łączącego doktoranta z uczelnią, w tym i w zakresie podlegania przez niego postanowieniom regulaminowym. Sprawa o wznowienie studiów nie dotyczy więc prowadzenia studiów w rozumieniu przywołanego § 21 ust. 1 Regulaminu z 2012 r., lecz jest nową sprawą o uzyskanie (odzyskanie) statusu doktoranta. Błędna interpretacja tego przepisu doprowadziła organy do nieuprawnionego zastosowania § 7 ust. 5 Regulaminu z 2007 r. Tym samym doszło do naruszenia prawa materialnego. Jak już Sąd zaznaczył naruszenie prawa materialnego jest podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji jedynie w przypadku, gdy jest to naruszenie mające wpływ na wynik sprawy. Dostrzeżone naruszenie nie miało wpływu na wynik sprawy, gdyż wynik postępowania administracyjnego w przedmiocie wznowienia studiów doktoranckich nie mógł być inny niż wynik tego postępowania odzwierciedlony w zaskarżonej decyzji – co zostanie niżej wyjaśnione z odwołaniem się do właściwych przepisów prawnych. Sąd stwierdza, że Regulamin z 2012 r. nie zawiera postanowień dotyczących reaktywacji studiów doktoranckich. Jak wyżej wyjaśniono nie zawiera również żadnego odesłania w tym względzie do Regulaminu z 2007 r. Brak też innych regulacji szczególnych. Natomiast w § 21 ust. 6 Regulaminu z 2012 r. została zawarta ogólna norma odsyłająca, zgodnie z którą w sprawach dotyczących przebiegu studiów doktoranckich nieuregulowanych tym Regulaminem stosuje się odpowiednio postanowienia Regulaminu Studiów w Uniwersytecie [...] w K.. Sytuację prawną skarżącego kształtuje zatem § 27 ust. 6 Regulaminu Studiów. W myśl tego przepisu osoba, która została skreślona z listy studentów wskutek prawomocnego orzeczenia komisji dyscyplinarnej, może ubiegać się o wznowienie studiów na określonym kierunku i roku studiów w okresie do roku od momentu, gdy kara została jej darowana lub uległa zatarciu. Fakt ukarania dyscyplinarnego skarżącego w postaci wydalenia z uczelni jest bezsporny. Prawidłowość orzeczeń dyscyplinarnych została poddana sądowej kontroli w odrębnym postępowaniu o sygnaturze akt IV SA/Gl 474/10 i ich ważność nie może być skutecznie podważona w ramach niniejszej sprawy. Ponieważ z akt osobowych skarżącego nie wynika, by ubiegał się o darowanie lub zatarcie kary dyscyplinarnej, zastosowanie ma przepis art. 222 ust. 1 w zw. z art. 226 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym zatarcie kary dyscyplinarnej następuje z mocy prawa po upływie trzech lat od uprawomocnienia się orzeczenia o ukaraniu. Pojęcie prawomocności podlega odkodowaniu w oparciu o zamieszczoną w ustawie regulację szczególną dotyczącą postępowania dyscyplinarnego. Na mocy bowiem art. 223 ustawy w tym zakresie nie stosuje się procedury administracyjnej. Art. 211 ustawy stanowi, że skarga do sądu służy od prawomocnego orzeczenia odwoławczej komisji dyscyplinarnej. Tak więc prawomocność orzeczenia o ukaraniu, w razie uruchomienia trybu odwoławczego, następuje w dniu wydania orzeczenia przez odwoławczą komisję dyscyplinarną, co w rozpatrywanym przypadku nastąpiło 22 kwietnia 2010 r. Od dnia następnego zaczął biec termin trzech lat do zatarcia kary dyscyplinarnej. Tym samym do zatarcia przedmiotowej kary doszło 23 kwietnia 2013 r. Od dnia następnego rozpoczął swój bieg roczny termin do ubiegania się o wznowienie studiów doktoranckich określony w § 27 ust. 6 Regulaminu Studiów. Termin ten upłynął w dniu 24 kwietnia 2014 r. Sąd stwierdza, że wzmiankowany termin nie ma charakteru procesowego i dlatego żądanie przywrócenia tego terminu na podstawie art. 58 k.p.a. w zw. z art. 207 ust. 1 ustawy nie mogło odnieść pożądanego dla skarżącego skutku. Jest to bowiem termin prawa materialnego na dokonanie stosownej czynności prawnej, określony w regulacji uczelnianej. Ugruntowane orzecznictwo dopuszcza wyjątkowo możliwość przywrócenia terminu prawa materialnego - ale tylko wówczas, gdy przewidują to przepisy określające dany termin (por. uchwała NSA z 14.10.1996 r., sygn. akt OPK 19/96, ONSA 1997/2/56, wyroki NSA o sygn. akt.: II GSK 1517/12, I OSK 1438/13, II OSK 379/14, dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Regulamin Studiów nie zawiera postanowienia o przywracaniu terminu do ubiegania się o wznowienie studiów, w związku z czym upływ tego terminu oznacza wygaśnięcie prawa osoby skreślonej z listy studentów (odpowiednio też doktorantów). Tym samym w sytuacji, gdy wniosek skarżącego o wznowienie studiów został złożony w dniu 2 czerwca 2014 r., to prawo do ubiegania się o wznowienie studiów już wygasło. Jak wyżej wyjaśniono termin ten nie może zostać przywrócony. Dokonanie czynności po upływie rocznego terminu pozbawione jest skutków prawnych w wyniku prekluzji. W tym stanie rzeczy odmowa zgody na wznowienie studiów doktoranckich przez skarżącego była w pełni zasadna, a błędne zinterpretowanie i zastosowanie przez organy prawa materialnego nie miało wpływu na wynik sprawy. Z powodów, które zostały powyżej szczegółowo wyjaśnione rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji jest prawidłowe i nie mogło być inne. Podkreślić jeszcze trzeba, że wszystkie istotne okoliczności faktyczne wynikają wprost z materiału zawartego w aktach administracyjnych oraz wcześniejszego wyroku tutejszego Sądu o sygn. akt IV SA/Gl 474/10. Mając powyższe na uwadze z mocy art. 151 ustawy p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.