IV SA/Gl 873/07

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. L. i Stowarzyszenia A na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie świadczeń pieniężnych z tytułu pracy przymusowej, w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej – H. L. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W piśmie procesowym datowanym na [...] H. L. wniosła o zwolnienie z opłat sądowych powołując się na okoliczność niskich dochodów. Z uwagi na fakt, iż powyższe żądanie nie zostało wyrażone w wymaganej przepisami formie, pismem z dnia [...] skarżącą wezwano do nadesłania wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru. H. L. złożyła rzeczony formularz w dniu [...], precyzując, iż zakres jej żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniosła zarzuty odnoszące się do merytorycznych aspektów związanych z decyzją stanowiącą przedmiot zaskarżenia w sprawie. Nadto oświadczyła, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonkiem oraz, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości, poza mieszkaniem o powierzchni [...]. Miesięczny dochód uzyskiwany przez rodzinę strony wykazany został w kwocie [...], na którą składa się jej [...] w wysokości [...] oraz [...] pobierana przez jej małżonka w wysokości [...]. Nadto wnioskująca powołała się na zły stan zdrowia i związaną z tym konieczność ponoszenia znacznych kosztów leczenia. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku uznano za niewystarczające pismem z dnia [...] skarżącą wezwano do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych, które zostały w nim ujęte. W odpowiedzi H. L. nadesłała pismo, w którym wykazała wysokość kosztów stałych obciążających jej gospodarstwo domowe (czynsz, opłaty za tzw. media, składki ubezpieczeniowe, naprawy samochodu). Równocześnie przedłożyła między innymi dokumenty źródłowe potwierdzające fakt poniesienia wydatków w tym zakresie a także dokumentację medyczną obrazującą kłopoty zdrowotne jej męża oraz harmonogram spłat pożyczki zaciągniętej na remont samochodu. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku H. L. należy podnieść, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, zgodnie z art. 245 §3 tej ustawy mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). W tym kontekście uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Należy bowiem podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie tej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Oznacza to, że prawo pomocy może zostać przyznane wyłącznie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623). Tymczasem skarżąca do osób takich nie należy. Trzeba bowiem zaznaczyć, że miesięczny dochód netto przypadający na jej dwuosobowe gospodarstwo domowe wynosi [...] (patrz: nadesłane przekazy pocztowe dokumentujące wysokość [...] pobranych przez skarżącą i jej małżonka odpowiednio za [...] oraz za [...]). Z przedstawionego rozliczenia kosztów bieżącego utrzymania (patrz: pismo procesowe z dnia [...]) nie wynika przy tym, aby jej gospodarstwo domowe obciążone było nadzwyczajnie wysokimi wydatkami bieżącymi. Wnioskująca podała wprawdzie, że zarówno ona sama jak i jej mąż uskarżają się na zły stan zdrowia i ponoszą znaczne koszty leczenia oraz zakupu leków, jednak pomimo wyraźnego wezwania nie określiła ich orientacyjnej miesięcznej wysokości. Zamiast tego przedłożyła jedynie trzy paragony i jedną fakturę VAT wystawione przez aptekę oraz jedną fakturę VAT wystawioną przez przedsiębiorstwo uzdrowiskowe, potwierdzające fakt dokonania wydatków na zakup leków oraz na pokrycie kosztów leczenia uzdrowiskowego w kwocie ogółem [...]. Wszystkie wskazane wyżej dokumenty wystawione zostały pomiędzy [...] a [...] 2007 r., czyli w okresie całego roku 2007 r. a w rezultacie należało przyjąć, że średnie miesięczne udokumentowane koszty leczenia wynoszą tu [...], co nie może wszak stanowić dużego obciążenia dla dwuosobowej rodziny dysponującej relatywnie znacznym dochodem netto, w rozmiarze niemal [...]. W tym stanie rzeczy także uiszczenie pełnych kosztów postępowania, nie powinno spowodować uszczerbku dla niezbędnych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego strony. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Tymczasem nie sposób zgodzić się, aby skarżąca lub jej małżonek mogli ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku uiszczenia kosztów związanych z niniejszą sprawą, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi wynoszącego [...]. Osiągają oni bowiem dochód, który przy racjonalnym i oszczędnym gospodarowaniu powinien z łatwością umożliwić opłacenie przywołanej kwoty, bez konieczności rezygnowania z zaspokojenia elementarnych potrzeb dwuosobowego gospodarstwa domowego. Zważywszy wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., w związku z art. 258 §3 oraz z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.