IV SA/Gl 895/07

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. Z. i Stowarzyszenia A. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie świadczeń pieniężnych z tytułu pracy przymusowej, w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej – K. Z. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od opłat sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W piśmie procesowym datowanym na [...] K. Z. wniosła o zwolnienie z opłat sądowych powołując się na okoliczność niskich dochodów. Z uwagi na fakt, iż powyższe żądanie nie zostało wyrażone w wymaganej przepisami formie, pismem z dnia [...] skarżącą wezwano do nadesłania wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru. K. Z. złożyła rzeczony formularz w dniu [...] W jego treści oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonkiem i posiada dom o powierzchni [...]. Nie dysponuje natomiast żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami wartościowymi. Nadto zadeklarowała, iż miesięczny dochód przypadający na jej rodzinę wynosi [...] i składa się z otrzymywanej przezeń [...] w kwocie [...] oraz z [...] pobieranej przez jej małżonka w rozmiarze [...]. Do wniosku dołączone zostały zaświadczenia lekarskie i inne dokumenty potwierdzające kłopoty zdrowotne, na jakie uskarża się strona oraz jej mąż. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku uznano za niewystarczające, zarządzeniem z dnia [...] skarżącą wezwano o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które się powołała. W odpowiedzi K. Z. nadesłała "odcinki" [...] pobranych przez nią i męża, faktury VAT i dowody wpłaty dokumentujące koszty poniesione z tytułu opłat za tzw. media oraz jedną fakturę VAT dokumentującą zakup leków. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. W tym miejscu należy zaznaczyć, że w złożonym formularzu "PPF" K. Z. nie sprecyzowała zakresu swego żądania (brak stosownych oznaczeń w rubryce 4). Treść jej wcześniejszego pisma z dnia [...] nie pozostawia jednak wątpliwości co do tego, że jej intencją było ubieganie się o zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych. Wobec powyższego wniosek niniejszy należało rozpoznać w kontekście przesłanki wynikającej z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, w świetle art. 245 §3 tej ustawy mogącym obejmować między innymi zwolnienie od opłat sądowych) może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostało udowodnione przez stronę (por. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2004, s.319). W tym kontekście uznano, że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania. Należy bowiem podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie tej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). W konsekwencji, prawo pomocy może zostać przyznane wyłącznie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623). Tymczasem K. Z. nie zdołała wykazać w sposób dostatecznie przekonujący, aby okoliczność taka miała w jej przypadku miejsce. Trzeba bowiem zaznaczyć, że miesięczny dochód netto przypadający na dwuosobowe gospodarstwo domowe wyżej wymienionej wynosi [...] (patrz: nadesłane "odcinki" [...] skarżącej i jej małżonka) a równocześnie z jej oświadczeń nie wynika, aby było ono obciążone nadzwyczajnie wysokimi wydatkami. Skarżąca przedłożyła wprawdzie w toku postępowania bogatą dokumentację medyczną potwierdzającą problemy zdrowotne, na które uskarża się zarówno ona sama jak i jej mąż. Tym niemniej, w odpowiedzi na wyraźne wezwanie zawarte w zarządzeniu z dnia [...] nie tylko nie określiła miesięcznej kwoty wydatków ponoszonych na leczenie i zakup leków lecz nawet nie podała orientacyjnej, ogólnej miesięcznej wysokości kosztów utrzymania jej gospodarstwa domowego. Nadesłała natomiast faktury VAT i dowody wpłaty, które nie wskazują na to, by wydatki te były znaczne w zestawieniu z osiąganymi dochodami. Zgodnie bowiem z danymi ujętymi w tych dokumentach źródłowych, na stałe koszty utrzymania rodziny skarżącej składa się opłata za energię elektryczną: [...], podatek od nieruchomości: [...] (1/12 kwoty rocznej wynoszącej [...]), opłata za telefon: [...] (należność za ostatni miesiąc, to jest październik 2007 r.), opłata za wodę: [...] oraz za gaz: [...]. Dochodzi do tego koszt zakupu leków w rozmiarze [...]. W konsekwencji, udokumentowane wydatki z tytułu opłat stałych i zakupu leków to [...]. Należy więc przyjąć, że na pozostałe potrzeby (żywność, środki czystości, odzież) do dyspozycji strony i jej męża pozostaje [...]. W tym stanie rzeczy trudno uznać, by uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania mogło spowodować uszczerbek dla ich niezbędnych potrzeb życiowych. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Tymczasem nie sposób zgodzić się, aby wnioskująca lub jej małżonek mogli ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku uiszczenia kosztów związanych z niniejszą sprawą, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi wynoszącego [...]. Osiągają oni bowiem dochód, który przy racjonalnym i oszczędnym gospodarowaniu powinien umożliwić opłacenie przywołanej kwoty, bez konieczności rezygnowania z zaspokojenia elementarnych potrzeb dwuosobowego gospodarstwa domowego. Zważywszy wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., w związku z art. 258 §3 oraz z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.