IV SA/Gl 897/07

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. B. i Stowarzyszenia A. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej, w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu – Z. B. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W treści pisma procesowego datowanego na [...] Z. B. wniósł o zwolnienie od opłat sądowych powołując się na okoliczność niskich dochodów. Ponieważ powyższe żądanie nie zostało wyrażone w wymaganej przepisami formie, pismem z dnia [...] skarżącego wezwano do nadesłania wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru. Z. B. złożył rzeczony formularz w dniu [...], precyzując, iż zakres jego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł zarzuty dotyczące zaskarżonej decyzji. Równocześnie zadeklarował, iż nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Jest natomiast właścicielem mieszkania o powierzchni [...] oraz współwłaścicielem domu o powierzchni [...] (udział wynoszący 1/2) i gruntu rolnego o powierzchni [...] (udział wynoszący 1/2). Miesięczny dochód brutto dwuosobowego gospodarstwa domowego wnioskodawcy wykazany został jako [...], na co składa się pobierana przezeń [...] w wysokości [...] oraz [...] jego małżonki w kwocie [...]. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku uznano za niewystarczające, zarządzeniem z dnia [...] skarżącego wezwano do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych, które zostały w nim wykazane. W odpowiedzi Z. B. nadesłał pismo procesowe datowane na [...], w którym określił, że wysokość miesięcznych kosztów utrzymania jego gospodarstwa domowego wynosi [...]. Przedłożył także "odcinek" swej [...] i "odcinek" [...] otrzymanej przez jego małżonkę za październik 2007 r. a nadto faktury VAT i dowody wpłaty dokumentujące wysokość opłat za energię elektryczną, gaz, wodę i telefon oraz z tytułu składek ubezpieczeniowych. Nadto w przywołanym wyżej piśmie procesowym z dnia [...] podkreślił, że jest osobą [...] oraz wyjaśnił, że wykazane we wniosku mieszkanie nie stanowi odrębnej nieruchomości, lecz wchodzi w skład posiadanego przezeń domu. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku Z. B. należy podnieść, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, zgodnie z art. 245 §3 tej ustawy mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). W tym kontekście uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Należy bowiem podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie tej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Oznacza to, że prawo pomocy może zostać przyznane wyłącznie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623). Tymczasem skarżący do osób takich nie należy. Trzeba bowiem zaznaczyć, że miesięczny dochód przypadający na jego dwuosobowe gospodarstwo domowe wynosi [...] netto (patrz: nadesłane "odcinki" [...] skarżącego i [...] jego małżonki). Z oświadczeń wyżej wymienionego nie wynika przy tym, aby znajdował się on w szczególnie trudnej sytuacji życiowej lub aby zachodziły w jego przypadku nadzwyczajne okoliczności (np. ciężka, obłożna choroba, nieprzewidziane zdarzenia losowe) mogące powodować konieczność ponoszenia nadzwyczajnie wysokich wydatków. Wnioskujący podał wprawdzie, że pokrywa koszty leczenia i zakupu leków dla siebie i żony w wysokości [...] miesięcznie, jednak pomimo wyraźnego wezwania nie nadesłał jakichkolwiek dokumentów (np. stosowne faktury VAT lub paragony) mogących ten fakt potwierdzać. Tym niemniej, nawet uwzględniwszy okoliczność ponoszenia przez Z. B. rzeczonych obciążeń finansowych stwierdzić przyjdzie, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania, nie powinno spowodować uszczerbku dla niezbędnych potrzeb życiowych jego rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Tymczasem nie sposób zgodzić się, aby skarżący lub jego małżonka mogli ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku uiszczenia kosztów związanych z niniejszą sprawą, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi wynoszącego [...]. Osiągają oni bowiem dochód, który przy racjonalnym i oszczędnym gospodarowaniu powinien z łatwością umożliwić opłacenie przywołanej kwoty, bez konieczności rezygnowania z zaspokojenia elementarnych potrzeb dwuosobowego gospodarstwa domowego. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, że w swym piśmie procesowym z dnia [...] skarżący wśród kosztów bieżącego utrzymania wymienił kwotę [...] "innych wydatków". Tymczasem nie sposób uznać aby bliżej niesprecyzowane "inne wydatki" mieściły się w pojęciu niezbędnych kosztów utrzymania. W świetle powyższego nie budzi wątpliwości, że wnioskodawca ma możliwość poczynienia stosownych oszczędności celem opłacenia wymaganego wpisu od skargi. Także okoliczność, że skarżący jest w stanie przeznaczać na konserwację posiadanej nieruchomości kwotę aż [...] miesięcznie (patrz: przywołane pismo procesowe z dnia [...]) nie wskazuje bynajmniej na to aby jego sytuacja materialna była krytyczna. Skoro bowiem pokrywanie rzeczonych kosztów w takim rozmiarze nie przekracza jego możliwości płatniczych, to trudno zgodzić się by zaliczał się do osób, dla których uiszczenie kwoty [...] spowodowałoby uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Zważywszy wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., w związku z art. 258 §3 oraz z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.