IV SA/Gl 9/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.), Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną przez Naczelnika Wydziału Spraw Rodzinnych i Alimentacyjnych UM w J. z upoważnienia Prezydenta Miasta J., na podstawie art. 2 pkt. 16, art. 4 ust. 1 - 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195 – zwanej dalej "ustawą o pomocy"), odmówiono przyznania M.K. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko G.K. Z treści uzasadnienia tej decyzji wynika, że w dniu 30 września 2016 r. M.K. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na kolejne dziecko G.K. bez uwzględnienia kryterium dochodowego. Natomiast organ uznał, że wnioskodawca nie spełnia warunków do przyznania świadczenia, ponieważ zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w G. Wydział [...] Cywilny Ośrodek Zamiejscowy w R. z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt [...] wykonywanie władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi: A.K. i G.K. powierzono matce, zapewniając ojcu prawo do współdecydowania o istotnych sprawach dzieci, a tym samym dzieci są wychowywane przez matkę. Od powyższej decyzji odwołanie złożył M.K. domagając się uchylenia tego rozstrzygnięcia oraz przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia na syna G. w kwocie proporcjonalnej do czasu w jakim syn przebywa wyłącznie pod jego opieką. W uzasadnieniu odwołujący się podał, że zgodnie z wyrokiem rozwodowym syn G. jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców. Dzieci przebywają z nim 71 – 75 dni w roku (zależnie od układu świąt w danym roku), tj. 1/5 roku i w tym czasie znajdują się wyłącznie pod jego opieką w miejscu jego zamieszkania. Zdaniem strony nieprawdziwe jest zatem twierdzenie, że dzieci są wychowywane wyłącznie przez matkę. Decyzją z dnia [...]r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu albo opiekunowi prawnemu dziecka. Ustalenie prawa do świadczenia oraz jego wypłata następuje odpowiednio na wniosek jednej ze wskazanych osób, przy czym wniosek winien zawierać dane dzieci pozostające na utrzymaniu osoby go składającej (art. 13 ust. 1 i 3 pkt 3 ustawy). Zgodnie zaś z art. 2 pkt 16 cyt. ustawy do składu rodziny włączyć można zamieszkujące wspólnie, pozostające na utrzymaniu dzieci do ukończenia 25 roku życia. Natomiast w sytuacji, gdy rodzice dziecka są rozwiedzeni, żyją w separacji lub w rozłączeniu, do członków rodzin obojga rodziców można wliczyć tylko takie dziecko, które zgodnie z orzeczeniem sądu znajduje się pod opieką naprzemienną. Następnie organ odwoławczy wskazał, że z wyroku Sądu Okręgowego w G. Wydział [...] Cywilny Ośrodek Zamiejscowy w R. z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt [...] wynika, że orzekając rozwód małżeństwa skarżącego z M.K. Sąd powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi A. i G. matce, przyznając M.K. prawo do współdecydowania o istotnych sprawach związanych z małoletnimi. Ponadto Sąd ustalił kontakty skarżącego z jego małoletnimi dziećmi poza ich miejscem zamieszkania w następujący sposób: - pierwszy i trzeci weekend miesiąca od soboty od godziny 10.00 do niedzieli do godziny 17.00, - pierwszy tydzień ferii zimowych od soboty od godziny 10.00 do soboty kończącej tydzień do godziny 17.00, -od pierwszego sierpnia od godziny 10.00 do 15 sierpnia do godziny 17.00 - w latach parzystych od Wigilii od godz. 15.00 do 17.00 następnego dnia - w latach nieparzystych od godziny 17.00 pierwszego dnia Świąt Bożego Narodzenia do godziny 17.00 następnego dnia, - od niedzieli Wielkanocnej od godz. 12.00 do następnego dnia do godziny 17.00. Sąd zobowiązał stronę do łożenia na dzieci alimentów w łącznej kwocie 1500 zł. Mając na względzie przepisy ustawy o pomocy, przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczące władzy rodzicielskiej oraz stan faktyczny sprawy organ odwoławczy stwierdził, że małoletnie dzieci A. i G. zamieszkują z matką, której Sąd powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dziećmi, w związku z tym tylko matka dzieci może ubiegać się skutecznie o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego. Tylko bowiem w przypadku, gdy dziecko , zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obojga rodziców. Zdaniem organu na podstawie wyroku rozwodowego nie można uznać, że Sąd orzekł o opiece naprzemiennej nad małoletnimi wobec obydwojga rodziców rozwiedzionych. Okoliczność, że strona wywiązuje się z kontaktów z dziećmi w zakresie wskazanym przez Sąd nie ma natomiast wpływu na wynik postępowania. W skardze do Sądu na powyższą decyzję M.K. wniósł o jej uchylenie lub zmianę zarzucając przyjęcie błędnej interpretacji wyroku rozwodowego. Wskazał, że w wyroku tym Sąd stwierdził, że ojciec dzieci będzie spędzał z dziećmi, czyli przebywał z nimi w określonym czasie. Zatem jeżeli ojciec dzieci wywiązuje się z nałożonych przez Sąd obowiązków to jest to opieka naprzemienna. Podkreślił, że dzieci przebywają z nim i pod wyłączną jego opieką w miejscu jego zamieszkania przez piąta część roku kalendarzowego w związku z tym należy przyjąć, że jest to ich drugie równorzędne miejsce zamieszkania. Stwierdził, że w przypadku wątpliwości co do stanu faktycznego należało przeprowadzić wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania obojga rodziców. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Natomiast odnosząc się do treści skargi stwierdził, że opieka naprzemienna polega na zapewnieniu każdemu z rodziców możliwości spędzania z dzieckiem porównywalnej ilości czasu, co oznacza, że dziecko winno mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach. Tymczasem na podstawie przedstawionego wyroku nie można uznać, że Sąd orzekł o opiece naprzemiennej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle wyżej przytoczonych kryteriów Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia regulują przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r., poz. 195), dalej jak dotychczas "ustawa o pomocy". Zgodnie z art. 4 ust. 2oraz art. 5 ust. 1 tej ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Przy czym stosownie do treści art. 5 ust. 3 ww. ustawy świadczenie to przysługuje na pierwsze dziecko jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. W odniesieniu do drugiego i każdego kolejnego dziecka w rodzinie świadczenie jest przyznawane niezależnie od wysokości dochodu rodziny. W przedmiotowej sprawie M.K., jako ojciec, domagał się świadczenia wychowawczego na G.K. jako drugie dziecko w rodzinie. W złożonym wniosku określił bowiem, że w skład jego rodziny wchodzi dwoje dzieci: A.K. i G.K. Dla prawidłowego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy konieczne było zatem ustalenie, czy G.K. – w świetle art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy - jest członkiem rodziny skarżącego. Stosownie do art. 2 pkt 16 rodzina oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Z przywołanego wyżej przepisu wynika, że w przypadku rodziców rozwiedzionych pozostających w separacji lub żyjących w rozłączeniu, ich wspólne dziecko, co do zasady, może być zaliczone tylko do jednej z rodzin. O tym, czy będzie to rodzina ojca, czy matki dziecka, decyduje fakt, z którym z rodziców dziecko faktycznie zamieszkuje i na czyim pozostaje utrzymaniu. Jedynym wyjątkiem pozwalającym na zaliczenie dziecka do obu rodzin jest sytuacja, gdy na mocy orzeczenia sądu (bądź porozumienia zawartego między rodzicami co do sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej) dziecko jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców. Powodem odmowy przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na syna G. było uznanie, że dzieci skarżącego są wychowywane przez matkę, której Sąd w wyroku rozwodowym powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej, a nadto, że dzieci nie znajdują się pod opieką naprzemienną obojga rodziców, a co za tym idzie nie można ich zaliczyć do rodziny skarżącego w rozumieniu przepisów powołanej ustawy. Z akt administracyjnych wynika, że wyrokiem z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowego w G. Wydział [...] Cywilny Ośrodek Zamiejscowy w R. orzekł o rozwiązaniu przez rozwód małżeństwa skarżącego z M.K. W wyroku tym, Sąd powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi A. i G. matce, przyznając M.K. prawo do współdecydowania o istotnych sprawach związanych z małoletnimi. Ponadto Sąd kosztami utrzymania wspólnych dzieci obciążył obie strony, z tym że M.K. zobowiązał do płacenia alimentów na rzecz dzieci. Jednocześnie Sąd uregulował sposób kontaktów ojca z dziećmi. W ocenie organu skarżący nie sprawuje naprzemiennej opieki nad synem, ponieważ nie wynika to z wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia 22 stycznia 2013 r. Pojęcie "naprzemiennej opieki" rozwiedzionych rodziców nad dzieckiem, które stanowi kwestię sporną pomiędzy stronami w niniejszej sprawie pojawiło się dopiero w przepisach ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która weszła w życie w dniu 1 kwietnia 2016 r. Określenie "opieki naprzemiennej" użyte przez ustawodawcę w art. 2 pkt 16 tej ustawy nie zostało natomiast w niej zdefiniowane, ani też w żadnym innym akcie prawnym, w tym w ustawie z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 ze zm.). Sformułowanie, że "dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach" zostało natomiast użyte w art. 582¹ § ³ , art. 598²² i art. 756² Kodeksu postępowania cywilnego. Przepisy te odsyłają do odpowiedniego stosowania do orzeczenia, w którym sąd określił, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach, norm regulujących postępowanie w przedmiocie kontaktów z dzieckiem. Zgodnie z poglądem wyrażonym w orzecznictwie sądów administracyjnych, który Sąd orzekający w niniejszym składzie w pełni podziela "opiekę naprzemienną" – cechuje względna równość pomiędzy rodzicami w sprawowaniu pieczy nad dzieckiem, które mieszka i koncentruje swoje sprawy życiowe na zmianę u obojga rodziców. Opiekę naprzemienną należy wiązać zatem z sytuacją, w której z orzeczenia Sądu, bądź porozumienia rodziców wynika, że rodzice rozwiedzeni sprawują opiekę nad wspólnym dzieckiem (dziećmi) na przemian, w mniej więcej równych powtarzających się okresach. Wiąże się to - w konsekwencji - z faktycznym zamieszkiwaniem dziecka z obojgiem rodziców - na przemian (por. m.in. wyroki: WSA w Kielcach z 22 lutego 2012 r. sygn. akt II SA/Ke 18/17; WSA w Gdańsku z 2 lutego 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 1102/16, WSA w Szczecinie z 19 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 1209/16, wszystkie publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na względzie treść wskazanego wyroku rozwodowego z dnia 22 stycznia 2013 r. nie można przyjąć, że okresy przebywania dzieci u każdego z rodziców są mniej więcej równe, następujące po sobie, powtarzające się na przemian. Z wyroku tego wynika bowiem, że skarżący będzie spędzał z dziećmi poza ich miejscem zamieszkania: pierwszy i trzeci weekend miesiąca (od soboty od godziny 10.00 do niedzieli do godziny 17. 00, w okresie wakacji letnich (od 1 do 15 sierpnia) i przez tydzień ferii zimowych oraz w okresie świąt. Skarżący sprawuje zatem opiekę nad dziećmi, jak sam przyznaje ok. 75 dni w roku, jednak nie zmienia to faktu, że na mocy istniejącego orzeczenia sądu dzieci mieszkają na co dzień ze swoją matką, której sąd powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej, zaś czas sprawowanej przez skarżącego opieki nad nimi nie można uznać za opiekę naprzemienną, ponieważ w większym wymiarze jest ona sprawowana przez matkę dziecka. Za niezasadny należało zatem uznać zarzut skargi, że doszło do błędnej interpretacji wyroku rozwodowego. Natomiast wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, nie można występowania opieki naprzemiennej określonej w art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy wywodzić z samego faktu ustalenia przez Sąd sposobu i zakresu kontaktów z dzieckiem. Podkreślić należy, że czym innym jest wykonywanie przez oboje rodziców władzy rodzicielskiej czy sposób kontaktów z dzieckiem, a czym innym sprawowanie przez oboje rodziców na przemian w regularnie powtarzających się, równych odstępach czasu wyłącznej opieki nad dzieckiem. W ocenie Sądu, przyjęcie odmiennego stanowiska opierałoby się na niezrozumieniu istoty opisanej wyżej instytucji, mającej charakter wyjątkowy. Prowadziłoby to bowiem do nadużywania tej instytucji w praktyce, co niewątpliwie sprzeciwiałoby się intencji ustawodawcy. Wobec tego mając na uwadze, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na uznanie, że G. i A. K. znajdują się pod naprzemienną opieką obojga rozwiedzionych rodziców, nie można tych dzieci zaliczyć do rodziny skarżącego, w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy. W konsekwencji, rozstrzygnięcie organów o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na te dzieci nie narusza prawa. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił.