IV SA/Gl 95/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz - Kunicka Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia [...] r., nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącej kwotę [...] zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją Nr [...] z dnia [...]r. wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta T. na podstawie art. 9 ust. 1 i 2, art. 10 ust. 1, art. 12 ust. 2, art. 15 ust. 1 oraz art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r. Nr 1 poz. 7 z późn. zm.) odmówił A. A. przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla małoletniego R.S. w okresie od 1 października 2011r. do 30 września 2012r. Jako przyczynę odmowy przyznania świadczenia powołano zaświadczenie wystawione przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T., w którym stwierdzono, że egzekucja świadczeń alimentacyjnych okazała się skuteczna. W odwołaniu od opisanej wyżej decyzji pełnomocnik A.A., wnosząc o uchylenie zaskarżonego aktu zarzucił naruszenie prawa materialnego, a to art. 18 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 11 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez błędne przyjęcie skuteczności egzekucji, mimo, iż z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. z dnia [...]r. oraz akt komorniczych nr [...] wynika, że dotychczasowa egzekucja wobec skarżącego była bezskuteczna. W odwołaniu podniesiono także zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego, a to art. 7 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie zasady słusznego interesu obywatela i indywidualnego interesu społecznego, a także poprzez brak wszechstronnego rozważenia wszelkich okoliczności faktycznych. Uzasadniając stanowisko odwołującej pełnomocnik zakwestionował, by egzekucja alimentów na rzecz uprawnionego była skuteczna. Wskazał, iż z przedstawionego przez organ zaświadczenia komornika wynika skuteczność egzekucji wobec wierzyciela, jakim jest fundusz alimentacyjny. Można to odczytać, zdaniem autora odwołania, z akt komorniczych wykazujących, iż żadna ze ściągniętych z zakładu pracy dłużnika należności, a następnie jego dobrowolne wpłaty dokonywane do września 2011r. nie zostały wpłacone na konto czy do rąk uprawnionego do alimentów. Podniesiono, iż okoliczność tą potwierdza także zaświadczenie wystawione przez komornika powtórnie, na prośbę odwołującej. Brak odniesienia się przez organ do ponownie wystawionego zaświadczenia, które pozostaje w sprzeczności ze stanowiskiem wyrażonym w zaskarżonej decyzji uznano za naruszenie zasady prawdy obiektywnej. Zdaniem odwołującej organ powinien zwrócić się z zapytaniem do komornika, czy wpłaty uzyskane od dłużnika do miesiąca września 2011r. faktycznie trafiły do odwołującej, jako przedstawicielki ustawowej małoletniego. Do odwołania załączono zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. z dnia [...]r. zawierające stwierdzenie bezskuteczności egzekucji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją Nr [...] z dnia [...]r. wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Po analizie stanu faktycznego przyjęto, iż A. A. złożyła w dniu [...]r. wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na jej małoletniego syna, a Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w T. w zaświadczeniu z dnia [...]r. stwierdził, że egzekucja świadczeń alimentacyjnych zasądzonych wyrokiem Sądu Rejonowego w T. z dnia [...]r. sygn. akt [...] okazała się skuteczna ze względu na wpłaty dokonane w czerwcu, lipcu i sierpniu 2011r. a kwoty wpłat pokrywają zadłużenie wobec wierzyciela. Organ odniósł się następnie do przepisów ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wskazał na jej cel wynikający z preambuły stwierdzając, iż świadczenia uregulowane w tym akcie przysługują uprawnionym do alimentów wówczas, gdy uprawniony nie uzyskuje od zobowiązanego środków na bieżące utrzymanie. Przywołano treść art. 3 ust. 1 w/w ustawy, po myśli którego w przypadku dwumiesięcznej bezskutecznej egzekucji alimentów uprawniony ma prawo złożyć wniosek o przyznanie pomocy od Państwa, a prawo to ustala się na okres świadczeniowy począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do organu właściwego. Zauważono, iż w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Odwołano się do definicji legalnej pojęcia "bezskuteczności egzekucji" zawartej w art. 2 pkt 2 omawianej ustawy zgodnie z którą bezskuteczność egzekucji oznacza egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Za bezskuteczną egzekucję uważa się również niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności z powodu: a) braku podstawy prawnej do pojęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego w miejscu zamieszkania dłużnika, b) braku możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą. Konfrontując przywołaną definicję legalną z treścią zaświadczenia komornika z dnia [...]r. organ stwierdził, iż egzekucja świadczeń alimentacyjnych w pełnej wysokości w okresie dwóch miesięcy od złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego tj. w miesiącu czerwcu i lipcu była skuteczna. Odnosząc się do załączonego do odwołania zaświadczenia komornika sądowego z dnia [...]r., z którego wynikało, iż w okresie ostatnich dwóch miesięcy egzekucja świadczeń zasądzonych wyrokiem Sądu Rejonowego w T. z dnia [...]r. sygn. akt [...] okazała się bezskuteczna organ stwierdził, iż nastąpiło to od października 2011r. Zdaniem organu odwoławczego uprawniało to odwołującą do ubiegania się o świadczenia z funduszu alimentacyjnego od grudnia 2011r. Pouczono odwołującą o konieczności złożenia kolejnego wniosku o ustalenie tego uprawnienia wskazując, iż organ I instancji będzie zobligowany do przyznania świadczenia nie wcześniej jednak, niż od miesiąca złożenia wniosku przy spełnieniu pozostałych przesłanek uprawniających do przyznania prawa do przedmiotowego świadczenia. A. A. wystąpiła w dniu 30 grudnia 2011r. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego i organ decyzją z dnia [...]r. przyznał jej to prawo począwszy od dnia 1 grudnia 2011r. do końca okresu świadczeniowego. Od decyzji organu II instancji pełnomocnik A. A. skierował skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji wniósł o przyznanie skarżącej świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2011r. do 30 września 2012r. Zarzucił Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu, tak jak w odwołaniu od decyzji organu I instancji naruszenie prawa materialnego, a to art. 18 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 11 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez błędne przyjęcie skuteczności egzekucji, mimo, iż z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. z dnia [...]r. oraz akt komorniczych nr [...] wynika, że dotychczasowa egzekucja wobec skarżącego była bezskuteczna. W odwołaniu podniesiono także zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to uchybienie art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego i zaniechanie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Uzasadniając przedstawione zarzuty pełnomocnik zakwestionował, by egzekucja alimentów na rzecz uprawnionego była skuteczna. Wskazał, iż z przedstawionego przez organ zaświadczenia komornika wynika skuteczność egzekucji wobec wierzyciela, jakim jest fundusz alimentacyjny. Można to odczytać, zdaniem autora odwołania, z akt komorniczych wykazujących, iż żadna ze ściągniętych z zakładu pracy dłużnika należności, a następnie jego dobrowolne wpłaty dokonywane do września 2011r. nie zostały wpłacone na konto czy do rąk uprawnionego do alimentów. Podniesiono, iż w odwołaniu strona domagała się przeprowadzenia na tę okoliczność dowodu z akt komorniczych. Jednak dowód ten nie został przeprowadzony. Brak odniesienia się przez organ do ponownie wystawionego zaświadczenia, które pozostaje w rozbieżności z poprzednim, przyjętym, jako dokument w sprawie, uznano za naruszenie zasady prawdy obiektywnej. Zdaniem skarżącej organ powinien zwrócić się z zapytaniem do komornika, czy wpłaty uzyskane od dłużnika do miesiąca września 2011r. faktycznie trafiły do skarżącej, jako przedstawicielki ustawowej małoletniego. W dalszym ciągu skargi przedstawiono wywody poparte stanowiskiem judykatury mające na celu interpretację treści zasady prawdy obiektywnej i zasady oficjalności, które w opinii skarżącej, zostały przez organy naruszone w zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, organ podtrzymał stanowisko prezentowane w toku postępowania administracyjnego stwierdzając, iż za okres od października do listopada 2011r. skarżąca nie posiadała uprawnień do wnioskowanego świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny, z racji kompetencji przyznanych mu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269), bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., sąd ten, uwzględniając skargę na decyzję uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kontrola zaskarżonych aktów odbywa się nie tylko w aspekcie postawionych w skardze zarzutów ale także z urzędu, do czego uprawnia sąd administracyjny art. 134 § 1 p.p.s.a. Mając na względzie przytoczone uprawnienia sądów administracyjnych przyjdzie stwierdzić, iż zawarty w skardze wniosek o przyznanie skarżącej świadczeń z funduszu alimentacyjnego pozostawał w oczywistej sprzeczności z kompetencjami tych sądów, do których nie należy merytoryczne orzekanie o prawach czy obowiązkach stron postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny działając zatem w granicach swych kompetencji poddał zaskarżoną decyzję kontroli z punktu widzenia jej legalności. Jak słusznie zauważono w uzasadnieniu kontrolowanego aktu ustawa z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. z 2009 r. Dz. U. Nr 1 poz. 7 ze zm.), zwana dalej ustawą alimentacyjną, wspiera osoby znajdujące się trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania środków na bieżące utrzymanie od osób zobowiązanych do alimentacji. Prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się na okres świadczeniowy od 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego, o czym stanowi przywołany w decyzji art. 18 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 8 ustawy alimentacyjnej. Słusznie również zauważono w kontrolowanej decyzji, iż warunkiem sine qua non uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest bezskuteczność egzekucji, a pojęcie to posiada definicję legalną utworzoną na potrzeby ustawy alimentacyjnej zamieszczoną przez ustawodawcę w jej art. 2 pkt 2 ustawy. Ustawodawca, obok zdefiniowania terminu "bezskuteczność egzekucji", nakazał udokumentowanie tego stanu ściśle wyznaczonymi dowodami w postaci zaświadczenia wystawionego przez organ prowadzący postępowanie egzekucyjne albo oświadczenia stwierdzającego bezskuteczność egzekucji o czym stanowi art. 15 ust. 3 pkt 3 lit. "b" ustawy alimentacyjnej. W stosunku do obu dokumentów dowodowych przewidziana została urzędowa forma określona w załączniku nr 5 i 6 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zgodnie z załącznikiem nr 5 organ prowadzący postępowanie egzekucyjne w zaświadczeniu o bezskuteczności egzekucji zobligowany jest do przedstawienia kwot zobowiązań dłużnika alimentacyjnego na dzień wystawienia zaświadczenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zaliczek alimentacyjnych, należności wierzyciela alimentacyjnego i likwidatora funduszu alimentacyjnego. Wskazać także musi przyczyny bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Oceniając zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. z dnia [...]r. pod kątem wymagań formalnych określonych w cytowanym rozporządzeniu stwierdzić należy, iż spełnia ono te warunki. Komornik wskazał bowiem, iż na dzień wystawienia zaświadczenia należność wierzyciela alimentacyjnego wyniosła zero. Opisał jednocześnie przyczyny takiego stanu rzeczy wskazując, iż w okresie od czerwca do sierpnia 2011r. wpłynęły do Kancelarii Komornika kwoty pokrywające zadłużenie wobec wierzyciela. Przedstawione przez pełnomocnika strony, w toku postępowania, zaświadczenie Komornika Sądowego z daty o cztery miesiące późniejszej wykazuje natomiast w pozycji – należności wierzyciela alimentacyjnego - kwotę 503,74 zł. W informacji o przyczynach bezskuteczności egzekucji wyjaśniono, iż dłużnik alimentacyjny przestał być pracownikiem firmy, w której dokonywano potrąceń z wynagrodzenia i komornik otrzymał bezpośrednio od dłużnika trzy płatności w kwocie po 542 zł w okresie lipca, sierpnia i września 2011r. pokrywające zadłużenie wobec wierzyciela. Wbrew twierdzeniom skargi oba przedstawione dokumenty nie pozostają ze sobą w sprzeczności, gdyż obrazują stan faktyczny z różnych okresów czasu. Wątpliwość Sądu, co do słuszności oceny treści dokumentu urzędowego, jakim jest bezspornie zaświadczenie wystawione przez komornika sądowego budzi zapis wskazujący na istnienie po stronie dłużnika alimentacyjnego zobowiązania wobec funduszu alimentacyjnego. Powracając do definicji legalnej pojęcia "bezskuteczność egzekucji" zwrócić trzeba uwagę, iż zakreślono tam dwumiesięczny okres czasu, jako warunek bezskuteczności. Przez dwa miesiące trwać musi stan braku możliwości wyegzekwowania od dłużnika alimentacyjnego pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących alimentów. Sformułowanie zawarte w art. 2 ust. 2 ustawy alimentacyjnej nakazuje przyjąć, iż podmiot zobowiązany do alimentów nie płaci ich regularnie lub w ogóle. Z tego tytułu istnieje należność zaległa, powstała w różnych okresach czasu, której nie spłacono w całości wraz z bieżącymi alimentami w okresie dwóch miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku o ustalenie pomocy z funduszu alimentacyjnego. Dopiero w przypadku wyegzekwowania należności we wskazanym, dwumiesięczny okresie, można mówić o egzekucji skutecznej. W przeciwnym razie, uznana za przejaw skutecznej egzekucji, jednorazowa wpłata lub egzekucja należnych od dłużnika alimentacyjnego środków, w wysokości równej co najmniej dwukrotnej wysokości przypadających okresowo osobie uprawnionej do alimentów, lecz stanowiąca jedynie część zobowiązań dłużnika z tytułu zaległości alimentacyjnej, skutkowałaby każdorazowo odmową przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnych, a także w przypadku ich pobierania, uchyleniem decyzji o przyznaniu świadczenia alimentacyjnego i zaniechaniem jego dalszej wypłaty (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 czerwca 2011r sygn. akt II SA/Gd 303/11 i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2012r. sygn. akt I OSK 1661/11, tak też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 14 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 325/10, wyrok publ. w internetowej bazie orzeczeń NSA). Przedstawione w aktach sprawy zaświadczenie komornicze z dnia 25 sierpnia 2011r. o skuteczności egzekucji oznaczać zatem powinno, zgodnie z treścią art. 2 ust. 2 ustawy alimentacyjnej, że po stronie wierzyciela alimentacyjnego nie istnieje zadłużenie z tytułu alimentów obejmujące nie tylko okres dwumiesięczny ale nie istnieje żadne zadłużenie, gdyż w ostatnich dwóch miesiącach przed złożeniem wniosku (dnia 6 września 2011r.) dłużnik zdołał spłacić wszystkie zobowiązania na rzecz konkretnego uprawnionego do alimentów. Zauważyć jednak trzeba, iż w zaświadczeniu tym komornik określił, jako zobowiązanie dłużnika alimentacyjnego kwotę 525,36 zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W piśmie z dnia 16 listopada 2011r. komornik sądowy, na zapytanie organu od kiedy egzekucja na rzecz małoletniego R.S. jest skuteczna udzielił odpowiedzi, iż nastąpiło to w dniu [...]r. Jednakże zaległość po stronie funduszu alimentacyjnego wykazywana w zaświadczeniu komornika znajdującym się w aktach kontrolowanej sprawy wskazuje, że w stosunku do wierzyciela alimentacyjnego dokonywano wypłat z funduszu alimentacyjnego. Zważyć przyjdzie, że przepisy zawarte w ustawie alimentacyjnej nie zezwalają komornikowi zaliczać wyegzekwowanych alimentów na zaległości wierzyciela alimentacyjnego, jeżeli w tym okresie obowiązuje decyzja o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Po myśli art. 27 ust. 1 i 9 ustawy alimentacyjnej w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. W kontekście tej normy prawnej oraz przedstawionej wyżej wykładni definicji legalnej pojęcia bezskuteczności egzekucji należy uznać, że wpłata dokonana przez dłużnika alimentacyjnego, do rąk komornika na poczet istniejących zaległości alimentacyjnych, w czasie obowiązywania decyzji o ustaleniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie uprawnia do przyjęcia, że egzekucja stała się skuteczna. Stwierdzenie o skuteczności egzekucji ze względu na zaliczenie ostatnich wpłat dokonanych przez dłużnika alimentacyjnego na rzecz uprawnionego wierzyciela przy jednoczesnym wykazywaniu zadłużeniu wobec funduszu alimentacyjnego wykluczają się zatem wzajemnie. Bezspornie zaświadczenie komornika sądowego stanowi dokument urzędowy, a jego treść objęta jest domniemaniem wiarygodności. Jednakże wobec tak niewątpliwych sprzeczności organ orzekający nie był zwolniony od obowiązku dokonywania dalszych ustaleń, co do stanu faktycznego. Konieczność głębszego wyjaśnienia sprawy sygnalizowana była już na etapie postępowania odwoławczego. Biorąc pod uwagę, iż organ odwoławczy jest zobligowany do całościowego, ponownego rozpoznania sprawy uznać trzeba, iż okoliczność wynikająca z dokumentu wystawionego przez komornika sądowego powinna znaleźć odbicie w działaniach Samorządowego Kolegium Odwoławczego, na co zezwala organowi odwoławczemu przepis art.136 k.p.a. Dostrzeżone w ramach sprawowanej kontroli legalności uchybienia obligują Sąd do uchylenia zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji. W ponownym postępowaniu rzeczą organu I instancji będzie wyjaśnić z jakich przyczyn w zaświadczeniu komornika sądowego z dnia [...]r. po stronie zobowiązań dłużnika wobec funduszu alimentacyjnego wskazano kwotę 525,36 zł, przy jednoczesnym uznaniu egzekucji za skuteczną. Organ weźmie przy tym pod uwagę, iż podstawowym warunkiem uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest bezskuteczność egzekucji w znaczeniu przedstawionym w wyżej zamieszczonych uwagach, a komornik nie jest uprawniony do przekazywania wyegzekwowanych alimentów na rzecz wierzyciela alimentacyjnego w przypadku zadłużenia wobec funduszu alimentacyjnego wynikającego z realizacji jego środków w zastępstwie dłużnika alimentacyjnego na mocy decyzji administracyjnej. Z tych względów orzeczono, jak w sentencji, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a O kosztach orzeczono po myśli art. 200 p.p.s.a.