IV SA/Gl 96/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2015 r. sprawy ze skargi I.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] nr [...]. Pismem z dnia 20 października 2014 r. Prezydent Miasta B. zawiadomił L.K. (jako kuratora dla nieobecnego dłużnika alimentacyjnego I. K.) o wszczęciu postępowania dotyczącego zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych w okresie od 1 października 2013 r. do 30 września 2014 r. z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym K.i S. K.. Organ decyzją z dnia [...] r. nr [...] , wydaną na podstawie art. 104 K.p.a. oraz art. 2 pkt 10, art. 25 i art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1228 z późn. zm., zwanej dalej jako: "ustawa"), zobowiązał dłużnika alimentacyjnego I. K. do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobom uprawnionym w wysokości 12 000,- zł. wraz z ustawowymi odsetkami. Doręczenie tej decyzji nastąpiło na adres Kancelarii [...] prowadzonej przez radcę prawnego L. K. W jej uzasadnieniu organ przywołał zastosowane przepisy ustawy oraz stan faktyczny sprawy. Wskazał, że nie jest znane aktualne miejsce pobytu I.K. W związku z tym, organ wystąpił do Sądu Rejonowego w B. z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego. Postanowieniem z dnia [...] r. o sygn. akt [...] Sąd ten ustanowił kuratora w osobie radcy prawnego L. K. Od powyższej decyzji radca prawny L. K. wniósł odwołanie, podnosząc, że dłużnika alimentacyjnego pozbawiono prawa czynnego uczestniczenia w postępowaniu. Zaznaczył, że zgodnie z przywołanym postanowieniem z dnia [...] r. został ustanowiony kuratorem do reprezentowania I. K. wyłącznie w postępowaniu administracyjnym o nr [...] i nie można interpretować treści tego postanowienia rozszerzająco oraz uznawać, że może reprezentować dłużnika przez wiele lat w kolejnych wszczynanych postępowaniach. Na poparcie swojego stanowiska przywołał pogląd doktryny, zgodnie z którym "ustanowienie czasowe przedstawiciela powinno mieścić się w ramach toczącego się postępowania określonego momentem jego wszczęcia i zakończenia". W ocenie odwołującego wydanie decyzji było wadliwe, gdyż reprezentował nieobecnego wyłącznie w zakresie postępowań, które były lub mogły być wszczęte w dacie ustanowienia go kuratorem, a nie w postępowaniach mogących się hipotetycznie toczyć w przyszłości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Odnosząc się do zarzutu odwołania stwierdziło, że postanowieniem z dnia [...] r. Sąd Rejonowy w B. ustanowił dla nieobecnego I. K. nieznanego z miejsca pobytu kuratora w osobie L.K. w celu jego reprezentowania w postępowaniu administracyjnym o numerze [...]. Takim numerem był oznaczony wniosek organu pierwszej instancji z dnia [...] r. dotyczący ustanowienia kuratora w celu reprezentowania strony w postępowaniu administracyjnym toczącym się na podstawie art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w okresie 2010/2011 oraz w następnych okresach świadczeniowych do czasu ustalenia miejsca pobytu dłużnika. W ocenie organu L. K. został wyznaczony kuratorem, aż do dnia ustalenia miejsca pobytu dłużnika alimentacyjnego i miał możliwość uczestniczenia w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym, gdyż został skutecznie zawiadomiony o jego wszczęciu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach radca prawny L. K. zarzucił organowi naruszenie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. poprzez pozbawienie nieobecnego dłużnika alimentacyjnego I. K. udziału w postępowaniu oraz naruszenie art. 34 K.p.a. poprzez zaniechanie skierowania do sądu wniosku o ustanowienie kuratora w postępowaniu objętym zaskarżoną decyzją. Domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem działania organów administracji, przy czym po myśli art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie jako: "p.p.s.a."), sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. obowiązkiem sądu administracyjnego jest zbadać, czy kwestionowana decyzja nie uchybia przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz czy organ administracyjny nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością decyzji. Zdaniem Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta B. z dnia [...]r. nr [...] wydane zostały z naruszeniem prawa procesowego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) w związku z art. 25, art. 32 i art. 135 p.p.s.a. Zgodnie z treścią art. 25 ust. 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, osoba prawna lub organ administracji publicznej mają zdolność występowania przed sądem administracyjnym jako strona (zdolność sądowa). Stronami postępowania sądowoadministracyjnego, w myśl art. 32 p.p.s.a., są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. W niniejszej sprawie niewątpliwie stroną postępowania jest dłużnik alimentacyjny nieznany z miejsca pobytu, a więc I. K. oraz organ administracji. Tymczasem organy uznały, że to skarżący pełni rolę kuratora dla nieobecnego dłużnika alimentacyjnego L. K. i to jego zawiadomiły o wszczęciu postępowania i uczyniły niejako "stroną postępowania administracyjnego" i uznały za prawidłowo umocowanego do reprezentacji dłużnika alimentacyjnego nie znanego z miejsca pobytu mimo, iż on sam za taką się nie uważa a wręcz zaprzecza, aby był umocowany do takiej reprezentacji. Świadczy o tym zarówno treść odwołania, jak i skargi. W niniejszym postępowaniu w pierwszej kolejności należy rozstrzygnąć, czy skarżący prawidłowo sam raz uznaje się za "stronę", bowiem składa odwołanie, a następnie uważa, iż nie ma podstaw do uznania go za kuratora dłużnika alimentacyjnego, który de facto jest stroną postępowania. Tymczasem organy skierowały obie decyzje do skarżącego zobowiązując go niejako do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego i nie zapewniły należytej ochrony praw strony postępowania administracyjnego (por. art. 6-12 K.p.a.). Taka sytuacja stanowi podstawę do uznania naruszenia prawa będącego przesłanką do wznowienia postępowania administracyjnego oraz skutkuje naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Organ odwoławczy rozpatrzył odwołanie i wydał zaskarżoną decyzję, czym konwalidował istniejący spór, czy to właśnie skarżący jest uprawniony do reprezentowania dłużnika alimentacyjnego, a winien umorzyć postępowanie w tym zakresie. Organy administracji błędnie uznały, że ustanowienie na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] r. sygn. akt [...] kuratora dla nieobecnego dłużnika alimentacyjnego I. K. w osobie skarżącego odnosi się nie tylko do reprezentowania nieobecnego w postępowaniu administracyjnym o numerze [...], ale także wszelkich kolejnych postępowań dotyczących zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobom uprawnionym. Należy podkreślić, że na podstawie art. 34 § 1 K.p.a. w związku z art. 184 § 1 K.r.o. organ administracji występuje do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej w celu jej reprezentacji w ściśle określonym we wniosku postępowaniu administracyjnym. Takie rozstrzygnięcie umożliwia zapewnienie stronie właściwej reprezentacji w postępowaniu. Ustanowienie kuratora w tym trybie obowiązuje w toku całego postępowania administracyjnego, jeżeli oczywiście nie ustaną przesłanki, w oparciu o które doszło do ustanowienia takiego reprezentanta, np. w razie zgłoszenia się osoby reprezentowanej lub ustalenia jej miejsca pobytu (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 20 listopada 2012 r. sygn. akt IV SA/Gl 1591/11). W orzecznictwie i doktrynie przyjęto, że dla zapewnienia rzeczywistej reprezentacji strony i obrony jej interesów zakres działania kuratora obejmuje również wniesienie skargi do sądu administracyjnego na ostateczną decyzję, ale tylko wtedy, gdy jest on należycie umocowany (por. art. 25 i art. 32 p.p.s.a.). Analiza akt administracyjnych sprawy, zwłaszcza treści postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] r. o sygn. akt [...], który w jego pkt 1 i 2 ustanowił dla nieobecnego I.K. kuratora w osobie L. K. do jego reprezentowania w postępowaniu administracyjnym o numerze [...] oraz zobowiązał kuratora do złożenia sprawozdania o przebiegu postępowania administracyjnego w terminie do 31 sierpnia 2013 r., prowadzi do wniosku, że zakres działania takiego kuratora został w sposób nie budzący żadnych wątpliwości precyzyjnie określony i nie można go rozciągać na kolejne postępowania administracyjne, nie wymienione w treści tegoż postanowienia. Został on bowiem jasno ograniczony do wskazanego postępowania administracyjnego. Świadczy o tym także konieczność złożenia sprawozdania z przebiegu postępowania do ściśle określonego terminu. Złożenie przez organ do Sądu Rejonowego w B. wniosku z dnia 23 stycznia 2012 r. o numerze [...] o ustanowienie kuratora, w celu reprezentowania strony w postępowaniu administracyjnym toczącym się na podstawie art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w okresie 2010/2011 nie oznacza, że taki wniosek dotyczy innych postępowań, na przykład w następnych okresach świadczeniowych, chociaż w uzasadnieniu wniosku organu do Sądu Rejonowego w B. takie sformułowanie się znajduje. Przyjęte przez organy stanowisko oznaczałoby (co słusznie zauważono w skardze), że wyznaczony kurator byłyby stale zobowiązany do reprezentacji dłużnika alimentacyjnego we wszelkich postępowaniach dotyczących zwrotu świadczeń wypłaconych na rzecz osób uprawnionych. Sam fakt zajętego przez skarżącego stanowiska, iż nie jest umocowany do bycia kuratorem nieznanego z miejsca pobytu dłużnika alimentacyjnego skutkuje tym, że skład orzekający niniejszą sprawę nie mógł uwzględnić złożonego w skardze wniosku o zasądzenie kosztów postępowania, bowiem skarżący będąc radcą prawnym reprezentował sam siebie i nie działał na mocy udzielonego mu pełnomocnictwa, czy też innego umocowania, o czym świadczy jednoznacznie sprecyzowany zarzut złożonej do tut. Sądu skargi. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ pierwszej instancji winien uwzględnić zaprezentowane wyżej stanowisko. Ustali w szczególności, czy istnieją podstawy do wystąpienia z wnioskiem do sądu powszechnego w trybie art. 34 K.p.a. w związku z art. 184 § 1 K.r.o i przeprowadzi postępowanie administracyjne zgodnie z przepisami K.p.a. W tym stanie rzeczy - mając na uwadze naruszenie prawa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.