IV SA/Gl 966/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant Paulina Kowalczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lipca 2011 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...]., nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta K. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej na podstawie art. 3 ust. 3, art. 8 ust. 1, art. 39 oraz art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), odmówił przyznania H. K. świadczenia w postaci zasiłku celowego na zwrot kosztów zakupu: 4 par butów, przyborów toaletowych, klosza szklanego, 2 patelni, ścierek do wycierania, koszyczka na pieczywo, zestawu posypywaczek do przypraw, haczyków kuchennych, dziewiarstwa kuchennego, drobnych przedmiotów użytku kuchennego, rondla, 3 kurtek, 4 pidżam, pościeli, bokserek, spodni, skarpetek, koszulek, swetra, coca-coli, pizzy, gofra, ręcznika kąpielowego, prześcieradła, prześcieradła z gumką, poduszki, parasola, kurtki sportowej, akcesoriów obuwniczych, biletu do kina, klamki do drzwi wejściowych, torby wielokrotnego użytku, torby, czapki, miski, kamizelki. Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, iż dochód strony nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. W ocenie organu przyznanie świadczenia nie jest możliwe, gdyż zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zdaniem organu wnioskowane potrzeby nie stanowią niezbędnej potrzeby w rozumieniu powołanego art. 3 ust. 1, a tym samym nie stanowią celu pomocy społecznej. Organ stwierdził, iż H. K. podał, że zakupił powyżej wskazane rzeczy w ramach pożyczonych środków finansowych, jednak w dniu [...]r. oświadczył, że nie wskaże danych pożyczkobiorcy. W ocenie organu uniemożliwiło to pozyskanie informacji w zakresie osoby pożyczkobiorcy oraz ewentualnej kwoty zaciągniętej pożyczki. Ponadto nie przedłożył umowy pożyczki sporządzonej w formie pisemnej, podczas gdy przedłożone przez niego rachunki opiewają na kwotę przekraczającą 500 zł, a zgodnie z regulacją zawartą w art. 720 § 2 Kodeksu, umowa pożyczki, której wartość przekracza 500 zł, powinna być stwierdzona pismem. Zdaniem organu spłata pożyczki, która jest zobowiązaniem cywilnoprawnym, nie stanowi celu pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Od powyższej decyzji oraz szeregu innych z tej samej daty H. K. wniósł do protokołu odwołanie. W zakresie wnioskowanego świadczenia nie zawarł szerszych wywodów. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania wskazał, że H. K. złożył do protokołu wniosek o przyznanie zasiłku celowego na zwrot kosztów zakupu: 4 par butów, przyborów toaletowych, klosza szklanego, 2 patelni, ścierek do wycierania, koszyczka na pieczywo, zestawu posypywaczek do przypraw, haczyków kuchennych, dziewiarstwa kuchennego, drobnych przedmiotów użytku kuchennego, rondla, 3 kurtek, 4 pidżam, pościeli, bokserek, spodni, skarpetek, koszulek, swetra, coca-coli, pizzy, gofra, ręcznika kąpielowego, prześcieradła, prześcieradła z gumką, poduszki, parasola, kurtki sportowej, akcesoriów obuwniczych, biletu do kina, klamki do drzwi wejściowych, torby wielokrotnego użytku, torby, czapki, miski, kamizelki. Do wniosku dołączył paragony fiskalne zakupu powyższych przedmiotów oraz złożył oświadczenie, że zakupu tych przedmiotów dokonał z pożyczonych pieniędzy, jednakże stwierdził, że osoby, które pożyczyły mu pieniądze nie życzą sobie ujawnienia ich danych osobowych. Sytuację strony ustalono na podstawie przeprowadzonej w dniu [...]. aktualizacji wywiadu środowiskowego oraz zebranej w sprawie dokumentacji. Organ stwierdził, że H. K. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżący zajmuje jedno-pokojowe mieszkanie z zasobów komunalnych gminy. Dochód strony to kwota 476,96 zł, na którą składa się zasiłek stały w kwocie 258,30 zł oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie 218,66 zł. Innych własnych dochodów strona nie posiada. Skarżący ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Z analizy budżetu domowego wynika, że miesięczne wydatki strony na żywność, środki czystości, leki, czynsz, energię elektryczną, gaz i opłaty za telefon wynoszą łącznie 1.148,13 zł. Kolegium wskazało, że w myśl art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Organ odwoławczy przywołał regulację art. 2 ust. 1 tej ustawy zaznaczając, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia zasoby i możliwości. Kolegium wskazało również, że przepisy ustawy o pomocy społecznej uzasadniają przyznanie zasiłku celowego w związku z koniecznością zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej (art. 39 ustawy). Przyznanie zasiłku celowego bądź zasiłku celowego specjalnego i zwrotnego ma charakter uznaniowy. Uzależnione jest od potrzeb wnioskodawcy lecz z drugiej strony od możliwości finansowych Ośrodka Pomocy Społecznej. Wyznacznikami przyznania pomocy jest więc z jednej strony sytuacja materialna wnioskodawcy oraz cel na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony sytuacja materialna organów pomocy społecznej. Kolegium wyjaśniło, że zna sytuację Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. i aktualnie obowiązującą politykę świadczeń dostosowaną do możliwości finansowych Ośrodka. Organ odwoławczy zauważył, że strona systematycznie korzysta ze świadczeń pieniężnych MOPS w formie zasiłków celowych, przed otrzymaniem zasiłku stałego otrzymywała pomoc w formie zasiłków celowych na kwoty w skali miesiąca ok. 1.000 zł oraz dodatkowo nieodpłatne całodzienne usługi z wyżywieniem w DDPS przez pięć dni w tygodniu. Stwierdził, że organ I instancji przyznaje stronie pomoc w miarę posiadanych możliwości finansowych, a nawet poza polityką świadczeń na niezbędne potrzeby strony. Zdaniem Kolegium organ pomocy społecznej nie jest zobowiązany do zaspokajania wszystkich potrzeb strony, nawet tych, w ocenie samej strony niezbędnych. Kolegium zwróciło uwagę na fakt, iż H.K., z jednej strony deklaruje i to już od kilkunastu lat, ciężką sytuację finansową, natomiast z drugiej strony jego postępowanie wskazuje na marnotrawstwo posiadanych zasobów finansowych, co potwierdzają paragony fiskalne na dokonywane w lutym, marcu i kwietniu 2010r. zakupy, np. skarpet za kwotę 24,99 zł, prześcieradła z gumką za kwotę 49,99 zł, pościeli z mikrowłókna za kwotę 89,99 zł, parasola automatycznego za kwotę 39,99 zł, poduszki pierzowo - puchowej za kwotę 79,99 zł, pidżamy za kwotę 69,99 zł, coca-coli, pizzy, dwóch kurtek, czterech par półbutów męskich za łączną kwotę 580 zł, torby trekingowej na ramię za kwotę 39,99 zł, misek do miksowania za kwotę 59,99 zł, patelni ze stali nierdzewnej sztuk dwie za kwotę 149,98 zł, posypywaczek ze stali, dwóch dzbanków żaroodpornych, talerzy, desek do krojenia, salaterek i wielu innych rzeczy. W ocenie Kolegium w sytuacji osoby korzystającej systematycznie z pomocy społecznej dokonywanie tego typu zakupów nie jest absolutnie adekwatne, ani do potrzeb, ani tym bardziej do wysokości posiadanego dochodu i przekracza w wielu przypadkach standard życia osoby pracującej, która utrzymuje się samodzielnie, bez pomocy państwa. Organ odwoławczy stwierdził, że sposób gospodarowania przez stronę posiadanymi zasobami pieniężnymi uznać należy za wysoce nierozsądny, gdyż nie można z jednej strony kupować np. parasola za kwotę ok. 40,00 zł, czy skarpet za kwotę 24,99 zł, a następnie zwracać się do MOPS-u o przyznanie zasiłku celowego, mającego w założeniu pomóc egzystować na poziomie minimum socjalnego osobom najuboższym, które nie mogą samodzielnie zaspokajać swoich podstawowych potrzeb bytowych. Organ odwoławczy zaakcentował, że pomoc społeczna nie służy podnoszeniu standardu życia, ale ma umożliwić przeżycie na poziomie minimum socjalnego. Ponadto SKO wskazało, że otrzymując nadpłatę zasiłku stałego, strona winna mieć świadomość, że pieniądze te mają jej wystarczyć na dłuższy okres czasu na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych, a nie na dokonywanie zakupu luksusowych produktów i to w nadmiernej ilości, jak dwie patelnie, czy dwa dzbanki żaroodporne przy jednoosobowym gospodarstwie domowym. Zdaniem organu wielokrotnie osoby pracujące i otrzymujące za swoją pracę stosowne wynagrodzenie nie mogą sobie pozwolić na tego typu zakupy artykułów luksusowych. Organ wyraził zdziwienie dla zakupu przez stronę jednorazowo 3 kurtek, 4 par butów, 2 patelni, 4 pidżam, jak również innych przedmiotów, których nie można zakwalifikować jako podstawowe potrzeby życiowe i wyraził pogląd, iż osoba rozsądnie gospodarująca środkami nie dokonuje takich zakupów. Ponadto podniesiono, że nie jest możliwe przyznanie pomocy finansowej na potrzeby już zrealizowane. Taka praktyka nie mieści się w granicach, ani możliwościach pomocy społecznej. Tymczasem strona najpierw dokonała zakupu przedmiotów za kwoty rażąco wysokie, w porównaniu do średnich cen tych przedmiotów na rynku, a następnie domaga się zwrotu poniesionych kosztów Odnosząc się do żądania zwrotu kosztów zakupu coca – coli, pizzy, czy gofra organ stwierdził, że strona dysponuje świadczeniem w postaci zasiłku stałego, który powinna rozdysponować na podstawowe potrzeby życiowe, a do nich nie można zaliczyć zakupy tych produktów żywnościowych. Zauważono, iż H.K. ma zapewnione codzienne wyżywienie w DDPS, a na weekendy otrzymuje prowiant. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący H. K. stwierdził, z powodu ubóstwa grozi mu śmierć głodowa i zły stan zdrowia z powodu stresu. W jego ocenie decyzje są niezgodne z obowiązującym prawem, jak również nieracjonalne wobec aktualnych realiów życia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w motywach kwestionowanej decyzji. W dodatkowym piśmie, złożonym przez pełnomocnika skarżącego, zarzucono organom naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i zaniechanie kierowania się słusznym interesem strony. Zakwestionowano stanowisko organu I instancji, co do konieczności przedłożenia przez skarżącego pisemnej umowy pożyczki w celu uznania jego twierdzeń, o zaciągnięciu długu, za wiarygodne. Zakwestionowano również, by potrzeby, które zostały przez niego zaspokojone z kwot uzyskanych z pożyczki nie stanowiły niezbędnych potrzeb w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując kontroli legalności działania organów administracji, w świetle brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne mogą w razie uznania kontrolowanego aktu, za nielegalny w rozumieniu w/w przepisów, uchylić ten akt lub stwierdzić jego nieważność. Zgodnie zaś z art.134 § 1 tej ustawy, rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrolowana decyzja wydana została na gruncie ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009r. Nr 175 poz. 1362 ze zm.). Zgodnie z art. 39 tej ustawy zasiłek celowy może zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Dodatkowo na decyzję organu administracji publicznej w przedmiocie zasiłku celowego mają wpływ zasady ogólne, wyrażone w treści art. 2, art. 3 i art. 4 ustawy o pomocy społecznej. Z ich brzmienia wynika, iż decyzja w zakresie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, jak również w kwestii określenia jej wysokości jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne cechuje się między innymi tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności zgłoszonych żądań. W przypadku zasiłku celowego organ ocenia całokształt sytuacji strony, mającej wpływ na zakres zaspokojenia zgłoszonych przez nią potrzeb, w tym wiek, stan zdrowia, możliwości zarobkowania, wysokość uzyskiwanych dochodów itp., uwzględniając przy tym sytuację ogólną, czyli wysokość posiadanych środków. Należy podkreślić, iż na gruncie obowiązującego prawa pomoc społeczna ukierunkowana jest na subsydiarność środków społecznych, które uruchamiane być powinny tylko wówczas, gdy osoby i rodziny nie są w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji we własnym zakresie (vide wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 7 września 2007r. sygn. akt I OSK 1851/06 nie publ.). Bez wątpienia trzeba przyjąć, że pomoc społeczna nie rozwiązuje problemów życiowych rodzin, czy osób, a jej celem może być jedynie częściowe i chwilowe ułatwienie przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych osób potrzebujących pomocy. Pomoc społeczna nie może stanowić natomiast stałego źródła dochodu, w dodatku dla wszystkich potrzebujących. Istotne dla oceny roli organów pomocy społecznej jest nadto, iż fakt spełnienia kryteriów ustawowych przez wnioskującego o wsparcie nie powoduje automatycznie po ich stronie obowiązku spełnienia żądania. Odmowa udzielenia wsparcia stwarza natomiast po stronie tego organu obowiązek wyczerpującego uzasadnienia przyczyn negatywnego dla strony załatwienia sprawy. W ocenie Sądu w toku postępowania administracyjnego zebrano wyczerpująco materiał dowodowy pozwalający na rozstrzygnięcie sprawy, co do jej istoty, a nadto prawidłowo go oceniono, uzasadniając przy tym w sposób przekonywujący zajęte stanowisko. Tym samym nieuwzględnienie żądań zgłoszonych przez skarżącego nie pozostaje w sprzeczności z prawem. Analizując stanowisko organów rozpatrujących sprawę zauważyć przyjdzie, że nie negowano w toku postępowania twierdzeń skarżącego, w których wykazuje on swoją trudną sytuację życiową, jednakże uznano, iż jako otoczony stałym wsparciem ze środków publicznych na inne cele musi on przezwyciężyć zgłoszony problem, nie będący potrzebą natury egzystencjalnej, w sposób samodzielny. Zdaniem Sądu, organy administracji prawidłowo ustaliły, iż wnioskowane potrzeby nie należą do kategorii niezbędnych potrzeb w rozumieniu art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Jednorazowy zakup przez skarżącego między innymi 3 kurtek i 4 par butów za kwoty rażąco wysokie, które nie służą zaspokojeniu podstawowych potrzeb bytowych, a następnie domaganie się zwrotu poniesionych kosztów ich zakupu nie mieści się w celach pomocy społecznej. Kolegium trafnie również zauważyło, iż skarżący, który żąda zwrotu kosztów zakupu coca – coli, pizzy, czy też gofra i równocześnie otrzymuje zasiłek stały powinien oszczędnie gospodarować pieniędzmi. W ocenie Sądu środki w ramach pomocy społecznej organy administracji zobowiązane są rozdzielać zgodnie z przyjętą polityką świadczeń, pozwalającą na zaspokojenie większej grupy potrzebujących. Pomoc społeczna jest zobligowana (a także uprawniona) wkraczać wtedy, gdy brak zaspokojenia zgłoszonej potrzeby pozbawiłby wnioskującego o pomoc możliwości egzystencji godnej człowieka. Nie jest celem pomocy społecznej podwyższanie standardu życiowego ponad posiadane środki i możliwości własne wnioskodawcy, jeśli środki te i możliwości pozwalają mu na zaspokojenie niezbędnych do życia potrzeb. W tej sytuacji nie można zarzucić zaskarżonej decyzji niezgodności z prawem, gdy organ pomocy społecznej mając na uwadze z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby skarżącego, z drugiej zaś strony własne możliwości finansowe i cele, jakie określa ustawa o pomocy społecznej uznał, że nie istnieje możliwość przyznania skarżącemu pomocy w żądanym zakresie. Podkreślić należy, że organy administracji działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Są zatem upoważnione do ograniczenia rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na szczupłość pozostających w ich dyspozycji środków finansowych, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Tak wyrażony pogląd znajduje oparcie w stanowisku orzecznictwa sądowego (por: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 kwietnia 2002r., sygn. akt: II SA/Gd 4332/01; z dnia 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/2006, Lex 299415; z dnia 25 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 624/07, niepublik.). W tym miejscu należy przypomnieć, że skarżący objęty jest stałą pomocą przyznawaną w formie zasiłków celowych, co zostało podkreślone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w zaskarżonej decyzji, a organy pomocy społecznej muszą mieć także w polu widzenia interesy innych świadczeniobiorców ubiegających się o zaspokojenie ich niezbędnych potrzeb bytowych. Podnieść też należy, że w motywach wyroku z dnia 20 listopada 2001 r. (sygn. akt SK 15/01/OTK ZU Nr 8, poz. 252) Trybunał Konstytucyjny wyraźnie stwierdził, że "cechą wyróżniającą pomoc społeczną, w porównaniu do innych systemów świadczeniowych, jest brak po stronie obywateli roszczenia prawnego do świadczenia pomocy, natomiast w komentarzu do art. 67 Konstytucji RP wskazuje się, że stopień pokrycia potrzeb osób uprawnionych jest zależny od poziomu ogólnej zamożności społeczeństwa i od stanu finansów publicznych". W ocenie Sądu organ nie naruszył granic uznania administracyjnego, a okoliczności przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji świadczą o rozważeniu całokształtu okoliczności sprawy. Odnosząc się natomiast do problemu wiarygodności twierdzeń skarżącego o zaciągnięciu pożyczki na zakup przedmiotów wymienionych w jego wniosku Wojewódzki Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska organu, co do tego, iż zobowiązanie cywilnoprawne, jakim jest pożyczka, nie stanowi generalnie celu pomocy społecznej. Nie jest wykluczona sytuacja, gdy pożyczka stanowić mogłaby jedyną możliwość realizacji niezbędnych dla godnego życia człowieka celów. W kontrolowanej sprawie taka sytuacja nie miała jednak miejsca, a zatem wyrażony przez organ pogląd nie miał wpływy na wydane rozstrzygnięcie, a kwestia wiarygodności twierdzeń skarżącego, co do zawarcia umowy pożyczki, nie stanowiła istotnego, prawotwórczego faktu. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.