IV SA/Gl 970/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz - Kunicka Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2011 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Wnioskiem z dnia [...] r. H. K. domagał się między innymi naprawy zegarka na rękę. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 3 ust. 3, art. 8 ust. 1, art. 39 i art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. , działający z upoważnienia Prezydenta Miasta K. , odmówił przyznania H. K. zasiłku celowego na naprawę zegarka na rękę. W uzasadnieniu organ administracyjny podniósł, iż w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, że dochód strony nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz zachodzi dysfunkcja wskazana w art. 7 tej ustawy. Wywiódł jednak, iż przyznanie świadczenia nie jest możliwe, gdyż wnioskowana potrzeba nie jest potrzebą niezbędną w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, bowiem nie mieści się w celu i możliwościach pomocy społecznej. H. K. nie zgodził się z wyżej opisaną decyzją i w dniu [...] r. złożył od niej odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. . Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. , decyzją z dnia [...]r., Nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium przywołało i omówiło treść przepisów art. 2 ust. 1, art. 3, art. 8 ust 1 i art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Zaakcentowało, iż w świetle tych unormowań, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Przy powiązaniu tej przesłanki z treścią ustawy, nakazującą uwzględniać cele i możliwości pomocy społecznej nie może budzić wątpliwości, że przy aktualnym stanie finansów publicznych i dużej liczbie osób wymagających pomocy niezbędne potrzeby bytowe należy odnieść do potrzeb elementarnych, koniecznych do egzystencji godnej człowieka. Po drugie wyraz "może" wskazuje na wyposażenie organu decyzyjnego w prawo do uznaniowej oceny, czy w danym, konkretnym przypadku zasiłek celowy powinien być udzielony. Jednocześnie ani przepisy art. 39 cytowanej ustawy określające okoliczności, w których może być przyznany zasiłek celowy, ani też inne uregulowania dotyczące udzielania pomocy ze środków pomocy społecznej nie określają wysokości zasiłku celowego i nie podają precyzyjnych kryteriów jej ustalania. Wyznacznikami rozmiaru tego świadczenia są bowiem - z jednej strony - sytuacja materialna osoby ubiegającej się o wsparcie i cel, na który zasiłek ma być przyznany, a z drugiej - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. W orzecznictwie sądowym utrwalił się przy tym pogląd, iż organ administracyjny, bezpośrednio zajmujący się rozdziałem środków z pomocy społecznej jest najlepiej zorientowany w zakresie pomocy niezbędnej dla każdego uprawnionego jak również w możliwościach finansowych pozwalających na zaspokojenie tych potrzeb. Zatem wówczas, kiedy nie starcza środków dla wszystkich potrzebujących, rzeczą właściwego organu jest wyważenie przyznawanej pomocy, a więc uwzględnienie subiektywnej i obiektywnej sytuacji uprawnionych. Organ odwoławczy wskazał, że w wyniku aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonej w dniu [...]r. oraz zebranej w sprawie dokumentacji ustalono, iż H. K. gospodaruje samotnie, zajmuje mieszkanie komunalne składające się z jednego pokoju z kuchnią i jest osobą przewlekle chorą z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, zaś jego dochodem w miesiącu [...]r. było przyznane mu prawo do zasiłku stałego w kwocie [...]- zł. Z analizy budżetu domowego wynika, że miesięczne wydatki strony wynoszą łącznie [...]- zł. Równocześnie Kolegium zaznaczyło, iż uzyskuje średnio miesięcznie wsparcie finansowe z pomocy społecznej w wysokości ok. [...],- zł. oraz otrzymuje dodatkowo wsparcie w formie bezpłatnego pobytu w Dziennym Domu Pomocy Społecznej wraz z wyżywieniem przez 5 dni w tygodniu. Jej potrzeby bytowe są zaspokajane wyłącznie ze świadczeń otrzymanych w ramach pomocy społecznej w formie materialnej i bezgotówkowej oraz w postaci dodatku mieszkaniowego, a ich wysokość jest porównywalna z kwotą minimalnego wynagrodzenia za pracę, jaką otrzymują osoby zatrudnione W dalszej części uzasadnienia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. podniosło, iż H. K. od kilkunastu lat deklaruje ciężką sytuację finansową, natomiast z drugiej strony jego postępowanie wskazuje na marnotrawstwo posiadanych zasobów finansowych, co potwierdzają paragony fiskalne na dokonywane w miesiącach od lutego do [...]r. zakupy, np.: skarpet za kwotę [...]- zł., prześcieradła z gumką za kwotę [...]- zł., pościeli z mikrowłókna za kwotę [...]- zł., parasola automatycznego za kwotę [...]- zł., poduszki pierzowo-puchowej za kwotę [...]- zł., pidżamy za kwotę [...]- zł., coca-coli, pizzy, dwóch kurtek, czterech par półbutów męskich za łączną kwotę [...],- zł., torby trekingowej na ramię za kwotę [...]- zł., misek do miksowania za kwotę [...]- zł., patelni ze stali nierdzewnej sztuk dwie za kwotę [...]- zł., posypywaczek ze stali, dwóch dzbanków żaroodpornych, talerzy, desek do krojenia, salaterek i wielu innych rzeczy. Takie zachowanie w sytuacji osoby korzystającej systematycznie z pomocy społecznej nie jest adekwatne ani do potrzeb ani tym bardziej do wysokości posiadanego dochodu i w wielu przypadkach przekracza standard życia osoby pracującej, która utrzymuje się samodzielnie bez pomocy państwa. Sposób gospodarowania przez odwołującego posiadanymi zasobami pieniężnymi uznać należy z wysoce nierozsądny, gdyż nie można z jednej strony kupować drogich przedmiotów, takich jak parasol czy skarpety, a z drugiej strony zwracać się do organu pomocy społecznej o przyznanie zasiłku celowego, mającego w założeniu pomóc egzystować na poziomie minimum socjalnego osobom najuboższym, które nie mogą samodzielnie zaspokajać swoich podstawowych potrzeb bytowych. Pomoc społeczna, zdaniem organu, nie służy podnoszeniu standardu życia, ale ma umożliwić przeżycie na poziomie minimum socjalnego. Otrzymując nadpłatę zasiłku stałego nie można dokonywać za tą kwotę luksusowych produktów i to w nadmiernej ilości, np. dwóch patelni, czy dwóch dzbanków przy jednoosobowym gospodarstwie domowym. Zważywszy na powyższe okoliczności Kolegium wywiodło, że sytuacja strony znana jest organom pomocy społecznej ze względu na zakres, jak i okres w jakim H. K. jest objęty wsparciem pomocy społecznej. Jakkolwiek przy tym przyznało, że sytuacja osobista i materialna wnioskodawcy jest trudna, to jednak celem pomocy społecznej jest udzielenie wsparcia osobom rzeczywiście go potrzebującym, a świadczenia uzyskane w ramach pomocy społecznej nie mogą stanowić stałego źródła dochodu. Wnioskujący powinien mieć świadomość konieczności racjonalnego i oszczędnego gospodarowania środkami własnymi, jak i otrzymywanymi z pomocy społecznej oraz nabywać produkty o wartości adekwatnej do swoich możliwości, a więc za kwoty minimalne pozwalające zaspokoić niezbędne potrzeby. Udzielane mu wsparcie jest w skali roku kilkukrotnie większe niż przeciętna przewidywana pomoc udzielana przez Ośrodek jednej rodzinie. Dodatkowo organ podniósł, iż naprawa zegarka na rękę nie jest celem pomocy społecznej. W tej sytuacji Kolegium nie stwierdziło naruszenia granic uznania administracyjnego i nie znalazło podstaw do zmiany lub uchylenia decyzji organu pierwszej instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach H. K. dał wyraz swojemu niezadowoleniu z treści zaskarżonego rozstrzygnięcia uznając, iż udzielana mu pomoc jest niewystarczająca i nie zapewnia jego niezbędnych potrzeb życiowych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie oraz powołało argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W dniu [...]r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego złożył pismo procesowe będące uzupełnieniem skargi, w którym domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji z powodu naruszenia art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i brak uwzględnienia słusznego interesu strony, a także art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej, poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że wnioskowana potrzeba nie jest potrzebą niezbędną. Zdaniem pełnomocnika skarżącego, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wykazał, że w dniu składania przez skarżącego wniosku o zasiłek celowy posiadał on sprawny zegarek niezbędny mu do szeregu czynności uzależnionych od siebie czasowo. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja pierwszoinstancyjna nie naruszają prawa. Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości w działaniu organów, tak gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i prawną jego ocenę w świetle obowiązujących przepisów - art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), powołanej dalej w skrócie jako p.p.s.a. Stosownie do przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd poddaje kontroli całokształt sprawy bez względu na podnoszone w skardze zarzuty, a usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jej wydawaniu organy naruszyły prawo materialne lub przepisy postępowania określone w art. 145 § 1 pkt 1-3 p.p.s.a. Przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), przewidują różne formy i rodzaje świadczeń udzielanych przez gminy osobom i rodzinom takiej pomocy oczekującym. W świetle art. 2 tej regulacji, zasadniczym celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jak również umożliwienie osobie lub rodzinie życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (por. art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Jednym ze świadczeń określonych w przywołanej ustawie jest zasiłek celowy, który stanowił podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji (art. 39 ust. 1 i 2). Zgodnie, z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu, może zostać przyznany zasiłek celowy. Decyzja wydana na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ pomocy społecznej nie jest obowiązany, lecz może przyznać określone świadczenie. W przedmiotowej sprawie skarżący wnioskiem z dnia [...]r., skierowanym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. , zwrócił się o przyznanie zasiłku celowego na naprawę zegarka na rękę. Organ odwoławczy uzasadniając odmowę przyznania zasiłku celowego na wskazany wyżej cel wskazał, iż sposób gospodarowania przez skarżącego posiadanymi zasobami pieniężnymi uznać należy za wysoce nierozsądny, gdyż z jednej strony nie można czynić drogich zakupów, a następnie zwracać się o przyznanie zasiłku celowego, którego celem jest pomoc przeżycia na poziomie minimum socjalnego osobom najuboższym, które nie mogą samodzielnie zaspokajać swoich podstawowych potrzeb bytowych. Tak więc wnioskowana przez skarżącego potrzeba nie jest celem pomocy społecznej. W tym miejscu zaznaczyć przyjdzie, że osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych organu udzielającego pomocy. Kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez sąd, a więc takiej jaka zapadła w niniejszym postępowaniu, ogranicza się do zbadania jej zgodności z prawem, przy czym Sąd nie wnika już w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia w niej zawartego. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podejmując decyzję uznaniową, organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 K.p.a., jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków finansowych. Należy w pełni podzielić pogląd wyrażony w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 19 czerwca 2007 r. (sygn. akt I OSK 1464/06, opubl. Lex nr 299415), iż z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym bowiem jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega zatem wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Organy orzekające w omawianej sprawie poddały ocenie wszystkie okoliczności, od jakich uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego. Precyzyjnie wskazały zarówno możliwości finansowe organu, jak również sytuację osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia oraz zakres korzystania z pomocy społecznej. Przypomnieć należy, iż skarżący uzyskuje średnio miesięcznie wsparcie finansowe z pomocy społecznej w wysokości ok. [...],- zł. oraz otrzymuje dodatkowo wsparcie w formie bezpłatnego pobytu w Dziennym Domu Pomocy Społecznej wraz z wyżywieniem przez 5 dni w tygodniu. Potrzeby bytowe skarżącego są zaspokajane wyłącznie ze świadczeń otrzymanych w ramach pomocy społecznej w formie materialnej i bezgotówkowej oraz w postaci dodatku mieszkaniowego, a ich wysokość jest porównywalna z kwotą minimalnego wynagrodzenia za pracę, jaką otrzymują osoby zatrudnione. Natomiast analiza budżetu domowego skarżącego wskazuje, iż jego wydatki wynoszą łącznie [...]- zł. Tak więc w ocenie Sądu, organy nie naruszyły granicy uznania administracyjnego odmawiając skarżącemu przyznania zasiłku celowego, określonego w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Samo spełnianie kryteriów ustawowych nie oznacza przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego, ponieważ organ może, ale nie musi, przyznać świadczenie. Uznanie administracyjne obejmuje również ocenę warunków uzasadniających przyznanie pomocy, jak również decyzję co do jej wysokości. Jeśli organ pomocy społecznej ocenił z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby strony, a z drugiej własne możliwości finansowe i uznał, że nie istnieje możliwość przyznania stronie zasiłku celowego, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa (por. wyrok z dnia 14 lutego 2006 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1825/05, opubl. Lex nr 194040). W świetle powyższego nie można postawić organom orzekającym zarzutu dowolności w podejmowaniu decyzji. Decyzje wydane zostały w oparciu o obowiązujące przepisy, a o nie przyznaniu świadczenia zakresie objętym wnioskiem decydowały nie tylko możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej, ale również fakt posiadania przez skarżącego telefonu komórkowego wyposażonego w zegar. Sąd oceniając zaskarżoną decyzję nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.