IV SA/Gl 997/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 września 2015 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] roku nr [...]. Prezydent Miasta C. decyzją z dnia [...] r. Nr [...]wydaną na podstawie art. 2 pkt. 7 i 10, art. 12 ust. 2, art. 23, art. 25 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.) oraz art. 104 i art. 109 Kodeksu postępowania administracyjnego orzekł wobec K.K. zwrot nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 794.22 zł. wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 163,18 zł. W uzasadnieniu decyzji organ ten wskazał, że mocą decyzji z dnia [...] r. przyznane zostało osobie uprawnionej J. N. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. w wysokości 500 zł. miesięcznie wypłacane przedstawicielowi ustawowemu wyżej wymienionego - K.K. Następnie organ ten zaznaczył, iż pozyskał informację, że osoba uprawniona w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego , otrzymała alimenty za pośrednictwem Kancelarii Komornika Sądowego w C. w kwocie 794,22 zł., a okoliczność ta wyczerpuje znamiona pobrania nienależnego świadczenia, a tym samym jest zobowiązana do zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Odwołanie od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. wniosła K. K., która wyraziła w nim swoje niezadowolenie. W odwołaniu tym zarzuciła organom administracji naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, a to art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego i zawartej w nim zasady legalizmu, art. 7 tego aktu poprzez niepodjęcie z urzędu wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, jak również poprzez naruszenie interesu społecznego i słusznego interesu strony. Nadto jej zdaniem decyzja ta godzi w zasadę budzenia zaufania do organów władzy publicznej, sformułowanej w art. 8 tego Kodeksu. W końcowej części odwołania podniosła, że kwestionowana decyzja narusza postanowienia art. 411 pkt. 3 Kodeksu cywilnego stanowiącego, iż nie można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli spełnione świadczenie czyni zadość zasadom współżycia społecznego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ ten w pierwszej kolejności przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przywołał treść przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dotyczących nienależnie pobranego świadczenia. Następnie organ ten odniósł przywołany stan prawny do sytuacji faktycznej mającej miejsce w rozpatrywanej sprawie i podkreślił, że osobie uprawnionej J. N. reprezentowanemu przez przedstawiciela ustawowego K. K. mocą decyzji z [...] r. przyznane zostało świadczenie z funduszu alimentacyjnego począwszy od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. wysokości 500 zł. miesięcznie, jednocześnie wskazano, że Komornik Sądowy w Z. w zaświadczeniu z 8 kwietnia 2014 r. wskazał, że w dniu 24 października 2012 r. przekazana została osobie uprawnionej poza kolejnością wynikającą z postanowień art. 28 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów kwota 794,22 zł. Zdaniem organu odwoławczego odwołanie strony nie zasługuje na uwzględnienie, a decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Podkreślono, że w sprawach rozpoznawanych w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego brak jest odesłania do przepisów Kodeksu cywilnego oraz zasad współżycia społecznego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję wniosła K. K. W skardze tej zarzucił wskazanej decyzji naruszenie art. 2 pkt. 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez błędne przyjęcie, że otrzymane świadczenia alimentacyjne były nienależne, nadto zarzuciła organom administracji naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, a to art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego i zawartej w nim zasady legalizmu, art. 7 tego aktu poprzez niepodjęcie z urzędu wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, jak również poprzez naruszenie interesu społecznego i słusznego interesu strony. Dodatkowo podniosła, że decyzja organu pierwszej instancji wydana została przez organ niewłaściwy, ponieważ Prezydent Miasta C. miał prawo upoważnić Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C., a nie podległego mu pracownika. Zdaniem skarżącej organ odwoławczy pominął kwestię naruszenia postanowień Kodeksu cywilnego i zasad współżycia społecznego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi organ ten zaakcentował, że decyzję pierwszoinstancyjną wydał uprawniony organ, ponieważ przepisy ustawy zezwalają na udzielenie przez prezydenta miasta na wniosek kierownika ośrodka pomocy społecznej upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych innej osobie zatrudnionej w tym ośrodku. Pismem z dnia 22 października 2014 r. skarżąca podtrzymała swój zarzut dotyczący wydania decyzji przez organ nieuprawniony, ponieważ w podstawie prawnej nie przywołano stosownego upoważnienia, a tym samym dopuszczono się naruszenia postanowień art. 107 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje; Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz.1269) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt.1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. Wniesiona skarga musiała zostać uwzględniona jednakże częściowo z innych powodów niż zostały przywołane w skardze. Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie podkreślić, że sąd administracyjny dokonuje kontroli rozstrzygnięcia organu administracji pod kątem jego zgodności z przepisami prawa, a tym samym kryterium oceny jego prawidłowości nie mogą być zasady współżycia społecznego jak również pokrzywdzenie skarżącego. Tym samym podnoszone w skardze argumenty odnoszące się do tych kwestii nie mogły być brane pod uwagę. W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny w zasadzie nie budzi żadnych wątpliwości, ponieważ strony tego postępowania nie zgłaszają w tym zakresie żadnych sprzecznych uwag. Stan ten sprowadza się do tego, że Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Z. w dniu 24 października 2012 r. dokonał wpłaty na rzecz K. K. kwoty 794,22 zł. tytułem zaległych alimentów. W tym okresie skarżąca otrzymywała również świadczenie z funduszu alimentacyjnego przyznane mocą decyzji Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. Przywołane okoliczności zdaniem organów administracji wyczerpały przesłankę pobrania nienależnego świadczenia przewidzianą treścią art. 2 pkt. 7 lit d. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2015 r. poz. 859) i orzekły zwrot nienależnie pobranych świadczeń w wysokości 794,22 zł. wraz z należnymi odsetkami. W świetle przywołanego stanu faktycznego przyjdzie przywołać unormowania prawne, które legły u podstaw wydania kwestionowanych rozstrzygnięć. Stosownie do postanowień art. 2 ust. 7 lit. d wyżej wymienionej ustawy o nienależnie pobranym świadczeniu można mówić wówczas, gdy świadczenie z funduszu alimentacyjnego zostało wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Z kolei po myśli art. 23 tej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami, przy czym należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. W kontekście przywołanych przepisów oraz przedłożonych akt administracyjnych rozważyć należy dwie kwestie. Po pierwsze, czy działania organu pierwszej instancji uprawniały go do takiego zakwalifikowania czynności komornika sądowego jak to uczynił w rozpatrywanej sprawie i do uznania, że wyczerpana została przesłanka przewidziana art. 28 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Decyzja Prezydenta Miasta C. z [...] r. przyznająca skarżącej przedmiotowe świadczenie zawiera rozbudowane pouczenie, w tym w formie wytłuszczonej i z podkreśleniem, że nienależnie pobranym świadczeniem będą te, które zostaną wypłacone w szczególności w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. W związku z powyższym dłużnik alimentacyjny powinien przekazać wszystkie wpłaty do właściwego komornika sądowego. W przypadku otrzymania alimentów od dłużnika należy całą należność niezwłocznie zwrócić do komornika. Niewywiązanie się z powyższego obowiązku spowoduje uznanie wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jako nienależnie pobranych. Oznacza to, że pouczenie w zakresie nienależnie pobranych świadczeń odniesiono do sytuacji, gdy przekazanie alimentów na rzecz osób uprawnionych następuje bezpośrednio przez dłużnika alimentacyjnego. Pouczenie to jest ewidentnie błędne, gdyż w całym kontekście nie pozwala na wnioskowanie, że przez otrzymanie alimentów należy też rozumieć kwoty przekazane przez komornika w ramach postępowania egzekucyjnego. Wprowadzenie strony w błąd nie może pociągać dla niej ujemnych konsekwencji, jeżeli wpłynęło na jej świadomość co do sfery jej praw i obowiązków (por wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2010 r. sygn. akt I OSK 1073/10, czy też wyrok WSA w Gliwicach z dnia 2 sierpnia 2012 r. sygn. akt IV SA/GL 1214/11 dostępne w CBOIS). Przywołane powyżej stanowisko sądów administracyjnych znajduje pełne odniesienie do rozpoznawanej sprawy, a tym samym organy administracji dopuściły się naruszenia postanowień art. 8 i 9 Kodeksu postępowania administracyjnego, czyli zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie obywateli jak również zasady informacji. Oznacza to, że wyczerpana została przesłanka uwzględnienia skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Obok wskazanego powyżej naruszenia przyjdzie wskazać na inne, które również uzasadnia uwzględnienie wniesionej skargi. Stosownie do postanowień art. 23 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. Zatem wskazany przepis przewiduje, że organ administracji przed wydaniem decyzji o żądaniu zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w ramach ustawy o pomocy uprawnionym do alimentów obowiązany jest wydać decyzję ustalającą te należności. Stanowisko takie znajduje umocowanie w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. wyrok WSA w Krakowie z 19 grudnia 20114 r. sygn. akt II SA/Kr 1077/14, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt IV SA/GL 1307/13 czy też WSA w Warszawie z dnia 8 października 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 1555/14 dostępne w CBOIS). W rozpoznawanej sprawie organy administracji pominęły wydanie tej decyzji i ograniczyły się wyłącznie do decyzji o zwrocie nienależnego świadczenia, czym wyczerpana została przesłanka uwzględnienia wniesionej skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, czyli naruszenie przepisów prawa materialnego, które ma wpływ na wynik sprawy. Podnoszony w skardze zarzut naruszenia postanowień art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego polegający na podpisaniu decyzji przez osobę nie legitymującą się stosownym uprawnieniem, jak również nie zamieszczenie w podstawie prawnej tegoż upoważnienia, nie może być uwzględniony, ponieważ wbrew twierdzeniom skarżącej w podstawie prawnej jest zamieszczone odwołanie się do upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych, jak również Prezydent Miasta C. był uprawniony na wniosek Dyrektora MOPS w C. upoważnić inną osobę do wydawania decyzji administracyjnych. Następstwem niniejszego wyroku jest powrót sprawy do organu pierwszej instancji, który kierując się wskazaniami zamieszczonymi w niniejszym wyroku winien podjąć przewidziane prawem działania. Skoro organy administracji dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego jak również procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy należało orzec jak w sentencji .