IV SAB/Gl 194/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, , , po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. F. na bezczynność Prezydenta Miasta T. w przedmiocie ustalenia prawa do zasiłku dla opiekuna w kwestii rozpoznania sprzeciwu p o s t a n a w i a utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 12 grudnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 4 września 2017 r. odrzucił skargę A. F. na bezczynność Prezydenta Miasta T. w przedmiocie ustalenia prawa do zasiłku dla opiekuna. Następnie, w dniu 25 października 2017 r. A.F. nadała do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczyła, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W treści tego formularza zadeklarowała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, nad którą sprawuje opiekę. Równocześnie wywiodła, iż nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani majątku i sama nie uzyskuje dochodów, zaś jedynym źródłem utrzymania jej gospodarstwa domowego jest emerytura matki, w kwocie 782 zł. Referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 8 listopada 2017 r. wezwał skarżącą o: - udokumentowanie faktu, iż nie uzyskuje żadnych dochodów. Wskazał, że należy w tym celu przedłożyć aktualne zaświadczenie właściwego powiatowego urzędu pracy potwierdzające, iż jest bezrobotna, bez prawa do zasiłku lub zaświadczenie urzędu skarbowego potwierdzające, że nie uzyskała dochodu w ubiegłym roku bądź, że nie składała deklaracji w podatku dochodowym od osób fizycznych za ten rok; - nadesłanie dokumentów źródłowych (faktury VAT, paragony, dowody wpłaty) obrazujących wysokość kosztów ponoszonych z tytułu czynszu i opłat za tzw. media (energię elektryczną, gaz, wodę, usługi telekomunikacyjne, wywóz śmieci itd.). Dodał, że w razie istnienia zaległości płatniczych w omawianym zakresie należy przedłożyć stosowne dokumenty potwierdzające ten fakt (np. zaświadczenia o wysokości zaległości, wezwania do zapłaty itp.); - podanie orientacyjnej miesięcznej kwoty pozostałych kosztów utrzymania (wydatki na zakup żywności, środków czystości, leków itp.). - udokumentowanie dochodu uzyskiwanego przez matkę skarżącej. Wskazał, iż należy w tym celu nadesłać przekaz pocztowy lub wyciąg bankowy potwierdzający otrzymanie emerytury za ostatni miesiąc ewentualnie kopię decyzji ustalającej aktualną wysokość tego świadczenia. Wezwanie to zostało doręczone w trybie art. 73 P.p.s.a Zawierająca je przesyłka, którą wysłano na wskazany przez stronę we wniosku adres ([...]), została zwrócona do Sądu z wzmianką o niepodjęciu w terminie, zaś z widniejących na niej adnotacji wynika, że była awizowana w dniu 17 listopada 2017 r., a następnie powtórnie, w dniu 27 listopada 2017 r. W tym stanie rzeczy, wobec treści art. 73 § 1 i 4 p.p.s.a., skuteczne doręczenie rzeczonej przesyłki nastąpiło z dniem 1 grudnia 2017 r. - to jest 14 dni licząc od daty pierwszego awizowania. W konsekwencji, wyznaczony w treści wezwania siedmiodniowy termin upłynął z dniem 8 grudnia 2017 r. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2017 r. starszy referendarz sądowy oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. Uzasadniając swoje stanowisko podniósł, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Niewykonanie przez stronę obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest z kolei przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jej przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od wskazanego powyżej postanowienia skarżąca podała, że jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy, nie posiada zasobów pieniężnych, ani dochodów. Dalsza obszerna część sprzeciwu opisuje procedowanie przed organem pierwszej instancji w sprawie o ustalenie zasiłku dla opiekuna. Do sprzeciwu skarżąca nie dołączyła dokumentów źródłowych obrazujących jej sytuację materialną. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z regulacją zawartą w art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej "P..p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z dnia 19.11.2004r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Przedmiotem skargi A. F. jest bezczynność organu administracyjnego w sprawie ustalenia prawa do zasiłku dla opiekuna, który jest świadczeniem stanowiącym formę szeroko pojętej pomocy społecznej. Skarżąca jest więc w niniejszej sprawie objęta zwolnieniem od kosztów sądowych z mocy samego prawa, na podstawie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a, a zatem jej wniosek o zwolnienie z obowiązku uiszczenia rzeczonych kosztów jest od samego początku bezprzedmiotowy i dlatego nie podlega rozpoznaniu. Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącej o ustanowienie pełnomocnika należy wskazać, że po myśli art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej, prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z regulacją zawartą w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. to na skarżącej spoczywał ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do treści art. 252 § 1 P.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 P.p.s.a. stanowi, iż jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. Zaakcentować przy tym należy, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe, a zatem Sąd bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w części jest poniesienie uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. W tym miejscu należy wskazać, że nie jest wystarczające złożenie odpowiednich oświadczeń czy wskazanie okoliczności powodujących taki uszczerbek. Oświadczenia oraz podniesione we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności powinny zostać poparte dokumentami lub dowodami przemawiającymi za zasadnością twierdzeń zawartych we wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 25 listopada 2014 r., sygn. akt I GZ 518/14, LEX nr 1546014). Poza tym przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczących sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane nie umożliwiają pełnej oceny jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne (por. postanowienie NSA z dnia 4 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 458/10 - orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Sąd podzielił referendarza sądowego, że w rozpoznawanej sprawie przesłanki te nie zostały spełnione albowiem skarżąca nie zobrazowała swojej sytuacji materialnej i życiowej w sposób wystarczająco jasny, nie nadesłała dokumentów o które została wezwana, także składając sprzeciw nie uzupełniła go o dokumenty źródłowe obrazujące jej sytuację majątkową. Mając na względzie zaprezentowany wyżej stan rzeczy Sąd uznał, że oświadczenia skarżącej nie dają jasnego, pełnego i wolnego od wątpliwości obrazu jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Wobec powyższego, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.