I SA/Go 1032/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim - Zbigniew Kruszewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 1 grudnia 2011 r. wniosku M.J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.J. na decyzją Dyrektora Izby Skarbowej z [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 rok postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy. Do skargi na decyzję wymienioną w sentencji postanowienia, skarżący dołączył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych (k. 7). We wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, iż jest żonaty i wychowuje wraz z żoną szesnastoletniego syna. Oświadczył również, że stanowiące majątek jego i żony nieruchomości (dwa domy oraz hala magazynowa) są zajęte w postępowaniu egzekucyjnym, podobnie jak uzyskiwane przez jego żonę dochody z dzierżawy nieruchomości w wysokości 24.000 zł rocznie. Skarżący jest bezrobotny (k. 7-8). Na podstawie zarządzenia z 9 listopada 2011 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do złożenia dodatkowych dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej skarżącego i jego żony. Wezwano o oświadczenia o wysokości wydatków oraz dokumentów obrazujących wysokość dochodów jak również dokumentu potwierdzającego zajęcie wierzytelności stanowiącej czynsz za najem nieruchomości należących do żony skarżącego. W odpowiedzi przedstawiono wyrok Sądu Rejonowego z [...] lutego 2006 r. orzekający o zniesieniu wspólności majątkowej pomiędzy skarżącym i jego żoną (k. 19), oświadczenie skarżącego, z którego wynika, że miesięczne stałe wydatki jego rodziny wynoszą 935 zł (k. 20), zaświadczenie o zarobkach żony z którego wynika, iż zarabia ona 1032,34 zł netto (k. 21), odpisy zeznań podatkowych składanych przez skarżącego (k. 23-27), informację o zaliczkach na podatek dochodowy wystawioną dla żony skarżącego (k. 22) oraz odpisy tytułów wykonawczych oraz zawiadomień o zajęciu wierzytelności skarżącego z tytułu najmu i dzierżawy w postępowaniu egzekucyjnym w administracji wystawione dla skarżącego (k. 28-37). Skarżący poinformował jednocześnie, że sam od trzech miesięcy nie ma pracy, a wcześniejsze zatrudnienie przynosiło mu zaledwie najniższe dopuszczalne wynagrodzenie. W świetle przedstawionych przez skarżącego dokumentów, jego wniosek o zwolnienie od kosztów sadowych nie może zostać uwzględniony w jakiejkolwiek części. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. - dalej w skrócie: "p.p.s.a.") prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim jakiego przyznania domagał się skarżący, przysługuje w razie wykazania, że poniesienie pełnych kosztów 2 postępowania mogłoby narazić osobę składającą wniosek lub jej rodzinę na uszczerbek utrzymania koniecznego. Z cytowanego przepisu wynika, że dia przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe wykazanie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. W razie jednak, gdy treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawiera danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwa wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, sąd (referendarz sądowy) zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania sądu (referendarza sądowego) wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że sąd (referendarz sądowy) nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). Skarżący w niniejszej sprawie złożył oświadczenie, z którego wynikało, że jedyne dochody jego rodziny stanowi czynsz uzyskiwany przez żonę z tytułu dzierżawy nieruchomości, który jednak - według oświadczenia skarżącego - miał być zajęty w postępowaniu egzekucyjnym. W związku z wątpliwościami co do rzeczywistych źródeł utrzymania skarżącego i jego żony, wezwano skarżącego do złożenia dokumentów wymienionych we wcześniejszym fragmencie uzasadnienia postanowienia. Wśród zażądanych od skarżącego dokumentów wymieniono również dokumenty potwierdzające zajęcia wierzytelności żony skarżącego z tytułu czynszu za dzierżawę posiadanych przez nią nieruchomości. Skarżący nie przedstawił takiego dokumentu. Złożył jedynie odpisy tytułów egzekucyjnych oraz zawiadomień o zajęciu praw 3 majątkowych, wystawionych jednak na jego imię i dotyczących egzekucji własnych zaległości podatkowych. Dokumenty te nie potwierdziły zajęcia dochodów czerpanych z prawa własności przez żonę skarżącego. Z obowiązku przedstawienia dokumentów dotyczących dochodów żony skarżącego nie zwalniał skarżącego fakt wyłączenia w jego małżeństwie wspólności majątkowej. Naieży bowiem wskazać, że pomimo, iż art. 255 p.p.s.a literalnie uprawnia jedynie do domagania się przedłożenia dokumentów obrazujących sytuację prawną wnioskodawcy, to jednak przyjmuje się, że w zakresie w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową osoby wnoszącej o przyznanie prawa pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzki sąd administracyjny (bądź referendarz sądowy - zgodnie z art. 258 § 2 pkt 5 p.p.s.a.) jest uprawniony do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników i małżonków wnioskodawcy (zob. postanowienia NSA: z 10 marca 2011 r. II FZ 67/11, z 23 maja 2011 r. II FZ 156/11 www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Uprawnienie, a wręcz obowiązek poszerzenia ustaleń faktycznych o informacje dotyczące stanu posiadania małżonka osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych znajduje potwierdzenie w licznym orzecznictwie dotyczącym prawa pomocy w sytuacjach, gdy koszty postępowania obciążają stronę pozostającą w związku małżeńskim, w którym obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Przyjmuje się bowiem, że w takiej sytuacji wnioskodawcę obarcza obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą małżonka. Wynika to z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajdującego umocowanie w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w art. 13 i 27). W orzecznictwie wprost wskazuje się, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi (zob. post. NSA z 22 grudnia 2009 r. li OZ 1142/09 LEX 582903). Za okoliczność faktyczną stanowiącą kryterium rozstrzygające o takim obowiązku zgodnie przyjmuje się fakt pozostawania przez wnioskodawcę we wspólnym gospodarstwie domowym, czy też niepozostawnia w separacji z małżonkiem, pomimo rozdzielności majątkowej (tak np. NSA w postanowieniach: z 25 października 2010 r. II FZ 492/10 www.orzeczenia.nsa.gov.pl , z 26 maja 2011 II FZ 180/11 niepubl., z 6 października 2004 r. GZ 71/04 ONSAiWSA z 2005 r. nr 1 poz. 8). Tym samym wezwanie skarżącego o udokumentowanie okoliczności dotyczących dochodów jego żony było w konieczne i prawnie uzasadnione. Skarżący nie przedstawił żądanych od 4 niego dokumentów i nie wykazał, by prawa majątkowe jego żony były zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Oceny powyższej nie zmienia fakt częściowego zwolnienia skarżącego od wpisu na w innych sprawach z jego udziałem. W przypadku każdego z wniosków o przyznanie prawa pomocy konieczne jest bowiem dokonanie osobnych i wyczerpujących ustaleń faktycznych dotyczących sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych wnioskodawcy. Postanowienie o zwolnieniu od części wpisu wydane w innej sprawie nie wiąże co do ustaleń faktycznych ległych u jego podstaw przy rozpoznawaniu wniosku składanego przez tę samą stronę lecz w odrębnej sprawie. Ostatecznie należało uznać, że skarżący nie wykazał, by jego sytuacja materialna uniemożliwiała pokrycie kosztów sądowych, które w obecnym etapie postępowania stanowi jedynie wpis od skargi kasacyjnej. Uwzględniając powyższe, postanowiono o odmowie przyznania prawa pomocy. 5