I SA/Go 1208/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim - Zbigniew Kruszewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 grudnia 2010 r. wniosku K.W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K.W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za poszczególne miesiące od lipca do grudnia 2005 roku postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, podnosząc, iż nie jest w stanie ich ponieść, ponieważ nie ma majątku, a jego jedynym dochodem jest wynagrodzenie za pracę wynoszące 1317 zł brutto. Skarżący oświadczył, że jest żonaty a jego żona jest bezrobotna. W trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) skarżącego wezwano do złożenia dodatkowo deklaracji i zeznań podatkowych oraz innych dokumentów i oświadczeń potwierdzających wysokość dochodów i stan posiadania jego i żony. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący przedstawił roczne zeznanie podatkowe oraz kopię umowy o pracę. Potwierdzają one deklarowaną we wniosku wartość dochodów skarżącego. Skarżący oświadczył jednocześnie, że wyciągi z rachunku bankowego oraz zeznania podatkowe jego żony "są nieistotne w przedmiotowej sprawie", z uwagi na obowiązujący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej. Przesłanki prawa pomocy w zakresie, żądanym przez skarżącego wskazane są w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przepis ten nakazuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym stronie, która wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dla przyznania prawa pomocy konieczne jest zatem niewątpliwe wykazanie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, sąd (referendarz sądowy) zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania sądu wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że sąd nie może skorzystać z wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do stwierdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). Wprawdzie złożone przez skarżącego dokumenty potwierdzały deklarowane we wniosku dochody skarżącego, niemniej jego oświadczenie, iż pozostaje w związku małżeńskim i nie pozostaje z żoną w separacji, obligowały do poczynienia bliższych ustaleń dotyczących majątku i oszczędności małżonki skarżącego, gdyż samo oświadczenie skarżącego nie pozwalało na sformułowanie jakichkolwiek ustaleń w tej kwestii. Stąd też wezwano skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. do złożenia stosownych dokumentów obrazujących wysokość dochodów i stan majątkowy żony skarżącego w celu stwierdzenia, czy są one wystarczające do sfinansowania udziału męża w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Skarżący nie złożył żądanych dokumentów powołując się na obowiązujący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej. Brak jakichkolwiek informacji o stanie majątkowym żony skarżącego uniemożliwia poczynienie niewątpliwych i wyczerpujących ustaleń dotyczących możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów sądowych. Oceny tej nie zmienia eksponowany w pismach procesowych fakt obowiązywania w małżeństwie skarżącego rozdzielności majątkowej. Należy bowiem zwrócić uwagę, że takie ukształtowanie relacji majątkowych nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia materialnego, także w celu umożliwienia prowadzenia sporów sądowych. Obowiązek takiego wsparcia wynika z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, na co zwracano już uwagę w orzecznictwie sądowym (zob. np. post. NSA z 6 października 2004 r. I GZ 71/04 ONSAiWSA 2005 z. 1 poz. 8). Na skarżącym spoczywał zatem ciężar wykazania, że nawet z pomocą żony nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Tymczasem skarżący nie przedstawił żadnego dokumentu. Ograniczył się jedynie do oświadczenia, że żona jest bezrobotna. Samo to oświadczenie, przy zaniechaniu wykazania stanu posiadania, nie jest równoznaczne z udowodnieniem braku możliwości sfinansowania udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Ostatecznie uznano, że skarżący nie wykazał przesłanek prawa pomocy, w związku z czym postanowiono o odmowie przyznania prawa pomocy.