I SA/Go 170/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim - Zbigniew Kruszewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 kwietnia 2013 r. wniosku J.G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z [...] r. nr [...] w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności wspólnika za zaległości podatkowe spółki jawnej w podatku od towarów i usług za grudzień 2006 roku oraz styczeń 2007 roku postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi J.G. jest decyzja Dyrektora izby Skarbowej orzekająca o solidarnej odpowiedzialności skarżącego jako wspólnika spółki jawnej za zaległości podatkowe tej spółki w podatku od towarów i usług. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi określonego na 500 zł skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku podał, że nie ma żadnego majątku, w tym: oszczędności. Od marca 2012 roku jest zarejestrowany jako bezrobotny, lecz od kwietnia 2013 roku nie przysługuje mu prawo do zasiłku z tego tytułu. Mieszka z żoną i pasierbem. W małżeństwie skarżącego obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Żona skarżącego jest rolnikiem, lecz skarżący - jak oświadczył - nie zna wysokości jej dochodów. Ponieważ treść oświadczenia skarżącego nie była wystarczająca do oceny jego sytuacji majątkowej, na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. ze zm. - dalej: "p.p.s.a.") wezwano go do złożenia dodatkowo: wyciągów z rachunków bankowych swoich i żony, zestawienia płatności otrzymanych przez żonę skarżącego w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego za lata 2011, 2012 i 2013 (wraz z odpisami decyzji Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa), oświadczenia o nieruchomościach i wartościowych ruchomościach stanowiących własność żony skarżącego jak również oświadczenia skarżącego samochodach posiadanych przez niego i żonę (k. 19). W odpowiedzi skarżący oświadczył, że - wobec wyłączenia w jego małżeństwie wspólności majątkowej - nie wie nic o stanie posiadania żony, w tym: o stanie rachunków bankowych oraz wysokości dopłat. Podał, że mieszka z żoną na podstawie obowiązującej dożywotnio umowy służebności mieszkania. Przedłożył jednocześnie odpis decyzji o utracie prawa do zasiłku oraz odpis umowy wyłączającej w jego małżeństwie wspólność majątkową. Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej. Następuje ono, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadą jednak jest ponoszenie przez strony całości kosztów związanych z ich udziałem w postępowaniu sądowym, zaś odstępstwo od tej zasady poprzez zwolnienie z kosztów sądowych może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych - uzasadnionych sytuacją majątkową strony - przy uwzględnieniu oczywiście wysokości kosztów postępowania. Przyjmuje się, że koszty sądowe, jako należności Skarbu Państwa, winny mieć prymat wśród tych wydatków stron, które nie służą koniecznemu utrzymaniu. Zgodnie jednak z przytoczonym art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. ciężar wykazania przesłanek prawa pomocy spoczywa na osobie, która ubiega się o jego przyznanie. Skarżący nie spełnił tego wymogu. Wobec treści przedstawionego odpisu decyzji o utracie prawa do zasiłku dla bezrobotnych nie ma wprawdzie wątpliwości, że sam skarżący nie uzyskuje dochodów, tym niemniej ta okoliczność w świetle innych oświadczeń skarżącego nie może być uznana za samodzielną przesłankę uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych. Niewiarygodne jest bowiem oświadczenie skarżącego o braku jakiejkolwiek orientacji w sytuacji majątkowej małżonki. Wszak skarżący - jak sam stwierdził - mieszka z żoną prowadząc z nią wspólne gospodarstwo domowe. Ponieważ sam nie uzyskuje dochodów, przyjąć należy, iż pozostaje na utrzymaniu żony. Nielogiczne i sprzeczne z zasadami wynikającymi z wiedzy i doświadczenia życiowego jest zatem, by skarżący nie wiedział nic o jej sytuacji majątkowej. W najmniejszym stopniu nie przekonuje o tym argument o rozdzielności majątkowej. Z oświadczeń skarżącego nie wynika bowiem by znajdował się z żoną w separacji i nie utrzymywał z nią żadnych kontaktów. Tym samym twierdzenia skarżącego o braku wiedzy o sytuacji majątkowej żony - w świetle jego dotychczasowych oświadczeń - nie zasługują na wiarę. Powyższe spostrzeżenia mają znaczenie o tyle istotne, że w sytuacji gdy osoba występująca z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy pozostaje w związku małżeńskim winna ona wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą małżonka. Wymóg ten wywodzi się z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajdującego umocowanie w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w art. 13 i 27). W orzecznictwie wprost wskazuje się, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi (zob. post. NSA z 22 grudnia 2009 r. II OZ 1142/09 LEX 582903). Za okoliczność faktyczną stanowiącą kryterium rozstrzygające o takim obowiązku zgodnie przyjmuje się fakt pozostawania przez wnioskodawcę we wspólnym gospodarstwie domowym, czy też niepozostawnia w separacji z małżonkiem, pomimo rozdzielności majątkowej (tak np. NSA w postanowieniach: z 25 października 2010 r. II FZ 492/10 www.orzeczenia.nsa.gov.pl , z 26 maja 2011 II FZ 180/11 niepubl., z 6 października 2004 r. GZ 71/04 ONSAiWSA z 2005 r. nr 1 poz. 8). Nieudowodnienie przez skarżącego, iż nie jest w stanie sfinansować kosztów sądowych z pomocą żony należy uznać za równoznaczne z niewykazaniem przesłanek zwolnienia od kosztów sądowych w jakiejkolwiek części. Uwzględniając powyższe postanowiono o odmowie przyznania prawa pomocy (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).